II SA/Sz 1343/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2014r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), art. 41 pkt 1 w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), po rozpoznaniu odwołania K. G. , utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r., nr [...] wydaną w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup wyprawki szkolnej dla dwójki dzieci. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu [...] r. K. G. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z wnioskiem o pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup wyprawki szkolnej dla dwójki dzieci. Na podstawie przeprowadzonego w dniu 30 lipca 2013 r. wywiadu środowiskowego oraz zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci, dochód rodziny w czerwcu 2013 r. wyniósł [...] zł na, które składało się: wynagrodzenie wnioskodawczyni z tytułu umowy -zlecenia - [...] zł, dieta z tytułu pełnienia funkcji przewodniczącej Rady Osiedla – [...] zł, zasiłek rodzinny na dzieci – [...] , zł ([...] ), alimenty na dzieci – [...] zł ([...] x 2) i przekroczył kryterium dochodowe dla rodziny, tj. [...] zł ([...] x 3). Nadto ustalono, że wnioskodawczyni ostatnio została udzielona pomoc w formie jednego gorącego posiłku w stołówce szkolnej przy Z. w okresie od [...] r. dla córki A. oraz w tym samym okresie dla syna A. Prezydent Miasta K. powołując się na przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności na treść art. 8 wskazał, że dochód skarżącej przekracza obowiązujące kryterium dochodowe, natomiast organ przyjął zasadę zaspokajania w pierwszej kolejności niezbędnych, podstawowych potrzeb bytowych, tj. żywność, leki, jeden gorący posiłek dziennie dla osób i rodzin ubiegających się o pomoc, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z powołanym przepisem, gdyż takie osoby, rodziny nie byłyby w stanie funkcjonować bez pomocy. Organ wskazał, że udzielenie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego uwarunkowane jest nie tylko sytuacją życiową wnioskodawcy, lecz również uzależnione jest od posiadanych przez Ośrodek środków pieniężnych oraz liczby osób korzystających z pomocy społecznej. W sytuacji, gdy środki pieniężne na pomoc społeczną są ograniczone, przy znacznej liczbie osób potrzebujących nie jest możliwe pełne zaspokojenie potrzeb wszystkich ubiegających się o pomoc i w pierwszej kolejności należy realizować potrzeby w zakresie zadań obligatoryjnych, co odbywa się kosztem zadań mających charakter uznaniowy. Mając powyższe na uwadze Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania zasiłku celowego specjalnego na zakup wyprawki szkolnej dla dwójki dzieci. Od tej decyzji K. G. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca podniosła, że w przypadku spraw o zasiłek celowy organ winien brać pod uwagę wszystkie przedstawione okoliczności i faktyczny dochód rodziny, a nie to co jest na papierze. W ocenie skarżącej błędnie organ zaliczył do dochodu dietę przewodniczącej rady osiedla, ponieważ jej zdaniem nie jest to dochód, a zwrot wydatków związanych z pełnieniem funkcji przewodniczącej rady osiedla, od dochodu nie odjęto natomiast zajęcia komorniczego, comiesięcznej opłaty w szkole syna, porozumienia z ZBM w sprawie spłaty zadłużenia oraz dopłaty do energii elektrycznej. Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa i opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] r., nr [...] utrzymało ją w mocy. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że stosownie do treści art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej dochód stanowi suma wszelkich miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródła jego uzyskania, pomniejszona o kwotę podatku dochodowego od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenie społeczne a także kwotę świadczonych alimentów na rzecz innych osób. W świetle powyższego dochód skarżącej został wyliczony prawidłowo a wykazane przez nią odliczenia stanowią wydatki dokonywane w ramach osiąganych dochodów. Powołując się na treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej, Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający skarżącą do otrzymania wnioskowanego świadczenia, które jest świadczeniem nieobowiązkowym, przyznawanym w miarę posiadanych środków finansowych i stosownie do okoliczności sprawy. Pomimo przekroczenia kryterium dochodowego skarżąca nie pozostała bez wsparcia, ponieważ w czerwcu 2013 r. otrzymała pomoc w postaci gorących posiłków w stołówce szkolnej dla dwojga dzieci. Na opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego K. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca wywiodła, że Kolegium nie wzięło pod uwagę jej faktycznych dochodów, a nadto jak wskazuje sama nazwa "zasiłek celowy specjalny" przyznaje się w szczególnych przypadkach, a w jej przypadku chodziło szczególnie o dzieci, którym odmówiono wyprawki do szkoły. Z winy męża skarżąca ma zadłużenie za mieszkanie i energię elektryczną. Alimenty, które otrzymuje na dzieci w znikomy sposób pokrywają ich potrzeby. Córka ma orzeczone [...] i co tydzień korzysta z pomocy [...] oraz uczęszcza na korepetycje, natomiast syn jest wybitnym [...] , co wiąże się z dodatkowymi kosztami np. [...]. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Powyższe oznacza, że kontrola sądowo-administracyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżoną decyzję nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów należy stwierdzić, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę wydanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 182), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Ustawa ta przewiduje m.in. udzielanie pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz zasiłków celowych specjalnych. Art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że jest to instytucja mająca na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Możliwość ubiegania się o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego uzależniona jest od spełnienia kryterium dochodowego. Jednakże powołana ustawa o pomocy społecznej przewiduje w art. 41 pkt 1, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie lub rodzinie, mimo niespełnienia kryterium, o którym mowa w art. 8 ust. 3 tej ustawy, może być przyznany specjalny zasiłek celowy, nakierowany tak jak zasiłek celowy z art. 39 ustawy na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, to nie może być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje bowiem wskazówki co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i art. 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego specjalnego winna za każdym razem znaleźć poparcie we wszystkich okolicznościach danej sprawy. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego dla rodziny, wskazanego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, zatem obowiązkiem organu było wnikliwe i szczegółowe rozważenie, czy sytuacja życiowa skarżącej oraz okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie bądź odmowę przyznania zasiłku celowego specjalnego. Sposób przeprowadzenia postępowania w tym zakresie nasuwa w ocenie Sądu szereg zastrzeżeń. W pierwszej kolejności Sąd zauważa, że w sprawie nie zostały ustalone wszystkie niezbędne okoliczności konieczne dla jej należytego rozpatrzenia. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego konsekwentnie powoływała się na trudną sytuację rodzinną i materialną. Przedłożyła m.in. dokumenty świadczące o posiadaniu zadłużenia z tytułu opłat za mieszkanie i zawartą w tym względzie ugodę z Zarządem Budynków Mieszkaniowych w przedmiocie ustalenia miesięcznej wysokości kwoty spłaty tej zaległości, fakturę VAT potwierdzającą niedopłatę za energię elektryczną na kwotę [...] zł oraz zajęcie komornicze pensji na kwotę [...] zł. Nadto skarżąca podkreślała, że uzyskiwany dochód nie pokrywa jej wydatków, ponieważ oprócz opisanych wydatków związanych z opłatami, ponosi jeszcze dodatkowe wydatki na potrzeby dzieci, tj. wizyty córki u lekarza, korepetycje, czy wyjazdy syna na zawody [...] oraz na dietę, którą musi stosować z uwagi na przebytą operację żołądka. Tymczasem oba organy orzekające w przedmiotowej sprawie skupiły się jedynie na kwestii wyjaśnienia, że zasady przyznawania zasiłku celowego specjalnego odbiegają od zasad przyznawania zasiłku celowego. Natomiast odnośnie wyjaśnienie czy w przypadku skarżącej zachodzi szczególna sytuacja uzasadniająca przyznanie zasiłku specjalnego poprzestały na stwierdzeniu, że w niniejszej sprawie taka nie zachodzi. Organy ustaliły jedynie dochód skarżącej, natomiast do okoliczności podnoszonych przez skarżącą i przedłożonych przez nią dokumentów w ogóle się nie odniosły. Tym samym uznać należy, że nie zbadały w sposób wystarczający, czy ziściła się przesłanka z art. 41 pkt 1 ustawy. Skoro organy uznały, że w sprawie nie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to obowiązane były w uzasadnieniu swoich decyzji, opierając się na niezbędnych ustaleniach faktycznych poczynionych w sprawie, przekonująco i wyczerpująco wyjaśnić dlaczego sytuacji skarżącej za taki przypadek nie uznały. W tych warunkach rozpoznanie wniosku skarżącej i rozpatrzenie zgłoszonej potrzeby uznać należy za pobieżne, bez odpowiedniego całościowego ustalenia i rozpatrzenia jej sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej w dacie złożenia wniosku. Mając na uwadze, że przy wydawaniu decyzji uznaniowych w postępowaniu administracyjnym w obydwu instancjach zabrakło pełnego ustalenia okoliczności faktycznych i kompleksowego zbadania sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącej, to zasadnym jest stwierdzenie naruszenia przez organy rozstrzygające sprawę przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem rzutowały na rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym. Uzasadnienie tego rodzaju rozstrzygnięć winno być skonstruowane w taki sposób, aby kontrola decyzji administracyjnej pozwalała ocenić, czy swoboda uznania organu nie przerodziła się w dowolność, całkowitą arbitralność abstrahującą od okoliczności danej sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organy winny dokonać niezbędnych ustaleń i wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w ramach uznania administracyjnego, które znajdzie swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji rozstrzygającej o żądaniu wnioskodawczyni, przy jednoczesnym uwzględnieniu uwag i wytycznych wyrażonych w niniejszym uzasadnieniu. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.