I GZ 382/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Sp. z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 21 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2088/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "E." Sp. z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r. , nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z 21 lipca 2014 r. (sygn. akt I SA/Wr 2088/13) odmówił E. Sp. z o.o. z siedzibą w M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Przedstawiając stan sprawy WSA podał, że w oświadczeniu majątkowym spółka wskazała, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, ponieważ wszelkie rachunki bankowe oraz wierzytelności zostały zajęte. Wyjaśniła, że prowadzona jest wobec niej egzekucja należności w wysokości ponad 5.000.000 złotych z tytułu należności publicznoprawnych. Ponadto w wyniku zajęcia przez Urząd Celny w 2011 r. towaru o wartości ponad 300.000 złotych, została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Zwróciła też uwagę, że wniosła do tutejszego Sądu dwadzieścia siedem skarg, co wpływa na podwyższenie łącznej wysokości opłat sądowych do kwoty około 50.000 złotych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego wnioskującej Spółki wynosi 400.000 złotych, wartość środków trwałych 0 złotych, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) 72.117,31 złotych. Stan kont na trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 złotych. Spółka podała wyniki finansowe za lata 2010 i 2011 r., które były dodatnie i wynosiły odpowiednio 195.307,98 złotych, oraz 185.573,46 złotych, zaś w 2012 r. odnotowała stratę w kwocie 72.117,31 złotych. Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy podniósł, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co oznacza, iż ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o taką pomoc. Sąd pierwszej instancji zauważył, że dotychczas, spółka co miesiąc osiąga przychody i odnotowuje zysk w wysokości około 200.000 złotych. Na takie wartości nie miał wpływu spadek ilości sprzedanych usług i towarów w pierwszych miesiącach 2014 r. Odnośnie egzekucji prowadzonej przez organy podatkowe (na kwotę ponad 5.000.000 złotych), Sąd stwierdził, że nie wiadomo, jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane. Strona wskazała jedynie na zajęcie towaru które miało miejsce w 2011 r., lecz przedstawione przez nią wyniki finansowe wskazują jednoznacznie, że okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na funkcjonowanie spółki na rynku. Ponadto z przedłożonego przez stronę pisma Dyrektora Izby Celnej wynika, że – mimo braku składników majątkowych – egzekucja wobec spółki jest częściowo skuteczna. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "E." Sp. z o.o. z siedzibą w M., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd rozważając sytuację majątkową strony uwzględnił wszystkie dostępne informacje i prawidłowo uznał, że nie zostało wykazane, że Spółka nie jest w stanie ponieść opłat związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. WSA wziął przy tym również pod uwagę całość kosztów od znanych mu spraw toczących się przed sądem administracyjnym. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że wysokie przychody oraz uzyskiwany zysk uzasadniają przyjęcie, że skarżąca dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia