I GZ 595/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Przegalińska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Sp. z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 2090/13 w zakresie odmowy zmiany postanowienia referendarza sądowego w sprawie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Sp. z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w zaskarżonym postanowieniu z dnia 7 grudnia 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 2090/13 odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 czerwca 2015 r. odmawiającego "E." Sp. z o.o. w M. (zwanej dalej: skarżącą) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że postanowieniem z dnia 2 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 7 października 2014 r. Sąd - działając w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) - odmówił zmiany tego postanowienia. Postanowieniem z dnia 23 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę spółki z powodu jej nieopłacenia. Pismem z dnia 3 kwietnia 2015 r. (data stempla pocztowego) skarżąca spółka (zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika) wniosła skargę kasacyjną od postanowienia o odrzuceniu skargi, składając jednocześnie kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem z dnia 15 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec czego, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I z dnia 26 października 2015 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 515 zł, w terminie siedmiu dni, pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Jak wynika z akt sprawy, wezwanie to doręczono na adres kancelarii pełnomocnika w dniu 30 października 2015 r., zaś w czasie biegu terminu do opłacenia skargi kasacyjnej pełnomocnik spółki złożył kolejny wniosek o zwolnienie spółki w całości od kosztów sądowych. Uzasadnienie tego wniosku stanowi niemal w całości powtórzenie wniosku jaki był przedmiotem rozpoznania przez referendarza sądowego w ww. postanowieniu z dnia 15 czerwca 2015 r. Jedyną nową okolicznością powołaną we wniosku jest podwyższona (o 69.170 zł) kwota opłat sądowych jakie spółka zobowiązana jest uiścić w związku ze skargami wniesionymi do tut. Sądu. Według Sądu I instancji jedyną nową okolicznością na jaką powołuje się skarżąca spółka jest powołanie się przez nią na wyższą łącznie kwotę wpisów sądowych od skarg zarejestrowanych przez Sądem niż poprzednio. Zdaniem Sądu, przesłanka ta nie może stanowić wystarczającej podstawy do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 15 czerwca 2015 r. albowiem spółka nie wykazała, że z tego powodu jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, wpływając przez to na zdolność spółki do poniesienia kosztów sądowych także w niniejszej sprawie. Uzasadnienia dla faktu pogorszenia się sytuacji majątkowej spółki z tego właśnie powodu nie mogą na tym etapie sprawy stanowić powołane we wniosku okoliczności (zajęcie celne towaru o wartości powyżej 300.000 zł, egzekucja należności publicznoprawnych w wysokości przekraczającej kwotę 5.000.000, decyzje wymiarowe na kwotę ok. 6.000.000 zł, brak zysku za 2014 r. oraz nieprowadzenie przez spółkę działalności gospodarczej przez ostatnie pół roku) albowiem wpływ tego rodzaju argumentacji na zdolność płatniczą strony był już przedmiotem oceny referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 15 czerwca 2015 r., a strona nie podniosła innych okoliczności, które mogłyby rzutować na pogorszenie się kondycji finansowej spółki. W postępowaniu wywołanym kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy sąd nie zajmuje się już ponowną oceną tych samych okoliczności oraz argumentów, co przy rozpatrywaniu pierwszego wniosku. Zadanie sądu sprowadza się do porównania sytuacji przedstawionej w dwóch odrębnych wnioskach, a następnie oceny czy zaistniała istotna zmiana okoliczności. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 165 p.p.s.a., poprzez błędne niezastosowanie, podczas gdy pojawiły się nowe okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zaskarżone postanowienie rozstrzygało kwestię kolejnego wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r. Rozpoznając pierwszy wniosek w tej sprawie referendarz sądowy badał zaistnienie przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Rozpoznanie kolejnych wniosków sprowadza się do ustalenia, czy okoliczności sprawy uległy zmianie, co uprawniałoby do zmiany prawomocnego postanowienia sądu. Zgodnie z prawidłowo powołanym i zastosowanym przez Sąd I instancji art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I GZ 606/14, stosownie do dyspozycji cytowanego przepisu zmiana takiego postanowienia może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy nastąpi zmiana okoliczności sprawy. Tymczasem skarżąca powołując się na nowe okoliczności, które mogłyby doprowadzić do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, nie przedstawiła dokumentów potwierdzających powoływane okoliczności. To, że skarżąca ocenia swoją sytuację inaczej niż Sąd administracyjny rozpatrujący jej wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie stanowi przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia wydanego w tym zakresie. Instytucja przewidziana w art. 165 p.p.s.a. nie służy do ponownego rozpatrzenia argumentów strony przedstawionych w trakcie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz do umożliwienia zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie (w tym postanowień w przedmiocie przyznania prawa pomocy) w przypadku, gdy okoliczności sprawy uległy zmianie, powodując nieadekwatność poprzednio zapadłego postanowienia do zmienionej sytuacji. W przypadku braku wskazania, iż okoliczności sprawy uległy zmianie, brak było podstaw do zmiany postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy na podstawie art. 165 p.p.s.a. Jedyną nową okolicznością na jaką powołuje się skarżąca spółka powołanie się przez nią na wyższą łącznie kwotę wpisów sądowych od skarg zarejestrowanych przez Sądem niż poprzednio. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji przesłanka ta nie może stanowić wystarczającej podstawy do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 2 czerwca 2014 r. albowiem spółka nie wykazała, że z tego powodu jej sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, wpływając przez to na zdolność spółki do poniesienia kosztów sądowych także w niniejszej sprawie. Wskazać również należy, że treść kolejnego wniosku o przyznanie spółce zwolnienia w zakresie kosztów sądowych niemal w całości stanowi powtórzenie argumentacji wniosku będącego przedmiotem oceny referendarza sądowego w prawomocnym postanowieniu z dnia 2 czerwca 2014 r. Wskazane okoliczności dowodzą tego, że zasadnicza argumentacja tego wniosku pokrywa się z tą, jaką skarżąca spółka podnosiła już wcześniej i która była już przedmiotem oceny. Z przyczyn powyższych, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił, jak w sentencji.