I GZ 271/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "E." Spółka z o.o. w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2101/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "E." Spółka z o.o. w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r. , nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 23 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2101/13 odmówił E.a Sp. z o.o. z/s w M.przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi wnioskodawcy na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego. Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że prowadząca działalność w branży paliwowej Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy, obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W oświadczeniu majątkowym wskazała, że nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi, ponieważ wszelkie rachunki bankowe oraz wierzytelności zostały zajęte. Wyjaśniła, że prowadzona jest wobec niej egzekucja należności w wysokości ponad 5.000.000 zł z tytułu należności publicznoprawnych. Ponadto w wyniku zajęcia przez Urząd Celny w 2011 r. towaru o wartości ponad 300.000 zł, została pozbawiona możliwości uzyskania zapłaty za ten towar od kontrahenta. Zwróciła też uwagę, że wniosła do tutejszego Sądu dwadzieścia siedem skarg, co wpływa na podwyższenie łącznej wysokości opłat sądowych do kwoty około 20 000 zł. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego wnioskującej Spółki wynosi 400.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, a wysokość straty za ostatni rok obrotowy (2012) 72.117,31 zł. Stan kont na trzech rachunkach bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił 0 zł. Spółka podała wyniki finansowe za lata 2010 i 2011 r., które były dodatnie i wynosiły odpowiednio 195.307,98 zł i 185.573,46 zł, zaś w 2012 r. odnotowała stratę w kwocie 72.117,31 zł. Na wezwanie do przedłużenia dodatkowych dokumentów pełnomocnik strony dwukrotnie wniósł o przedłużenie terminu do wykonania tego obowiązku. Postanowieniem z 14 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy. W treści postanowienia wskazał, że strona - mimo przedłużenia terminu - nie przesłała żądanych dokumentów, które potwierdziłyby jej sytuację finansową. Sąd I instancji po rozpoznaniu wniosku na skutek sprzeciwu skarżącej Spółki, postanowieniem z 23 czerwca 2014 r. podzielił stanowisko referendarza sądowego i odmówił przyznania prawa pomocy. Ocenił, że konieczność opłacenia kosztów sądowych w sprawie, nawet przy uwzględnieniu tego obowiązku jednocześnie we wszystkich sprawach zawisłych przed tym Sądem, nie wpłynie znacząco na działalność strony skarżącej. Spółka co miesiąc osiąga wysokie przychody i jednocześnie odnotowuje znaczny zysk, w wysokości około 200.000 zł. Na wartości te, jak wynika z dokumentacji finansowej, nie miał wpływu spadek kwot sprzedanych towarów i usług w pierwszych miesiącach 2014 r. Co się zaś tyczy prowadzonej egzekucji przez organy podatkowe (w wysokości ponad 5.000.000 zł), Sąd stwierdził, że nie wiadomo, jakie środki egzekucyjne zostały zastosowane. Strona wskazała jedynie na zajęcie towaru o wartości powyżej 300.000 zł, które jednak miało miejsce w 2011 r. Natomiast przedstawione wyniki finansowe wskazują jednoznacznie, że okoliczność ta nie miała istotnego wpływu na funkcjonowanie spółki na rynku. Z kolei z przedłożonego pisma Dyrektora Izby Celnej wynika, że przy zajęciu rachunku bankowego nastąpił zbieg egzekucji administracyjnych, a - mimo braku składników majątkowych - egzekucja wobec spółki jest częściowo skuteczna. Zdaniem Sądu, ocena sytuacji skarżącej w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją nie dała podstawy do uznania, że spełnia ona przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła "E." Sp. z o.o. z/s w M., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych lub o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W. do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Spółka podniosła, że wszczęcie i umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu nieskutecznej egzekucji z majątku Spółki - wbrew stanowisku Sądu - świadczy o rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, tj. braku jakichkolwiek środków finansowych. Natomiast pozostałe dokumenty wskazują jedynie na wartości bilansowe spółki, które nie odzwierciedlają w żaden sposób jej rzeczywistej sytuacji finansowej. Podniosła również, że odmowa przyznania prawa pomocy zamyka jej drogę do sądu. Do zażalenia dołączono bilans i rachunek zysków i strat za 2013 r., kopie deklaracji VAT-7 za kwiecień, maj 2014 r., CIT-8 za 2012 r. i 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na wnioskodawcy. Należy podkreślić, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Sąd ten prawidłowo ocenił, że strona nie wykazała istnienia przesłanki pozwalającej na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W swoich rozważaniach ujął wszystkie informacje przedstawione przez stronę i prawidłowo uznał, że nie zostało wystarczająco wykazane, że Spółka nie jest w stanie ponieść opłat związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. Wziął również pod uwagę całość kosztów od znanych mu spraw toczących się przed sądem administracyjnym. Ponadto Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał na fakt, iż Spółka miała możliwość przedstawienia dowodów na potwierdzenie swojej trudnej sytuacji majątkowej, jednak mimo przedłużania terminu do złożenia stosownej dokumentacji - tego nie uczyniła. Wbrew zarzutom skarżącej, podstawą orzekania w przedmiocie prawa pomocy stanowiło zatem samo oświadczenie, którego treść nie potwierdziła w sposób wystarczający trudnej sytuacji finansowej Spółki. Należało zatem stwierdzić, że przedstawione przez skarżącą Spółkę, niczym niepoparte okoliczności, nie są wystarczające do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Dokumenty złożone przez Spółkę na etapie zażalenia nie mogą być skuteczne ze względu na charakter postępowania przed sądem kasacyjnym, którego zadaniem jest badanie legalności orzeczeń sądu I instancji. Omawiane dokumenty będą uwzględnione przy badaniu zasadności ewentualnego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.