I GZ 302/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2101/13 w zakresie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone zarządzenie. Zarządzeniem z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 2101/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu pozostawił bez rozpoznania wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we [...] z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie podatku akcyzowego. Sąd I instancji podał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 19 stycznia 2016 r. spółka została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego do skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik procesowy spółki złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. Zarządzeniem z dnia 10 lutego 2016 r. spółka, za pośrednictwem pełnomocnika procesowego, została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie złożonego formularza urzędowego przez organ uprawniony do reprezentacji spółki lub złożenie prawidłowo podpisanego formularza przez tenże organ spółki, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik spółki wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioski o przyznanie prawa pomocy mogą być podpisywane również przez pełnomocnika. WSA stwierdził, że na tle poprzednio obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245) zapadała uchwała z dnia 20 maja 2010 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie siedmiu sędziów (I OPS 11/09, CBOSA), zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Jednak z dniem 15 sierpnia 2015 r. do treści art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) dodany został § 1a, który stanowi, że: "Oświadczenia, o których mowa w § 1, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia". Klauzula ta zastępuje pouczenie sądu o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Zdaniem Sądu I instancji wskazany w treści ww. uchwały brak został więc usunięty z dniem 15 sierpnia 2015 r. W obecnym stanie prawnym, oświadczenie o treści wskazanej w art. 252 § 1a p.p.s.a. może zatem podpisać jedynie strona postępowania. Wynika to także z charakteru przestępstwa określonego w art. 233 k.k., a także możliwości przypisania konkretnemu podmiotowi, a nie jego pełnomocnikowi, odpowiedzialności karnej w przypadku wypełnienia znamion tego przestępstwa. Zgodnie zaś z aktami sprawy, przesyłka zawierająca wezwanie Sądu do podpisania formularza urzędowego została doręczona skutecznie pełnomocnikowi strony w dniu 22 lutego 2016 r. Termin do uzupełnienia braku formalnego upływał zatem w dniu 29 lutego 2016 r. Tymczasem, co potwierdzają akta sprawy, formularz urzędowy nie został podpisany przez osobę uprawnioną do reprezentacji spółki. Brak formalny wniosku nie został więc uzupełniony. W myśl natomiast art. 257 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W zażaleniu skarżąca, działając przez adwokata, zaskarżonemu zarządzeniu zarzuciła obrazę przepisów postępowania, tj. art. 252 § 2 p.p.s.a poprzez jego błędne zastosowanie, podczas gdy wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zawiera błędów formalnych. Mając to na uwadze wniesiono o: 1) zmianę zaskarżonego zarządzenia poprzez rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy oraz przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie 2) uchylenie w całości zaskarżonego zarządzenia i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Według pełnomocnika skarżącej ugruntowane w doktrynie i orzecznictwie jest stanowisko zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu może być podpisany przez pełnomocnika strony, czemu najpełniej dał wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Natomiast w myśl art. 39 pkt 1 p.p.s.a. pełnomocnictwo ogólne lub do prowadzenia poszczególnych spraw obejmuje z samego prawa umocowanie do wszystkich łączących się ze sprawą czynności w postępowaniu, nie wyłączając skargi o wznowienie postępowania i postępowania wywołanego jej wniesieniem. Jednocześnie żaden przepis szczególny p.p.s.a. nie wymaga, by czynności w zakresie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji błędnie wywodzi z treści art. 252 § 1a p.p.s.a., wprowadzającego klauzulę o rygorze odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ograniczenie zakresu pełnomocnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z powyższego przepisu wynika, że odpowiedzialność karna dotyczy osoby składającej oświadczenie. Zatem w postępowaniach, w których wnioskodawcą jest osoba fizyczna działająca samodzielnie – to ona poniesie konsekwencje podania we wniosku nieprawdziwych danych. W przypadku osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych – odpowiedzialność za złożenie fałszywego oświadczenia spoczywać będzie na osobie reprezentującej taki podmiot, która podpisała wniosek. Natomiast w sytuacji, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, przyjąć należy, że to pełnomocnik będzie ponosił ewentualną odpowiedzialność karną za złożenie fałszywych oświadczeń we wniosku o przyznanie prawa pomocy dla strony (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 1005). Z powyższego wynika, wbrew twierdzeniom WSA, że zachowuje aktualność uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 11/09, zgodnie z którą wniosek o przyznanie prawa pomocy składany na urzędowym formularzu może być podpisany także przez pełnomocnika strony. Fakt, że uchwała ta została podjęta w innym stanie prawnym, gdy klauzula o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia regulowana była w rozporządzeniu, a nie ustawie, oznacza jedynie, że uprzedzenie o odpowiedzialności karnej nie czyniło wówczas zadość wymogowi przewidzianemu w art. 233 § 2 k.k. Chodzi o to, że skuteczne pociągnięcie danej osoby do odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia możliwe jest wówczas, gdy upoważnienie do uprzedzenia o takiej odpowiedzialności wynika z ustawy, na podstawie której prowadzone jest postępowanie, a nie aktu rangi podstawowej (rozporządzenia). Stanowisko Sądu I instancji, że skoro w obecnym stanie prawnym rygor odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia nadany jest w ustawie, to wyklucza to działanie strony przez pełnomocnika w tym zakresie, nie ma oparcia w treści uchwały. Co więcej, argumentując tezę o możliwości podpisania wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pełnomocnika strony, Naczelny Sąd Administracyjny w omawianej uchwale podniósł, że charakter informacji, które muszą być podane we wniosku, dotyczących osobistej sytuacji rodzinnej i majątkowej strony, nie uzasadnia przyjęcia, iż strona musi w tym zakresie działać osobiście. W tych okolicznościach, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem art. 252 § 1a w zw. z art. 257 p.p.s.a., zatem podlega uchyleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.