I GZ 555/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Spółki A z siedzibą w M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 2103/13 w zakresie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A z siedzibą w M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 8 sierpnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 2103/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 249a w związku z art. 258 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), umorzył postępowanie w sprawie przyznania skarżącej Spółce A z siedzibą w M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we Wrocławiu [...] września 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie podatku akcyzowego. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że prawomocnymi postanowieniami z dnia 2 czerwca 2014 r. i z dnia 20 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania skarżącej spółce prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, który został podpisany przez pełnomocnika spółki. W związku z tym strona została wezwana do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez podpisanie złożonego formularza urzędowego przez organ uprawniony do reprezentacji spółki lub złożenie prawidłowo podpisanego formularza przez tenże organ spółki, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. W zakreślonym terminie strona nie wykonała wspomnianego zarządzenia, co skutkowało wydaniem zarządzenia z dnia 7 marca 2016 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania. Spółka złożyła jednak zażalenie na to zarządzenie, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 11 maja 2016 r. (sygn. akt I GZ 304/16) uchylił wspomniane zarządzenie z dnia 7 marca 2016 r., wskazując że żaden przepis szczególny p.p.s.a. nie wymaga, aby czynności w zakresie ubiegania się o przyznanie prawa pomocy dokonywane były osobiście przez stronę postępowania. Rozpoznając ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że już na wcześniejszym etapie niniejszego postępowania sądowego niejednokrotnie oceniano sytuację finansową skarżącej spółki w kontekście możliwości partycypowania w kosztach sądowych, przy czym treść składanych wniosków nie wskazywała na taką sytuację finansową spółki, która uzasadniałaby zmianę pierwotnie podjętego rozstrzygnięcia. Wnioski te nie wskazywały bowiem żadnych nowych okoliczności w sprawie, stanowiąc praktycznie kopię poprzednio składanych pism. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, również treść obecnie analizowanego wniosku jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków rozpoznanych negatywnie. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji uznał, że merytoryczne rozpoznanie takiego wniosku stało się zbędne, a postępowanie w tym zakresie należało umorzyć na podstawie art. 249a p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca spółka, zaskarżając je w całości. Wniosła o zmianę tego orzeczenia poprzez rozpoznanie jej wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przyznanie skarżącej prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, ewentualnie - o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Strona zarzuciła obrazę przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie, podczas gdy skarżąca nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. W uzasadnieniu zażalenia stwierdzono w szczególności, że umorzenie postępowania w sprawie przyznana prawa pomocy bez wcześniejszego rozpatrzenia treści pisma - uznając że jest ono oparte na tych samych okolicznościach - jest przejawem nieuzasadnionego formalizmu i sprzeciwia się duchowi ustawy, zwalniając Sąd od wydania merytorycznego orzeczenia w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą zaskarżonego postanowienia był art. 249a p.p.s.a., zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy umarza się jeśli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne. Przepis ten może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie (zob. M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] R. Hauser, M Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 3. wydanie, Warszawa 2015, str. 989). W tej sprawie powodem umorzenia przez Sąd pierwszej instancji postępowania w przedmiocie kolejnego już wniosku o przyznanie prawa pomocy, była ocena, że rozpoznanie wniosku było zbędne, a więc druga z przywołanych przesłanek art. 249a p.p.s.a. WSA uznał bowiem, że treść obecnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbieżna z uprzednio składanymi wnioskami strony, które zostały rozpoznane negatywnie prawomocnymi postanowieniami. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na tle okoliczności niniejszej sprawy zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji nie narusza prawa. Z akt sprawy wynika, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy było czwartym tego rodzaju postępowaniem w tej sprawie. Wnioski o przyznanie prawa pomocy skarżąca spółka sporządziła uprzednio w dniu 11 grudnia 2013 r., w dniu 30 września 2014 r. i w dniu 12 grudnia 2014 r. Wszystkie te wnioski zostały oddalone, zaś referendarze sądowi, WSA i NSA w wydanych w tej sprawie postanowieniach uznawali kolejno (vide: postanowienie referendarza sądowego z 14 kwietnia 2014 r., postanowienie WSA z 2 czerwca 2014 r., postanowienie NSA z 12 sierpnia 2014 r. o sygn. akt I GZ 240/14, postanowienie WSA z 20 października 2014 r., postanowienie NSA z 13 stycznia 2015 r., postanowienie referendarza sądowego z 24 sierpnia 2015 r.), że: 1) skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, 2) znajdujące się w aktach dokumenty świadczą o tym, że mimo braku składników majątkowych egzekucja wobec spółki jest częściowo skuteczna, a zatem strona bezpodstawnie twierdzi, że nie posiada żadnych środków finansowych, 3) sytuacja majątkowa spółki nie ulegała zmianie w okresie od wydania poprzedniego orzeczenia o odmowie przyznania prawa pomocy do czasu złożenia kolejnego wniosku w tym zakresie, 4) spółka prowadzi rentowną działalność gospodarczą, która przynosi zyski, a zatem jest w stanie ponieść koszty sądowe w tej sprawie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy sporządzony w dniu 1 lutego 2016 r. należało zatem ocenić w kontekście art. 165 p.p.s.a., który pozwala na zmianę nawet prawomocnych postanowień niekończących postępowania w sprawie w przypadku zmiany okoliczności sprawy. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył w zaskarżonym postanowieniu, że treść wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 1 lutego 2016 r. jest zbieżna z treścią uprzednio składanych wniosków. Do stanowiska takiego prowadzi proste zestawienie treści oświadczeń zawartych we wspomnianym wniosku z 1 lutego 2016 r. oraz we wniosku z 12 grudnia 2014 r. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że rozpoznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest zbędne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tego rodzaju działania strony - polegające na składaniu w tej samej sprawie kilku kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, zawierających taką samą lub bardzo zbliżoną argumentację - stanowią przykład nadużycia prawa do sądu i jako takie nie zasługują na ochronę. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji. PG