I FZ 489/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 1983/13 odmawiające zmiany postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 20 sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń, marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2010 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 20 października 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 1983/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 20 sierpnia 2013 r. postanowił: w pkt I. odmówić zmiany postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy; w pkt II. odrzucić skargę. 2. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz w sądzie pierwszej instancji postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po uprawomocnieniu się postanowienia referendarza, ponownie wezwano stronę do uiszczenia wpisu w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono w dniu 5 czerwca 2014 r.. W zakreślonym terminie strona nie uiściła wpisu. W dniu 12 czerwca 2014 r. skarżąca złożyła kolejny wniosek o zwolnienie jej od kosztów sądowych. W uzasadnieniu ponad uprzednio podane okoliczności podała, że prezes skarżącej od 12 maja 2014 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Referendarz w Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2014 r. odmówił zmiany swojego postanowienia z dnia 14 kwietnia 2014 r. W sprzeciwie od postanowienia referendarza z 18 sierpnia 2014 r. strona polemizowała z jego uzasadnieniem. 3.1. W pkt 1 zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy. W ocenie sądu pierwszej instancji, nowa okoliczność podana przez stronę, polegająca na przebywaniu na zwolnieniu lekarskim prezesa skarżącej spółki już po złożeniu przez stronę i rozpatrzeniu poprzedniego wniosku o przyznanie praw pomocy, nie może skutkować zmianą uprzedniego postanowienia. Wskazał, że rozpatrując pierwotny wniosek strony ustalono, iż skarżąca osiągała wówczas relatywnie znaczny przychód i jest w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Była więc w stanie uiścić koszty związane z zainicjowaną przez siebie sprawą sądowoadministracyjną. Sąd podniósł, że z załączonych do kolejnego wniosku deklaracji VAT-7 wynika, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i osiąga przychody relatywnie (w zestawieniu z wartością wpisu od skargi w kwocie 2.322 zł) dużych rozmiarów. Sąd pierwszej instancji uznał więc, że kondycja finansowa strony nie uległa pogorszeniu. Z uwagi na brak zaistnienia nowych istotnych okoliczności w sprawie, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 165 p.p.s.a. orzekł więc jak w pkt I postanowienia. 3.2. Co do pkt II sentencji postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca po uprawomocnieniu się postanowienia z dnia 14 kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy i ponownym wezwaniu jej do uiszczenia wpisu, nie uiściła należnej opłaty, lecz złożyła ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postępowanie spowodowane kolejnym wnioskiem nie miało jednak wpływu na bieg terminu do opłacenia skargi wyznaczony skierowanym do skarżącej ponownym wezwaniem do uiszczenia wpisu, wystosowanym na podstawie zarządzenia z dnia 20 maja 2014 r. Z uwagi na to, sąd pierwszej instancji na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę skarżącej. 4. Skarżąca złożyła "zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na odmowę zmiany postanowienia referendarza sądowego w WSA we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmawiającego prawa pomocy", wnosząc o "uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie wnioskowanego prawa pomocy". W uzasadnieniu wywiedzionego środka zaskarżenia skarżąca wskazała, iż prowadzona przez nią działalność gospodarcza nie pozwala na pokrycie wpisu sądowego. Fakt osiągania przychodów nie tj. wpływu środków na rachunek bankowy w ogóle nie świadczy o możliwości przeznaczenia ich na wydatek związany z wpisem sądowym. Z otrzymanych wpływów musiały zostać pokryte bezpośrednie koszty związane z bieżącą działalnością spółki, a także na częściową spłatę długów spółki. Ponadto nie uwzględniono stanu zdrowia prezesa spółki, który przebywał na zwolnieniu lekarskim. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. 6. Na wstępie należy podkreślić, że rozpatrywanym zażaleniem skarżąca zaskarżyła wyłączenie pkt I zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji tj. orzeczenie wydane na podstawie art. 165 p.p.s.a. w przedmiocie zmiany postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 14 kwietnia 2014 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy. Skarżąca nie zaskarżyła natomiast postanowienia zawartego w pkt II orzeczenia sądu pierwszej instancji tj. postanowienia w przedmiocie odrzucenia skargi, wydanego na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi można zaskarżyć bowiem wyłączenie kwalifikowanym środkiem zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej, o czym stanowi art. 173 § 1 p.p.s.a. 7. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem odmowy zmiany postanowienia referendarza sądowego odmawiającego skarżącej przyznania prawa pomocy, był brak wystąpienia ku temu przesłanek. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, słusznie sąd pierwszej instancji stwierdził, że okolicznością przemawiającą za zmianą wskazanego postanowienia, nie mogło być przebywanie na zwolnieniu lekarskim prezesa skarżącej spółki. Okoliczność tą podnosi również skarżąca w rozpoznawanym zażaleniu. W odniesieniu do powyższego, należy wskazać, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym (wnioskowanym w tej sprawie) może zostać przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z punktu widzenia przyznania prawa pomocy osobie prawnej nie ma zatem jakiegokolwiek znaczenia stan zdrowia członka zarządu tego podmiotu. 8. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącej zawartych w zażaleniu, że z otrzymanych wpływów musiały zostać pokryte bezpośrednie koszty związane z bieżącą działalnością spółki, należy wskazać, co zresztą już było dokonane na poprzednich etapach postępowania, iż wyżej powołane unormowanie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., winno być odczytywane w kontekście treści art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku. Koszty sądowe zasługują przy tym na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców. Ponadto, to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu w tej kwestii, musi on przedstawić argumentację, która potwierdzałaby jego niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie tych kosztów. Dodać należy, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienia kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 r. s. 568). 9. Oceniając zatem zasadność twierdzeń skarżącej, pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy wynikającej z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., słusznie sąd pierwszej instancji uznał, że brak jest podstaw do stwierdzenia, aby kondycja skarżącej spółki uległa pogorszeniu w stosunku do stanu, jaki był przedmiotem oceny referendarza sądowego. Ze wskazanych wyżej względów, nie mogły o tym świadczyć załączone zwolnienia lekarskie L-4. Również na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym skarżąca nie wykazała za pośrednictwem stosownych dokumentów, iż można by było wnioskować, że nie ma dostatecznych środków na poniesienia pełnych kosztów postępowania, jak również, że podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Nie da się zatem stwierdzić, że istniały bądź istnieją, podstawy do zmiany postanowienia referendarza sądowego, którym odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. 10. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.