I SA/Gl 189/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Bożena Suleja sędzia del. SO Paweł Kornacki po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. w kwestii wniosku strony skarżącej o wyłączenie referendarza sądowego Gabriela Radeckiego postanawia oddalić wniosek. WSA/post.1 - sentencja postanowienia W dniu 10 marca 2014 r. do akt niniejszej sprawy wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, w którym skarżący W. S. domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Do wniosku skarżący dołączył kserokopię zeznania PIT-36 za 2012 r., kserokopię informacji PIT/B dotyczących 2011 r. oraz 2010 r., kserokopię wyciągu z rachunku bankowego oraz kserokopię zawiadomienia Prokuratury Okręgowej w Warszawie przez W. S. "o popełnieniu licznych przestępstw przez urzędników Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej oraz podległych: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z Oddziałem w C., Izby Skarbowej w K. oraz Pierwszego Urzędu Skarbowego w C." z dnia 4 lutego 2014 r. W piśmie doręczonym skarżącemu w dniu 24 marca 2014 r. referendarz sądowy Gabriel Radecki, wyznaczony do rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 25 lutego 2014 r., wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia w terminie 7 dni danych, zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie: 1. dokumentów wskazujących wysokość wszelkich, poza emeryturą, dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. wyciągów z rachunku bankowego o nr [...] za okres od 1 lutego 2014 r. oraz z wszystkich pozostałych rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego, zwłaszcza z rachunku o nr [...] i z rachunków posiadanych przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ramach tych rachunków w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, przedstawić należało potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 3. kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 4. rachunków i faktur wystawionych przez apteki, przychodnie, itp., wskazujących wydatki poniesione przez skarżącego na leczenie w okresie ostatnich trzech miesięcy; 5. kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego, szczególnie związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało pouczenie, że niezastosowanie się do niego w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Odpowiadając na wezwanie, skarżący przy piśmie z dnia 29 marca 2014 r. nadesłał dokumenty źródłowe. Wniósł jednocześnie o wyłączenie referendarza sądowego Gabriela Radeckiego. Wniosek swój uzasadnił skarżący "próbami wyłudzenia licznych poświadczeń nieprawdy, zbieraniem nadmiernych informacji art. 51p2 oraz art. 69 Konstytucji RP, chronionych przez tajemnice lekarskie". Referendarzowi zarzucił także próbę poniżenia jego osoby jako inwalidy – emeryta. Stwierdził, że we wniosku PPF oświadczył, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, zatem referendarz w wezwaniu próbuje – jego zdaniem – "wyłudzić poświadczenie nieprawdy (art. 272 kk), w tym rachunków za wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego". Wskazał również, że zeznanie podatkowe PIT-36 z załącznikiem PIT/B za 2014 r. złoży drogą elektroniczną dopiero pod koniec kwietnia, a wcześniejsze "wymuszanie" jego działań uważa za niestosowne. Dodał równocześnie, że we wniosku PPF jednoznacznie stwierdził, iż jedynym jego dochodem jest "zaniżona przez oszustów z ZUS" emerytura, w związku z czym zachodzi pytanie, czy referendarz "próbuje wyłudzić poświadczenie nieprawdy". W dniu 7 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy Gabriel Radecki złożył oświadczenie, w którym zaznaczył, że brak jest podstaw do wyłączenia go zarówno z mocy ustawy - art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie: P.p.s.a., ani też nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa jest w art. 19 tej ustawy. W oświadczeniu referendarz sądowy odniósł się również do zarzutów skarżącego dotyczących skierowanego wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja wyłączenia referendarza sądowego ukształtowana jest poprzez odesłanie, w art. 24 § 1 P.p.s.a., do przepisów o wyłączeniu sędziego i ma na celu zagwarantowanie bezstronności przy orzekaniu w danej sprawie, to znaczy ma zapewnić, aby na treść rozstrzygnięcia nie miały wpływu osobiste zapatrywania i uprzedzenia osoby biorącej udział w jego podjęciu. Ustawa procesowa przewiduje dwie grupy przyczyn wyłączenia sędziego (referendarza sądowego), mianowicie wyłączenie z mocy ustawy - art. 18 § 1 P.p.s.a. oraz wyłączenie na wniosek strony bądź samego sędziego (referendarza sądowego) – art. 19 P.p.s.a. W myśl zatem art. 18 § 1 P.p.s.a., sędzia (referendarz sądowy) jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki (pkt 1); swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia (pkt 2); osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli (pkt 3); w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron (pkt 4); w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą (pkt 5); w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator (pkt 6); dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (pkt 6a); w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej (pkt 7). Zgodnie zaś z treścią art. 19 P.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego (referendarza sądowego) na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Art. 19 P.p.s.a., w odróżnieniu od art. 18 tej ustawy, reguluje kwestię wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) z przyczyn innych niż wymienione w art. 18, a zatem dotyczy względnych przesłanek wyłączenia. Podkreślić jednocześnie należy, że wniosek o wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) powinien być zgłoszony w formie pisemnej lub ustnie do protokołu w sądzie. Oprócz ogólnych warunków, którym winno odpowiadać każde pismo strony, wniosek taki powinien zawierać wskazanie sędziego (referendarza), podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny (art. 20 P.p.s.a.). Wniosek, który nie odpowiada powyższym wymogom podlega oddaleniu. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności osoby objętej wnioskiem. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego (referendarza), stosownie do art. 22 § 2 powołanej ustawy, musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego (referendarza), którego wniosek dotyczy. Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) tak z mocy prawa (art. 18 P.p.s.a.), jak i na wniosek (art. 19 P.p.s.a.) stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy (wniosku) w takim składzie orzekającym, w którym osoby orzekające nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Rozpatrując zatem złożony przez skarżącego wniosek podkreślić należy, że w żaden sposób nie uprawdopodobnił on przyczyny wyłączenia referendarza sądowego Gabriela Radeckiego. Jak wynika z akt sprawy, referendarz sądowy, o którego wyłączenie wnioskował skarżący, złożył stosowne oświadczenie. Jego treść w pełni odpowiada wymogom stawianym przez ustawodawcę w tym zakresie. Należy przy tym podkreślić, że jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jeżeli sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie złożył oświadczenie, iż nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 167/11, LEX nr 783740). W ocenie składu orzekającego w rozpatrywanej sprawie, pogląd powyższy znajduje również zastosowanie w odniesieniu do referendarza sądowego. Niezależnie od złożonego przez referendarza oświadczenia Sąd również stwierdził, że wniosek skarżącego nie jest zasadny. Okoliczności przemawiające za wyłączeniem referendarza sądowego winny wskazywać co najmniej na możliwość wystąpienia sytuacji, w których zachowanie przez niego bezstronności mogłoby być obiektywnie utrudnione. Okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności referendarza w danej sprawie musi przy tym nie tylko faktycznie wystąpić, ale i być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji (por. w tej kwestii postanowienia, wydane na gruncie instytucji wyłączenia sędziego: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt II OSK 971/10, LEX nr 737718; Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 697/09, LEX nr 737655). W rozpatrywanej sprawie skarżący w uzasadnieniu wniosku o wyłączenie zarzucił referendarzowi próbę wyłudzenia od niego nieprawdy poprzez wezwanie do wskazania wszelkich, poza otrzymywaną emeryturą, dochodów oraz nadesłanie rachunków związanych z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego. Zarzucił mu także "zbieranie nadmiernych informacji", chronionych tajemnicą lekarską, co dotyczyć ma w ocenie skarżącego "spisu leków będących na fakturach i wydrukach z aptek". Zasadniczym powodem złożenia wniosku o wyłączenie jest zatem w niniejszej sprawie wystosowane do skarżącego w trybie art. 255 P.p.s.a. wezwanie referendarza do uzupełnienia danych, zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że wezwanie powyższe stanowi standardowy element postępowania z wniosku o przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy i obejmuje listę podstawowych dokumentów, mogących zobrazować ale i również – co wymaga szczególnego podkreślenia – pozwalających zweryfikować sytuację majątkową wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Dokumentacja taka jest niezbędna dla rzetelnej i kompleksowej oceny stanu majątkowego osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Nie można w związku z tym zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że wezwanie referendarza ma stanowić próbę poniżenia wnioskodawcy czy też wyłudzenia poświadczeń przez niego nieprawdy. Co więcej, kwestia prawdziwości i wiarygodności oświadczeń składanych przez skarżącego w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy może być badana w odrębnym postępowaniu, dotyczącym merytorycznej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności zaś na skutek ewentualnego sprzeciwu wniesionego od orzeczenia referendarza sądowego. Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego, podobnie jak w przypadku wniosku o wyłączenie sędziego, uzasadniać mogą jedynie okoliczności, obiektywnie mogące wywołać wątpliwości co do jego bezstronności, takie zaś przyczyny nie zachodzą w niniejszej sprawie. Sąd stwierdził jednocześnie, że nie zachodzą również przyczyny opisane w art. 18 P.p.s.a., powodujące wyłączenie referendarza sądowego z mocy ustawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 24 § 1 w zw. z art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.