I FZ 226/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia I. sp. z o.o. z/s w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt I SA/Gd 45/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi I. sp. z o.o. z/s w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 5 listopada 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie. Zażalenie I. Sp. z o.o. z/s w G. dotyczy postanowienia z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Gd 45/14, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "Ppsa", odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji stanu sprawy wynikało, że w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, iż wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 50.000 zł oraz, że nie posiada ona środków trwałych. W ostatnim roku obrotowym poniosła stratę w wysokości 650.000 zł, na dwóch rachunkach bankowych nie ma środków pieniężnych, zaś na trzecim zgromadziła środki w kwocie 26.955,45 zł, przy czym konto to podlega zajęciu. Skarżąca podkreśliła, że nie prowadzi działalności gospodarczej (faktycznie zawiesiła jej wykonywanie), w związku z czym nie rejestruje obrotów i nie ma możliwości uzyskania środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazała, że nie posiada majątku w postaci nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, czy też innych przedmiotów przedstawiających jakąkolwiek wartość. Podkreśliła, że jeśli w przyszłości będzie posiadała jakiekolwiek środki pieniężne, to w pierwszej kolejności będą one musiały zostać przeznaczone na spłatę jej zaległości podatkowych. W związku z powziętymi wątpliwościami referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 19 marca 2014 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez przedłożenie w terminie 7 dni wskazanych w wezwaniu dokumentów. Odpowiadając na powyższe wezwanie skarżąca w piśmie z dnia 31 marca 2014 r. oświadczyła, że skarżąca nie dysponuje wymaganymi dokumentami. Z tego powodu nie może wykonać nałożonego na nią zobowiązania. Pełnomocnik nie zwrócił się o przedłużenie terminu zakreślonego w wezwaniu do przedłożenia wymaganych dokumentów, które potwierdzałyby wskazane we wniosku okoliczności. Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego referendarz sądowy ustalił, że wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego sytuacji finansowej i postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2014 r. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W następstwie złożenia sprzeciwu Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy podając, że skarżąca nie nadesłała, pomimo wezwania, dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową. Zdaniem Sądu, skarżąca ograniczyła się jedynie do złożenia wniosku, nie przedstawiając przy tym żadnych okoliczności uzasadniających twierdzenie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z oświadczeń strony nie wynikało również z jakich powodów nie jest w posiadaniu dokumentów, do których złożenia została wezwana. Sąd dodał, że ocena zasadności przedmiotowego wniosku nie mogła zostać dokonana na podstawie dokumentów znajdujących się już w aktach sprawy, do których dołączony został KRS. W ocenie Sądu, na podstawie danych w nim ujawnionych na dzień 11 lutego 2014 r., można bowiem jedynie ustalić wysokość zaległości podatkowych skarżącej (wynoszą one 94.070 zł) oraz daty wszczęcia egzekucji (31 grudnia 2010 r. i 10 kwietnia 2012 r.). Sąd podkreślił, że skarżąca formalnie nie zawiesiła wykonywania działalności gospodarczej, o czym świadczył brak wpisów w Dziale 6 Rubryce 8. Z powyższych względów Sąd uznał, że skarżąca sama uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej sytuacji finansowej. Jej zachowanie, polegające na nie przedłożeniu żadnych informacji o jej sytuacji majątkowej, skutkowało bowiem niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jej rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Na powyższe orzeczenie skarżąca złożyła zażalenie, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych. Złożony środek odwoławczy skarżąca oparła na zarzucie sprzeczności istotnych ustaleń Sądu pierwszej instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na błędnym przyjęciu, że skarżąca nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu skarżąca zwróciła uwagę na pominięcie przez Sąd pierwszej instancji okoliczności faktycznych wskazanych we wniosku, które Sąd przedstawił w uzasadnieniu swojego postanowienia, lecz nie uwzględnił orzekając w przedmiocie złożonego wniosku. Skarżąca podkreśliła ponownie, że nie przedstawiła żądanych dokumentów, gdyż ich nie posiadała, co w jej ocenie, nie powinno rzutować na możliwość zwolnienia jej od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie jest niezasadne. Przed przystąpieniem do oceny wniesionego środka odwoławczego należy wskazać, że udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Powyższe stanowisko nie może budzić kontrowersji, jest bowiem ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04 publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym normuje art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa. Przepis ten stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym jedynie wówczas, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie. Odmawiając uwzględnienia żądania, Sąd pierwszej instancji argumentował, że skarżąca, mimo wezwania, nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających brak środków na pokrycie ciążących na niej opłat sądowych. Sąd uznał zatem twierdzenia skarżącej za gołosłowne, a w konsekwencji uniemożliwiające przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tym stanowiskiem należy się w pełni zgodzić. Jak już wyżej zaznaczono, to wnioskodawca winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych. Z kolei złożony wniosek zawierał jedynie zapewnienia skarżącej o braku środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, a zatem nie pozwalał w całości zobrazować tego w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Stąd, na podstawie art. 255 Ppsa, skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów. Wezwania Sądu w najmniejszym nawet stopniu jednak nie zrealizowała, nie podając przy tym jakichkolwiek obiektywnych przeszkód, które uniemożliwiały jej przedstawienie żądanych dokumentów. Nie można bowiem zaakceptować lakonicznego stwierdzenia, że skarżąca nie przedstawi wskazanych we wniosku dokumentów, gdyż ich nie posiada. Warto też zauważyć, że dokumenty takie jak zeznania podatkowe, informacja o wysokości osiągniętego dochodu bądź straty, czy wyciągi z kont bankowych skarżąca mogła uzyskać zwracając się do urzędu skarbowego i banku. Dodać należy ponadto, że skarżąca nie zasygnalizowała trudności w zgromadzeniu żądanych przez Sąd materiałów źródłowych. Nie wnioskowała tym samym o przedłużeniu terminu na ich przedstawienie. Wskazanie zatem jedynie, że takowych dokumentów nie posiada należało potraktować jako brak jakiegokolwiek zainteresowania realizacją nałożonego na nią przez Sąd obowiązku. W świetle powyższego należało stwierdzić, że zaprezentowana w zażaleniu argumentacja nie może odnieść zamierzonego skutku. Tym bardziej, że wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu, na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, a Sąd pierwszej instancji nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia