II SA/Sz 1467/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nakazania przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej oddala skargę. Decyzją z dnia[...] ., nr [...] działając w oparciu o przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 i ust. 7 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 r. poz. 391 z późn.zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) Burmistrz nałożył na A. D. obowiązek przyłączenia nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków działką nr [...] obręb K., gmina B. do istniejącej sieci kanalizacyjnej. W odwołaniu od powyższej decyzji A. D. zarzucił jej wadę nieważności oraz wydanie wbrew istniejącym okolicznościom faktycznym, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie dokonania przez P. przyłącza umożliwiającego mu przyłączenie się do sieci kanalizacyjnej. Skarżący wywiódł, iż PWiK wbrew obowiązkowi wynikającemu z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt CZP 79/07 nie dokonało przyłączenia studzienki znajdującej się na jego posesji do głównej sieci kanalizacyjnej znajdującej się poza obszarem jego nieruchomości. Nadto PWiK nie informował skarżącego o konieczności wykonania jakichkolwiek działań dla korzystania z sieci kanalizacyjnej oraz o terminach wykonywania przyłączy celem wykonania ustawowego obowiązku, w wyniku czego na posesji znajduje się głucha studzienka, której PWiK nie przyłączyło do sieci głównej. Przerzucenie tego obowiązku na skarżącego jest w jego ocenie bezprawnym nadużyciem, ponieważ to realizator inwestycji otrzymał fundusze i to on winien wykonać przyłącze do sieci głównej. W powołanej uchwale Sąd Najwyższy wyznaczył wyraźną granicę dla przyłączy, wskazując, że jest nią granica nieruchomości gruntowej poza którą odbiorca usług nie jest podmiotem zobowiązanym do ponoszenia kosztów budowy przewodu, tym samym ten odcinek przewodu nie jest przyłączem w rozumieniu ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę. Ponadto w ocenie skarżącego wykonanie takiego przyłącza jest ekonomicznie nieuzasadnione, ponieważ studzienka umiejscowiona jest na podjeździe, który został utwardzony płytami chodnikowymi, a więc jego wykonanie skutkowałoby ich zniszczeniem, a przywrócenie do stanu pierwotnego wiązałoby się z ogromnymi wydatkami. W wyniku rozpoznania powyższego zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją wydaną w dniu [...] r., nr [...] podzieliło stanowisko organu I instancji i utrzymało w mocy kwestionowaną przez A. D. decyzję organu I instancji. Jak wskazało Kolegium z akt sprawy wynika, że pismem Spółki PWiK z dnia [...] r. skarżący został poinformowany, iż została zakończona inwestycja związana z budową sieci kanalizacyjnej na terenie Gminy B. oraz o wypowiedzeniu umowy na odbiór nieczystości płynnych ze zbiornika bezodpływowego z uwagi na stworzenie warunków przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Zatem od daty otrzymania niniejszego pisma skarżący winien był podjąć działania na rzecz przyłączenia swojej nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. Jednak zobowiązany w piśmie z dnia 24 kwietnia 2012 r. stwierdził, że w jego ocenie brak jest podstaw do wypowiedzenia umowy, ponieważ jej realizacja nie była uzależniona od stworzenia możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. W ocenie Kolegium wszystkie zarzuty podniesione przez A. D. w odwołaniu są bezzasadne. W przepisie art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości porządku w gminach ustawodawca nałożył na wszystkich właścicieli nieruchomości położonych w zasięgu istniejącej sieci kanalizacji sanitarnej obowiązek przyłączenia ich do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Natomiast zawarty w tym przepisie zapis, iż w przypadku, gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa sądowoadministracyjnego, odnosi się do budowy sieci (kolektorów zbiorczych), a nie do budowy przyłączy do głównych kolektorów sieci kanalizacyjnej. Zarzut dotyczący niedokonania przez PWiK czynności umożliwiających zobowiązanemu przyłączenie się do sieci kanalizacyjnej, z uwagi na to, że nie wykonało przyłącza do granic jego nieruchomości również jest bezzasadny. Według definicji "przyłącza" zawartej w art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2011 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2006 r. Nr 123, poz. 858 ze zm.) jest to odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku (1), a w przypadku jej braku: do granicy nieruchomości gruntowej (2). Powyższe oznacza, że podstawowym kryterium "przyłącza" kanalizacyjnego i początku sieci w rozumieniu ww. ustawy jest kryterium studzienki kanalizacyjnej. Natomiast drugie z tych kryteriów ma charakter pomocniczy i można je stosować tylko wtedy, gdy pierwsze z tych kryteriów jest niemożliwe do zastosowania. Na nieruchomości skarżącego znajduje się studzienka kanalizacyjna, co powoduje, że w niniejszej sprawie dla definicji "przyłącza" należy stosować kryterium nr 1, czyli jest to odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości odbiorcy usług: od studzienki do sieci kanalizacyjnej. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego A. D. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucił jej naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i mylne rozumienie normy prawnej oraz naruszenie przepisów art. 7 i 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący wywiódł, że powołując w podstawie orzeczenia przepis art. 2 pkt 5 ustawy z dnia 7 czerwca 2011 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, Kolegium całkowicie zignorowało przywołaną przez niego uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2007 r. W uchwale tej Sąd uznał, że przyłączem kanalizacyjnym jest tylko odcinek przewodu kanalizacyjnego leżący w granicach nieruchomości odbiorcy, a zatem odcinek znajdujący się poza granicą działki, przyłączem nie jest. W konsekwencji koszt jego budowy nie obciąża odbiorcy usług. Z przywołanej uchwały Sądu Najwyższego wyraźnie wynika, że skarżący nie jest obowiązany, a Urząd obowiązku dokonania przyłączenia poza obrębem działki nie może nałożyć. Powyższy obowiązek obciążał realizatora inwestycji, który na ten cel otrzymał stosowne fundusze. Analogiczne stanowisko zajął Minister Transportu i Budownictwa Gospodarki Morskiej. Reasumując w ocenie skarżącego zarówno decyzja Kolegium jak i organu I instancji nie mają podstaw prawnych, bowiem nie zostały mu stworzone warunki umożliwiające przyłączenie do sieci kanalizacyjnej. Sieć do której ma on się przyłączyć nie istnieje, a organ chce go przymusić do poniesienia nieuzasadnionych kosztów wykonania przyłącza poza granicą nieruchomości. Obowiązek wynikający z art. 5 ust. 2 powołanej ustawy może dotyczyć jedynie wykonania przyłącza do granicy z nieruchomością, nie może natomiast obejmować konieczności rozbudowy sieci kanalizacyjnej albowiem jej wykonanie na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym należy do zadań gminy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zgodnie z którym sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli zaskrzonej decyzji we wskazanym powyżej zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kwestie związane z utrzymaniem czystości i porządku w gminach dotyczące również podłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej regulują przepisy ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. Nr 132, poz. 622 z późn.zm.) – dalej zwaną "ustawą". W szczególności art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy stanowi, że właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku poprzez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, lub w przypadku, gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 7 omawianej ustawy, w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków o których mowa w ust. 1 – 4 wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Z treści przytoczonych przepisów wynika zatem ustanowiony przez ustawodawcę obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Od obowiązku tego zwalnia okoliczność, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Poza tym w sytuacji, w której budowa sieci kanalizacyjnej jest nieuzasadniona z przyczyn technicznych lub ekonomicznych, istnieje obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. W przypadku ustalenia przez organ, że właściciel nieruchomości nie wykonuje powyższych ustawowych obowiązków, organ zobowiązany jest nałożyć nakaz jego wykonania pod rygorem egzekucji. Sposób sformułowania przepisu art. 5 ust. 7 powołanej ustawy prowadzi do wniosku, że decyzja, o jakiej mowa w tym przepisie nie ma charakteru uznaniowego. Obowiązek wynikający z tego przepisu ma charakter powszechny, a więc odnosi się do wszystkich nieruchomości leżących w zasięgu sieci kanalizacyjnej. A zatem przesłankami, od których spełnienia ustawodawca uzależnił dopuszczalność i obowiązek wydania decyzji nakazującej przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej są: istnienie takiej sieci, możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, brak wyposażenia nieruchomości w przydomową oczyszczalnię ścieków oraz niezrealizowanie przez właścicieli nieruchomości obowiązku przyłączenia. Przesłanki te muszą zaistnieć kumulatywnie, a organ administracji publicznej winien zbadać ich zaistnienie i wykazać w uzasadnieniu. W ocenie Sądu przed wydaniem przez organ decyzji, postępowanie zostało przeprowadzone w taki sposób, że jednoznacznie wyjaśniło, że w sprawie zaistniały przesłanki do wydania przedmiotowej decyzji W sprawie nie ulega wątpliwości, że na terenie gminy B. została wybudowana sieć kanalizacyjna. Do tej sieci jednak nieruchomość skarżącego nie została podłączona, nie jest ona także wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków. Działka skarżącego wyposażona jest jedynie w zbiornik bezodpływowy. Zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że jeżeli sieć kanalizacyjna istnieje, to posiadanie zbiornika bezodpływowego nie zwalnia właściciela nieruchomości z podłączenia jej do tej sieci. Zdaniem skarżącego nałożony na niego obowiązek pozbawiony jest podstaw prawnych, ponieważ nie stworzono mu warunków umożliwiających przyłączenie do sieci kanalizacyjnej, tj. nie doprowadzono przyłącza do granicy jego działki. Jednak z treści przepisu art. 5 ustawy nie wynika, aby w trakcie realizacji inwestycji w postaci sieci kanalizacyjnej gmina zobowiązana była wybudować również przyłącza do każdej nieruchomości leżącej wzdłuż przebiegu tej sieci. Natomiast przepis pkt 2 ust. 1 art. 5 ustawy jednoznacznie nakłada na właścicieli nieruchomości obowiązek przyłączenia ich nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, jeżeli taka została wybudowana. Nie może odnieść zamierzonego skutku powoływanie się przez skarżącego na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 13 września 2007 r., sygn. akt III CZP 79/07. W rzeczonej uchwale Sąd Najwyższy rozstrzygnął kwestię ponoszenia kosztów za poszczególne odcinki kanalizacji wybudowanej w celu przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Natomiast Sąd Najwyższy nie rozstrzygał kwestii obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej. Na aprobatę nie zasługuje również argumentacja skarżącego sprowadzająca się do wykazania utrudnień (nieuzasadnione koszty, zrywanie chodnika) związanych z wykonaniem przyłącza. W ocenie składu orzekającego niewątpliwie przepis art. 5 ust. 1 pkt 2 powołanej ustawy zwalnia z obowiązku przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, gdy jest to technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnione, jednak okoliczności te, jako wyjątki od reguły powinny być interpretowane ściśle, jako sytuacje szczególne, w razie których koszty przyłączenia byłyby niewspółmiernie wysokie. Okoliczności wskazane przez skarżącego są normalnymi utrudnieniami związanymi z koniecznością wykonania określonych robót budowlanych. Nadto ustawodawca nie uzależnił przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji od posiadania środków finansowych na ten cel. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że odnośnie orzeczonego przez organ administracji nakazu przyłączenia nieruchomości skarżącego do istniejącej sieci kanalizacyjnej zaistniały przesłanki z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, co skutkowało tym, że uznano skargę za bezzasadną i oddalono na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.