II OZ 882/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 10 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt IV SO/Wa 9/14 odmawiające adwokatowi K. Ż. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. W. o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy O. za nieprzekazanie skargi z dnia 26 stycznia 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie. 2 Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt IV SO/Wa 9/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił adwokatowi K. Ż. przyznania wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. W. o wymierzenie grzywny Wójtowi Gminy O. za nieprzekazanie skargi z dnia 26 stycznia 2014 r. Sąd I instancji wskazał, że W. W. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o wymierzenie Wójtowi Gminy O. grzywny za nieprzekazanie jego skargi z dnia 26 stycznia 2014 r. wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W dniu 24 lutego 2014 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2014 r. przyznano stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, o którego wyznaczenie zwrócono się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. W piśmie z dnia 21 maja 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka w W. poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata K. Ż. W dniu 5 czerwca 2014 r. wyznaczony w sprawie pełnomocnik przeglądał akta sprawy w czytelni Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek o wymierzenie grzywny stwierdzając, że jest on niedopuszczalny, gdyż nie dotyczy skargi w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). W dniu 8 lipca 2014 r. adwokat K. Ż. złożył wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości, ani w części. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik wskazał, że po wyznaczeniu go przez Okręgową Radę Adwokacką w W. pełnomocnikiem dla skarżącego podjął szereg czynności, za które nie otrzymał stosownego wynagrodzenia. Sąd I instancji stwierdził, że wniosek adwokata K. Ż. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wynagrodzenie pełnomocnika wyznaczonego przez właściwy organ samorządu zawodowego przysługuje za nieopłaconą pomoc prawną. Dla pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku pełnomocnika muszą zatem zostać spełnione łącznie dwie przesłanki, po pierwsze - pomoc prawna musi zostać rzeczywiście udzielona, po drugie zaś – pomoc ta musi pozostawać nieopłacona. Za każdym więc razem, gdy rozpoznaniu podlega wniosek wyznaczonego pełnomocnika o przyznanie kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy, konieczne jest ustalenie nie tylko okoliczności nieopłacenia udzielonej pomocy, ale przede wszystkim to, czy pełnomocnik w istocie udzielił pomocy prawnej. Tylko w przypadku pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie, dopuszczalne jest obciążenie Skarbu Państwa wypłatą wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika. Powyższe stanowisko jest utrwalone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, w którym wskazuje się również na powinność wykazania przez pełnomocnika, że pomoc prawna przybrała realny wymiar (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt OZ 720/04. ONSAiWSA 2005 nr 5, poz. 93; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2012 r. sygn. akt II OZ 212/12. Niepublikowane. Dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 1138258; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 października 2007 r. sygn. akt II FZ 515/07. Niepublikowane. Dostępne: www.nsa.gov.pl, LEX nr 1011762). We wniosku z dnia 8 lipca 2014 r. pełnomocnik wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wskazując, że w niniejszej sprawie podjął różne czynności, tj. skontaktował się z biurem obsługi interesantów Sądu - celem ustalenia terminu, w którym będzie mógł zapoznać się z aktami sprawy, następnie w dniu 5 czerwca 2014 r. dokonał przeglądu akt sprawy oraz wykonał z nich fotokopie, ostatecznie wobec braku kontaktu ze skarżącym przesłał do mocodawcy pismo z informacją o stanie sprawy. W ocenie Sądu wyznaczony w niniejszej sprawie pełnomocnik w okresie od wyznaczenia go przez Okręgową Radę Adwokacką do reprezentowania skarżącego z urzędu do dnia odrzucenia wniosku o wymierzenie grzywny nie podjął w imieniu skarżącego czynności, które można by uznać za faktyczne udzielenie skarżącemu pomocy prawnej. Podkreślenia wymaga, że faktyczne udzielenie nieopłaconej pomocy prawnej ma miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia jego mocodawcy dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2011 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis (wydanie V) s. 776, ISBN: 978-83-7620-986-9). Za udzielenie takiej pomocy nie może być zdaniem Sądu uznane wykonanie telefonu do Sądu w celu uzyskania informacji o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, czy też samo przejrzenie akt sprawy w czytelni Sądu i wykonanie z nich fotokopii, bez podjęcia dalszych czynności procesowych. Zapoznanie się z aktami sprawy stanowi jedynie czynność poprzedzającą faktyczne udzielenie stronie pomocy prawnej, która na etapie przeglądania w dniu 5 czerwca 2014 r. akt sprawy zasadniczo powinna łączyć się z wyrażeniem przez pełnomocnika oceny legalności zaniechania organu administracji publicznej (Wójta Gminy O.), a po wydaniu przez Sąd postanowienia o odrzuceniu wniosku o wymierzenie grzywny - legalności postanowienia Sądu z dnia 26 czerwca 2014 r. Wyznaczony z urzędu pełnomocnik nie przygotował w niniejszej sprawie żadnego pisma procesowego, nie sporządził również opinii o braku podstaw do wniesienia zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 26 czerwca 2014 r. W ocenie Sądu nie można zatem uznać, że pomoc prawna udzielona przez pełnomocnika przybrała realny wymiar. Z przedstawionych względów, na podstawie art. 250 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu za postępowanie przed Sądem I i II instancji, albowiem koszty te nie zostały uiszczone w całości, ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 250 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 p.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 p.p.s.a., jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2010 r. sygn. akt II FZ 143/10, art. 250 p.p.s.a. nie nakłada na sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. W niniejszej sprawie adwokat K. Ż. został ustanowiony pełnomocnikiem skarżącego po wniesieniu przez niego wniosku o wymierzenie grzywny. Jak wynika z akt sprawy, do dnia wydania postanowienia z dnia 26 czerwca 2014 r. o odrzuceniu wniosku o wymierzenie grzywny pełnomocnik nie podjął w imieniu skarżącego czynności, które można by uznać za faktyczne udzielenie skarżącemu pomocy prawnej. W realiach niniejszej sprawy trudno uznać, iż zapoznanie się z aktami sprawy, sporządzenie z nich fotokopii oraz wysłanie do skarżącego pisma z informacją o stanie sprawy bez podjęcia dalszych czynności procesowych, są wystarczające dla uznania, że pomoc prawna z urzędu została stronie faktycznie udzielona. Odnosząc się do podnoszonej w zażaleniu kwestii nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez Sąd I instancji w związku z pominięciem wniesienia przez pełnomocnika skarżącego zażalenia na postanowienie z dnia 26 czerwca 2014 r., wskazać należy, że Sąd I instancji oceniał zasadność przyznania pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu do dnia wydania postanowienia z dnia 26 czerwca 2014 r. Sąd rozpoznawał wniosek skarżącego z dnia 8 lipca 2014 r., który został złożony przed zainicjowaniem postępowania zażaleniowego. Należy jednakże zauważyć, że błędnie Sąd I instancji w swoich rozważaniach wskazywał na brak podjęcia przez pełnomocnika skarżącego czynności zmierzających do podważenia legalności wydanego postanowienia z dnia 26 czerwca 2014 r., gdyż na tym etapie postępowania nie było rzeczą Sądu dokonywanie oceny czynności podjętych przez pełnomocnika po wydaniu tego postanowienia. Powyższe uchybienie Sądu nie miało jednakże wpływu na wynik sprawy, bowiem Sąd zasadnie uznał, że brak jest podstaw do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za czynności dokonane do dnia wydania postanowienia odrzucającego wniosek o wymierzenie grzywny. Na marginesie wskazać należy, że o zasadności przyznania pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za postępowanie zażaleniowe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzeknie w odrębnym postanowieniu, mając na względzie wniosek pełnomocnika w tym zakresie zawarty w zażaleniu na postanowienie z dnia 26 czerwca 2014 r. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 6