II OSK 1965/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary Sędziowie Sędzia NSA Robert Sawuła Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Hubert Sęczkowski po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 kwietnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 1073/13 w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. II OSK 1965/14 U Z A S A D N I E N I E Wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę R. W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), orzekł o wymeldowaniu R. W. z pobytu stałego z lokalu przy ul. M. C. [...] m. [...] w P. W uzasadnieniu organ wskazał, że postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania R. W. wszczęte zostało na żądanie M. S. (właściciela lokalu), który podał w uzasadnieniu, że zainteresowany od ponad roku nie przebywa w mieszkaniu, porzucił lokal najprawdopodobniej w związku z wyrokiem sądu z dnia 28 marca 2007 r. orzekającym eksmisję strony. Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że zainteresowany w przedmiotowym lokalu nie mieszka, gdyż opuścił go. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Wielkopolski, decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił ustalenia wynikające z postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji i jego wnioski prawne, podkreślając, że zainteresowany od przeszło roku nie przebywa i nie mieszka w sposób stały w przedmiotowym lokalu. Organ wskazał, iż mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe, a wiec lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe. Takim miejscem dla zainteresowanego z całą pewnością od lipca 2012 r. nie jest przedmiotowy lokal. Organ zauważył, że zainteresowany nie wniósł żadnych nowych dowodów świadczących o stałym pobycie w spornym lokalu. Zeznania pozostałych uczestników niniejszego postępowania (wnioskodawcy, świadków) potwierdzają fakt opuszczenia spornego lokalu przez stronę. Wszyscy zgodnie zeznali, że zainteresowanego widywali sporadycznie i że nie zamieszkuje w tym lokalu w sposób stały, fakt ten potwierdziły przeprowadzone oględziny lokalu, który nie nadaje się do zamieszkiwania. Organ podniósł, iż skarżący ma orzeczoną eksmisję z przedmiotowego lokalu, został pozbawiony prawa przebywania w tym lokalu, który ma opuścić, opróżnić i wydać właścicielowi. Z zebranych dowodów wynika, że skarżący opuścił sporny lokal i nie mieszka w nim w sposób stały, nie dopełnił też obowiązku meldunkowego, w związku z tym powstała fikcja meldunkowa. Fakt pozostawienia w lokalu swoich rzeczy nie prowadzi do wniosku, że przesłanka opuszczenia lokalu nie została spełniona. Skoro zainteresowany od pewnego czasu nie mieszka w spornym lokalu w sposób stały, co wynika ze zgromadzonych dowodów, powinien wymeldować się z tego lokalu zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego - cyt. ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych - czego nie dopełnił. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący wskazał, iż wniosek o wymeldowanie złożył właściciel kamienicy, który obchodzi prawo i łamie ustawę o ochronie lokatorów, a organ I instancji kolaboruje z właścicielem kamienicy. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że jest ona nieuzasadniona. Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W konsekwencji użyty w treści art. 15 ust. 2 ustawy zwrot "opuszczenie miejsca pobytu stałego" nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego, ale konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego, towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Z materiału zgromadzonego w aktach sprawy, w szczególności z zeznań świadków, wynika, że w dniu orzekania przez organy, zainteresowany nie mieszkał w przedmiotowym lokalu. Wnioskodawca M. S. zeznał, że zainteresowany nie zamieszkuje w sposób stały w tym lokalu, który jest zdewastowany i zaśmiecony. Świadek zeznał, iż w 2007 r. zapadł wyrok o eksmisji, a po interwencji policji w dniu 28 lutego 2012 r. przedmiotowy lokal został zamknięty. Ponadto świadek zeznał, że klucz do lokalu zdeponowany został w administracji budynku, ale zainteresowany włamał się do lokalu. Zeznania wnioskodawcy, co do opuszczenia lokalu, potwierdzają zeznania innych świadków, będących osobami trzecimi i niezainteresowanymi sposobem rozstrzygnięcia. Sąsiadka B. W. zeznała, iż zainteresowanego widywała sporadycznie na terenie nieruchomości, nie jest w stanie powiedzieć kiedy ww. widziała po raz ostatni, nie wie, czy lokal jest obecnie zamieszkały. Sąsiad C. K. zeznał, iż zainteresowany nie zamieszkuje w sposób stały w tym lokalu, ale nie wie dokładnie od kiedy, widywał go sporadycznie, a po raz ostatni przed 2 laty, obecnie lokal jest nie zamieszkały. Sąsiadka H. R. podała, że skarżącego widywała sporadycznie na terenie nieruchomości, a po raz ostatni widziała go w grudniu 2011 r. Sąsiadka I. S. zeznała, że od 2004 r., kiedy się wprowadziła, widziała zainteresowanego może około 10 razy oraz oświadczyła, że skarżący na pewno nie mieszka w przedmiotowym lokalu w sposób stały. Zeznania świadków i wnioskodawcy pozostają w zgodzie z zeznaniami administratora nieruchomości - M. H., który zeznał, że zainteresowany od roku nie zamieszkuje w tej nieruchomości. Z jego zeznań wynika również, że skarżący na teren nieruchomości znosił różne niepotrzebne rzeczy. Ponadto administrator podał, iż w dniu 28 lutego 2012 r. w asyście policji otwarto lokal, który sprawiał wrażenie opuszczonego i w którym nie było wartościowych rzeczy, natomiast były śmieci oraz zdemontowane liczniki prądu i gazu, sąsiedzi potwierdzili, że zainteresowanego nie widują od dłuższego czasu, w lokalu pozostawiono wszystkie rzeczy, nie usuwano ich i założono nowe zamki. Administrator oświadczył, iż R. W. nie zgłosił się do administracji po klucz, nie uiszcza opłat, ma wyrok eksmisyjny niewykonany przez komornika. Administrator zeznał, że obecnie lokal jest niezamieszkały i zamknięty oraz że w lipcu 2012 r. zainteresowany włamał się do lokalu, ale nie zamieszkał w nim w sposób stały, po włamaniu właściciel wystąpił do sądu o przywrócenie naruszonego posiadania mieszkania i sąd wydał taki wyrok, który jest już prawomocny. Odnosząc się do przesłanki dobrowolności opuszczenia lokalu, Sąd zauważył, że w przypadku, gdy w obrocie prawnym pozostaje wyrok eksmisyjny nieistotne jest badanie woli czy zamiaru osoby opuszczającej lokal, skoro osoba ta nie ma uprawnień do przebywania w lokalu i nie przebywa w miejscu pobytu stałego, wykonując niejako prawomocne orzeczenie sądu. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania w związku z utratą uprawnień do przebywania w lokalu jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w tym lokalu, w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Opuszczenie lokalu jeszcze przed wykonaniem wyroku (dobrowolne) lub wskutek wykonania wyroku orzekającego eksmisję stanowi opuszczenie lokalu w rozumieniu ww. art. 15 ust. 2 ustawy, a w konsekwencji uzasadnia wymeldowanie danej osoby z dotychczasowego miejsca pobytu. Sąd I instancji zauważył, że we wniesionym odwołaniu skarżący wskazał, że szczegółowe uzasadnienie ze względu na jego obszerność dołączy później. Pisma stanowiące uzupełnienie odwołania wpłynęły do organu w dniach 26 sierpnia 2013 r., 2 września 2013 r. oraz 10 września 2013 r., a więc po wydaniu decyzji. Organ przed wydaniem decyzji winien zwrócić się do skarżącego o nadesłanie wyjaśnień, o których wspomniał w odwołaniu. Niemniej jednak od dnia złożenia poprzedniego odwołania (15 stycznia 2013 r.) do dnia wydania zaskarżonej decyzji, tj. przez okres ponad 8 miesięcy, skarżący nie przejawiał prawie żadnej, poza nadesłaniem pisma do NFZ, inicjatywy dowodowej, pomimo że pismem z dnia 23 kwietnia 2013 r. skarżący został wezwany przez organ I instancji do wskazania osób, które potwierdzają jego fakt stałego zamieszkiwania w lokalu. Listę taką skarżący nadesłał dopiero w dniu 8 września 2013 r., a więc już po wydaniu decyzji w sprawie. W skardze kasacyjnej skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego R. W., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata, podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 zw. z art. 7 k.p.a., mającego istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuchyleniu przez Sąd I instancji decyzji pomimo wyjścia na jaw nowych dowodów po wydaniu ostatecznej decyzji, wskutek złożenia przez skarżącego po wydaniu decyzji do akt sprawy pisma z dnia 8 września 2013 r., zawierającego wniosek dowodowy o przesłuchanie w charakterze świadków osób, wskazanych w piśmie, zmierzający do wykazania, że skarżący zamieszkiwał w sposób stały w spornym lokalu; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8 i art. 77 k.p.a., mającego wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuchyleniu przez Sąd zaskarżonej decyzji, pomimo braku podjęcia przez organ II instancji wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przejawiającego się w zaniechaniu wezwania skarżącego do złożenia wniosków dowodowych i wyjaśnień, które zapowiadał on w swoim odwołaniu z uwagi na uznanie przez Sąd I instancji w/w naruszenia za niemające wpływu na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podał, że Sąd trafnie zauważył, że skarżący przejawił inicjatywę dowodową już po wydaniu decyzji przez organ odwoławczy. Uszło jednak uwadze Sądu, że k.p.a., przyznając stronie prawo do żądania przeprowadzenia dowodu nie wprowadził ani systemu prekluzji, ani systemu władzy dyskrecjonalnej organu orzekającego. Strona, która nie przytoczyła faktów przed organem I instancji może je przytoczyć przed organem odwoławczym albo też podjąć próbę obrony swoich interesów w postępowaniu nadzwyczajnym, żądając wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ustawodawca nie wprowadził bowiem zakazu uwzględniania "nowości" w postępowaniu odwoławczym. Złożenie nowych wniosków dowodowych do akt sprawy po wydaniu decyzji implikowało rozważenie konsekwencji takiej czynności strony na gruncie przepisów p.p.s.a. W ocenie skarżącego kasacyjnie należało ocenić przedstawione przez skarżącego dowody z przesłuchania świadków, zmierzające do wykazania faktu jego stałego zamieszkiwania w spornym lokalu jako okoliczność spełniającą przesłankę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Ujawnił się bowiem dowód, który nie był znany organowi orzekającemu, a który istniał w dniu wydania decyzji. Dowody te mogłyby realnie wpłynąć na zmianę rozstrzygnięcia w sprawie, nie można bowiem apriorycznie wykluczyć, że zeznania świadków doprowadziłyby do odmiennych ustaleń faktycznych i do korzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sprawy. Odnośnie do drugiego z zarzutów autor skargi kasacyjnej wskazał, że Sąd I instancji trafnie stwierdzając, że doszło do uchybienia przepisów w postępowaniu przed organem odwoławczym, niesłusznie uznał, że nie miało ono wpływu na wynik sprawy. Nie można bowiem a priori przesądzać, że materiał dowodowy w postaci zeznań świadków nie mógł doprowadzić do zmiany stanowiska przez organ administracji. Powołując takie zarzuty w ramach podstawy kasacyjnej jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji, a także o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych, które nie zostały zapłacone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczona została do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, a poza kontrolą pozostała zgodność orzeczenia z innymi przepisami prawa. Rozpoznawana skarga kasacyjna oparta została na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, z których żaden nie może wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uchylenia zaskarżonego wyroku. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego stała się decyzja Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] czerwca 2013 r. w sprawie wymeldowania R. W. z pobytu stałego w lokalu przy ul. C. [...] m. [...] w P. W toku postępowania wyjaśniającego organy administracji publicznej ustaliły, że skarżący ma orzeczoną eksmisję ze spornego lokalu, został więc pozbawiony prawa przebywania w tym lokalu. Z zebranych dowodów, w tym z przesłuchań świadków i administratora budynku, a także oględzin lokalu wynika, że skarżący opuścił sporny lokal i nie mieszka w nim w sposób stały. Jak wynika z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zgodnie zaś z art. 78 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, przy czy organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy. Przy rozpoznawaniu zarzutów skargi kasacyjnej w świetle całokształtu okoliczności faktycznych sprawy należy zwrócić uwagę, że skarżący miał świadomość, że toczy się postępowanie administracyjne w przedmiocie jego wymeldowania z pobytu stałego, a zatem w jego interesie leżało przedstawienie wiarygodnych dowodów, które potwierdzałyby prezentowane przez niego stanowisko, że nie opuścił on lokalu, lecz zamieszkuje w nim w sposób stały. Zasygnalizowanie w odwołaniu możliwości przedstawienia dowodów w terminie późniejszym, bez wskazania konkretnego terminu nie świadczy o dołożeniu przez skarżącego należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Trafnie stwierdził Sąd I instancji, że organ odwoławczy miał obowiązek wezwać skarżącego do nadesłania dowodów, wyznaczając do dokonania tej czynności konkretny termin. Uchybienie to nie może być jednak, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, uznane za mogące mieć wpływ na wynik sprawy. Otóż, charakter pism złożonych do organu już po wydaniu decyzji ostatecznej uprawnia do przyjęcia, że wobec poczynionych przez organy ustaleń faktycznych nie wniosłyby one nic nowego do sprawy. Podkreślenia przy tym bowiem wymaga, że nie sposób jest twierdzić, że skarżący przedstawił jakiekolwiek. Pismo skarżącego kasacyjnie może być potraktowane co najwyżej jako wniosek o ich przeprowadzenie, aczkolwiek skarżący wskazał listę osób, które jedynie mogłyby potwierdzić jego pobyt w spornym lokalu. Wartym uwagi jest przy tym fakt, że lista zawiera imiona i nazwiska potencjalnych świadków, natomiast jedynie w kilku przypadkach skarżący wskazał adresy (ulice bez numerów domów i mieszkań). Na liście świadków skarżącego figurują również takie osoby jak: "pani B." (poz. 2) czy "pan H." (poz. 3a), a zatem nie ulega wątpliwości, że wartość owego "wniosku dowodowego" została prawidłowo oceniona przez Sąd I instancji w kontekście art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i ewentualnego wpływu na ustalenia faktyczne i rozstrzygnięcie. Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się skutkach, jakie niesie ze sobą w kontekście naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. niewzięcie przez Sąd I instancji pod uwagę faktu, że skarżący zapowiedział w złożonym odwołaniu od decyzji organu I instancji, przedstawienie dowodów w terminie późniejszym, zaś organ II instancji wydał rozstrzygnięcie bez wezwania do ich nadesłania. Według autora skargi kasacyjnej złożenie po dacie wydania decyzji ostatecznej wniosku dowodowego o przesłuchanie świadków stanowi okoliczność dającą podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co w konsekwencji winno skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. Odniesienie się do tak sformułowanych zarzutów skargi kasacyjnej wymaga wyjaśnienia, że w świetle brzmienia art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy uznać, że ustawodawca wymaga dla wznowienia postępowania wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. To, co może stanowić okoliczność lub dowód warunkujący wznowienie postępowania podlega ocenie w kontekście konkretnej sprawy. Tymczasem przedstawienie "listy osób, które mogłyby potwierdzić pobyt" nie stanowi nowej okoliczności ani nowego dowodu, a jedynie - jak wcześniej wskazano - mocno ułomny wniosek o przeprowadzenie dowodu na okoliczność, która już ponad wszelką wątpliwość została udowodniona w toku postępowania administracyjnego przed organem I instancji. Reasumując, przedstawione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty nie mogą doprowadzić do zakwestionowania prawidłowości przyjętego przez Sąd I instancji jako podstawę orzekania stanu faktycznego. Natomiast złożone przez skarżącego po wydaniu decyzji ostatecznej "wnioski dowodowe", w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie mogą zostać zakwalifikowane jako przesłanki, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.) jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.