II GZ 18/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia C.P. T.Sp. z o.o. w W . na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 grudnia 2013 r., sygn. akt III SA/Łd 1035/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. P. T. Sp. z o.o. w W. na decyzję Zarządu Województwa Ł. z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 20 grudnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił Spółce C. P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach złożonym na urzędowym formularzu PPPr skarżąca podała, że przedmiotem prowadzonej przez nią działalności gospodarczej jest sprzedaż hurtowa wyrobów farmaceutycznych. Wskazała przy tym, że jej kapitał własny wynosi – 8.271.255,68 zł. Wartość środków trwałych (inwestycje w realizacji) zamyka się kwotą 919.287,62 zł. Ponadto w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości -1.040.515,87 zł. W uzasadnieniu wniosku Spółka wskazała dodatkowo, że nie posiada zdolności finansowej do opłacenia kosztów sądowych. Nie posiada środków na kontach bankowych ani też płynnych wartości majątkowych, które mogłyby spowodować w miarę szybki przypływ gotówki. Zarządzeniem z [...] października wezwano spółkę do nadesłania wyciągów bankowych z posiadanych przez Spółkę rachunków i lokat bankowych z okresu ostatnich 3 miesięcy, złożenia odpisu (kserokopii) zeznania podatkowego skarżącej za 2012 rok oraz wskazania źródła i kwoty środków przeznaczanych na finansowanie bieżącej działalności Spółki wraz z podaniem miesięcznej kwoty wydatków przeznaczanych na ten cel. W odpowiedzi na powyższe wezwanie pełnomocnik Spółki wyjaśniła, że według informacji uzyskanej od Spółki nie prowadzi ona w chwili obecnej działalności i w związku z tym nie generuje przychodów. Nie posiada lokat bankowych a na rachunku bankowym nie ma żadnych środków. Ponadto nie posiada środków na finansowanie bieżącej działalności i z tego powodu jej nie prowadzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu odmowy przyznania prawa pomocy podał, że skarżąca nie sprostała wymogom wykazania swojej trudnej sytuacji ekonomicznej, majątkowej, która uzasadniałaby przyznanie skarżącej wnioskowaną pomoc. Przede wszystkim skarżąca nie ujawniła swojego stanu majątkowego, czym skutecznie pozbawiła sąd możliwości dokonania merytorycznej oceny jej wniosku. Najistotniejsze znaczenie ma kwestia ujawnienia stanu środków zgromadzonych na posiadanych przez stronę rachunkach bankowych oraz operacji dokonywanych za pośrednictwem tych rachunków. We współczesnych realiach gospodarczych informacje te stanowią zasadnicze (choć nie jedyne) źródło wiedzy o zakresie prowadzonej przez stronę działalności gospodarczej. Mają zatem kluczowe znaczenie przy ustalaniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Spółka konsekwentnie odmawia sądowi wglądu do wyciągów z rachunków bankowych, wykorzystywanych w prowadzonej działalności gospodarczej. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji, ocenił, że skarżąca Spółka nie wykazała okoliczności art. 246 § 2 p.p.s.a. tym samym nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które gdy chodzi o wpis sądowy wynoszą 2.789 zł. C. P. Sp. z o.o. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego zmianę i udzielenie prawa pomocy. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w zw. z art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej p.p.s.a.) polegającego na stwierdzeniu, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na przyjęcie, że zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca spółka raz jeszcze przedstawiła stan faktyczny w sprawie oraz wskazała, że spółka przedłożyła sprawozdanie finansowe za 2012 r. – w tym bilans i rachunek zysków i strat, z którego wynika, że na koniec 2012 r. Spółka posiadała stratę jak również Spółka oświadczyła, że nie prowadzi w tej chwili działalności gospodarczej z uwagi na brak środków na jej prowadzenie. Nie posiada także żadnych lokat bankowych tym samym nie jest w stanie przedstawić wyciągów bankowych obrazujących stan tych lokat. Na rachunku bankowym nie posiada żadnych środków finansowych – gdyż środków takich nie posiada, dlatego też nie prowadzi działalności gospodarczej, co zdaniem Spółki w oczywisty sposób wynika z dokumentów finansowych poświadczających stratę za 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca Spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Sąd I instancji prawidłowo wskazał w uzasadnieniu, iż Spółka nie przedstawiając dokumentów sama pozbawiła się możliwości dokonania merytorycznej oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżąca spółka odmawia sądowi wglądu do wyciągów bankowych, wykorzystywanych przez nią w prowadzonej działalności gospodarczej. W związku z tym, że Spółka uchyliła się od udokumentowania swojej obecnej sytuacji majątkowej, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.