I FZ 221/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sylwester Marciniak, , , po rozpoznaniu w dniu 30 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia adwokata A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 1308/13 przyznające wynagrodzenie za pomoc prawną udzieloną z urzędu w sprawie ze skargi A. W. o wznowienie postępowania w sprawie sygn. akt I SA/Lu 328/13 ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 5 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1.1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2014 r. sygn. akt I SA/Lu 1308/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przyznał adwokatowi A. Z. wynagrodzenie w kwocie 295,20 zł, w tym 55,20 zł należnego podatku od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. W. (dalej: skarżący) o wznowienie postępowania w sprawie I SA/Lu 328/13 (k. 33). 1.2. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd pierwszej instancji, jako podstawę prawną przyznanego wynagrodzenia wskazał § 18 ust. 1 pkt 1 lit. C rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461; dalej: rozporządzenie). Zgodnie z tym przepisem stawka minimalna wynosi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji, w innej sprawie niż wymienione w ust. 1 pkt 1 lit. a – b powołanego przepisu – 240 zł. Wobec tego, zdaniem sądu pierwszej instancji wynagrodzenie dla pełnomocnika procesowego winno wynosić 240 zł powiększone o kwotę należnego podatku VAT, tj. 55,20 zł (240 x 23 % = 55,20) (k. 43-44). 2. Adwokat A. Z., pełnomocnik skarżącego zaskarżył zażaleniem w całości powyższe postanowienie sądu pierwszej instancji, wnosząc na podstawie art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie pełnomocnikowi kwoty 369 zł, obejmującej podatek od towarów i usług w wysokości 69 zł. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 250 p.p.s.a. w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia poprzez przyjęcie, że przedmiotem skargi w niniejszej sprawie nie była należność pieniężna. W uzasadnieniu wskazał, że sąd pierwszej instancji błędnie uznał, że przedmiotem sprawy nie jest należność pieniężna. Sprawa, w której toczy się postępowanie dotyczy bowiem podatku od towarów i usług za maj 2007 r., który jest definiowany jako rodzaj pieniężnej daniny publicznej. Natomiast w sprawie ze skargi na decyzję dotyczącą tej samej należności pieniężnej sąd pierwszej instancji zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia określił stawkę minimalną wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi na kwotę 600 zł. W tych okolicznościach wynagrodzenie adwokata za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej powinno wynosić 300 zł, powiększone o stawkę podatku od towarów i usług w wysokości 23% (k. 53-54). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 4. Spór w sprawie dotyczy przyznanego przez sąd pierwszej instancji pełnomocnikowi wynagrodzenia tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. W. o wznowienie postępowania w sprawie I SA/Lu 328/13. 5. Postępowanie sądowe w sprawie I SA/Lu 328/13 w przedmiocie określenia skarżącemu zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za maj 2007 r. zakończyło się prawomocnym postanowieniem z dnia 13 czerwca 2013 r. 2013 r. odrzucającym skargę skarżącego. W związku z przyznanym skarżącemu postanowieniem z dnia 11 lipca 2013 r. prawem pomocy w zakresie całkowitym, Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 28 sierpnia 2013 r. wyznaczyła adwokata A. Z. jako pełnomocnika do sprawy ze skargi skarżącego na decyzję organu odwoławczego w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2007 r., wskazując, iż zgodnie z art. 244 § 2 p.p.s.a. ustanowienie adwokata w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Adwokat A. Z. stwierdził brak podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 13 czerwca 2013 r. Następnie skarżący A. W. osobiście wniósł pismo z dnia 7 października 2013 r. precyzując następnie, aby potraktować to pismo jako "wniosek o wznowienie postępowania sądowego". W wykonaniu zarządzenia przewodniczącego wydziału wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych wskazanej wyżej skargi o wznowienie. Na rozprawie, zainicjowanej wskazaną wyżej skargą o wznowienie postępowania, występujący z upoważnienia aplikant adwokacki poparł tę skargę, wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz oświadczył, że koszty nie zostały uiszczone, ani w całości, ani w części. 6. Z powyższego wynika więc, iż wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącego, przyznane zaskarżonym postanowieniem wynagrodzenie nie było wynagrodzeniem za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, tylko wynagrodzeniem za udzieloną z urzędu pomoc prawną w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania. Co istotne, sąd pierwszej instancji przyznał prawomocnym postanowieniem z dnia 17 października 2013 r. adwokatowi A. Z. kwotę 553,50 zł w tym VAT tytułem wynagrodzenia za złożoną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie z dnia 13 czerwca 2013 r. odrzucające skargę A. W. na decyzję organu odwoławczego w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2007 r. (k. 67 sprawy sygn. akt I SA/Lu 328/13). 7. Co do wniosku pełnomocnika skarżącego o przyznanie mu wynagrodzenia w wyższej wysokości niż określonego w zaskarżonym postanowieniu, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje on na uwzględnienie. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że rozpatrując wniosek wyznaczonego z urzędu adwokata o zasądzenie na jego rzecz kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy uwzględnić niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia (por. prawomocne postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2014 r. sygn. akt I SA/wr 2150/13, teza 3). W tej kwestii można odwołać się także do poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w szeregu orzeczeń (por. postanowienie z dnia 14 sierpnia 1997 r., II CZ 88/97, OSNC 1998, nr 3, poz. 40, z dnia 12 lutego 1999 r., II CKN 341/98, OSNC 1999, nr 6, poz. 123, z dnia 20 września 2007 r., II CZ 69/07, OSNC 2008, nr 3, poz. 41 oraz z dnia 11 maja 2011 r., II CSK 699/10, OSNC-ZD 2011, nr C, poz. 72), że czynności adwokata (radcy prawnego, doradcy podatkowego) ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu, nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Subsydiarny bowiem obowiązek poniesienia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu dotyczy pomocy faktycznej udzielonej, nie jest więc następstwem samego ustanowienia przez sąd pełnomocnika z urzędu oraz gotowości pełnomocnika do jej świadczenia (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 marca 2013 r. I FSK 641/12). Nie bez znaczenia pozostaje też funkcja społeczna, gdyż uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie może pozostawać w przeświadczeniu, że udzielona pomoc jest pomocą iluzoryczną (por. B. Dauter [w:] Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007 r., s. 318). 8. W niniejszej sprawie przyznane zaskarżonym postanowieniem wynagrodzenie dotyczyło kosztów nieopłaconej pomocy prawnej związanej z popieraniem skargi o wznowienie postępowania sądowego. Postępowanie wznowieniowe zainicjowane zostało natomiast pismem sporządzonym osobiście przez skarżącego – A. W., w którym twierdził, że nie był należycie reprezentowany przez pełnomocników z urzędu. Czynności procesowe pełnomocnika z urzędu tj. adwokata A. Z., w postępowaniu wznowieniowym ograniczyły się do uzupełniania braków formalnych pisma złożonego osobiście przez skarżącego, poparcia tej skargi przed sądem pierwszej instancji, a następnie złożeniu rozpoznawanego zażalenia na przyznane wynagrodzenie. Poparta przez pełnomocnika z urzędu skarga o wznowienie postępowania została odrzucona postanowieniem sądu pierwszej instancji z dnia 30 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Lu 1308/13. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego podjęte we wskazanym wyżej postępowaniu wznowieniowym przez adwokata czynności nie mieszczą się w ramach czynności procesowych, które mogłyby prowadzić do wyjaśnienia lub rozstrzygnięcia sprawy strony korzystającej z usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu. Natomiast pełnomocnik skarżącego otrzymał już wynagrodzenie za złożoną opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej na postanowienie z dnia 13 czerwca 2013 r. odrzucające skargę A. W. na decyzję organu odwoławczego w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj 2007 r. Niekwestionując zasadności przyznania wynagrodzenia za sporządzoną opinię prawną, a mając na uwadze okoliczności sprawy oraz przedstawione wyżej orzecznictwo i poglądy doktryny, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że brak jest podstaw do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia w przedmiotowym postępowaniu wznowieniowym, które w istocie wynikło z braku wniesienia skargi kasacyjnej przez tego pełnomocnika. 9. Mając jednakże na względzie zasadę nie wydawania orzeczeń na niekorzyść wnoszącego zażalenie (por. art. 134 § 2 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny postanowił utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie i oddalił zażalenie pełnomocnika skarżącego na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.