I OZ 567/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Go 272/14, odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy postanawia: oddalić zażalenie B. W. (dalej skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzje Starosty Powiatowego w Nowej Soli z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł złożył wniosek na formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 7 maja 2014 r. odmówiono skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie skarżący stwierdził, że wykazał, iż jest w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jego zdaniem, fakt posiadania stałego dochodu w postaci emerytury i nieznacznych oszczędności nie może świadczyć przeciwko niemu. Zaznaczył, że obecnie nie jest w stanie zaoszczędzić na koszty sądowe. Postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Go 272/14, odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Wskazując na ustawowe przesłanki udzielenia prawa pomocy oraz poglądy orzecznictwa i doktryny w tym zakresie, Sąd wskazał, że skarżący nie należy do osób najuboższych, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Podstawę tych twierdzeń stanowiły dane zawarte w formularzu PPF, z których wynikało, że B. W. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Ich miesięczny stały dochód z tytułu emerytur i dodatków do nich wynosi [...] zł brutto. Posiadają też oszczędności w kwocie [...] zł. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podniósł, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych pozbawia go skutecznej obrony interesów w postępowaniu sądowym przeciwko decyzji SKO w Zielonej Górze. Stwierdził, że fakt otrzymywania emerytury nie może być "skierowany przeciwko niemu". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadnie Sąd I instancji przyjął, że skarżący nie spełnił warunków przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oceniając sytuację majątkową i możliwości płatnicze B. W., Sąd I instancji właściwie uznał, że nie uzasadniają one przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W przedmiotowej sprawie podkreślenia wymaga fakt, że zarówno skarżący, jak i osoby z nim wspólnie zamieszkujące uzyskują stały dochód miesięczny w łącznej kwocie ponad [...] zł (w postaci emerytur i dodatków do nich). Podnoszona przez skarżącego okoliczność choroby żony i związanych z tym wydatków, nie znalazła odzwierciedlenia w dokumentacji złożonej przy wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podobnie kwoty wydatków na codzienne utrzymanie nie zostały przedstawione w sposób pozwalający ocenić faktyczną sytuację majątkową skarżącego. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Wobec tego, po stronie wnioskodawcy spoczywa obowiązek takiego uzasadnienia żądań, z których jednoznacznie wynikałoby, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Tego jednak zabrakło. Okoliczność posiadania oszczędności także nie daje podstaw do twierdzeń, że na dzień składania wniosku skarżący nie dysponuje żadnymi środkami na pokrycie kosztów sadowych, które na tym etapie postępowania wynoszą 200 zł. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji, odstąpienie od ponoszenia kosztów sądowych wiąże się z przerzuceniem ich ciężaru na współobywateli. Stanowi to odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku powszechnego i równego ponoszenia danin publicznych, którymi są koszty sądowe. Dlatego też przesłanki udzielenia prawa pomocy należy interpretować ściśle i eliminować te sytuacje, których nie da się jednoznacznie zakwalifikować. W ocenie NSA, fakt stałego dochodu i oszczędności, w obliczu braku informacji o wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, stanowi przesłankę negatywną dla udzielenia prawa pomocy skarżącemu w żądanym zakresie. Zestawienie kosztów jakie należy ponieść by skutecznie wystąpić ze skargą – 200 zł wpisu i możliwości finansowych skarżącego nie dawało podstaw do udzielenia prawa pomocy. W ocenie NSA, Sąd I instancji zasadnie odmówił przyznania tego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.