I OZ 790/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 2 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 264/14 o odmowie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie pozbawienia statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych, po rozpoznaniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i przyznania adwokata, oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, iż jest osobą niepełnosprawną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 65 m2. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów wartościowych, a jego jedynym dochodem jest renta inwalidzka w wysokości 572,15 zł netto. Renta nie starcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącego, w szczególności na pokrycie kosztów leczenia, rehabilitacji, zakupu leków, zapłatę czynszu w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz opłat za media. Skarżący posiada zadłużenie w Spółdzielni Mieszkaniowej oraz w zakładzie energetycznym. Na spłatę zadłużenia oraz na pokrycie kosztów leczenia zaciągnął od 2004r. pożyczki od najbliższych członków rodziny w wysokości około 50.000 zł. Skarżący wskazał, że jego stałe miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 2.440 zł i składają się na nie: opłata za leczenie, lekarstwa, zabiegi - 1.400 zł, czynsz za mieszkanie - 490 zł, opłata za energię i gaz- 250 zł, żywność - 300 zł. Wezwany do uzupełnienia wniosku, skarżący wyjaśnił, iż wysokość czynszu w spółdzielni wynosi 493,72 zł. Zadłużenie na dzień 1 grudnia 2014r. wynosiło 799,29 zł. Opłata za energię wynosi 255,74 zł, za gaz 127,22 zł, a za telefon, internet i telewizję (pełny pakiet UPC) - 124,99 zł z czego 62,50 zł pokrywa sąsiad. Z kolei roczny podatek od nieruchomości to 64 zł. Na jedzenie skarżący wydaje miesięcznie 300 zł. Skarżący nie dołączył aktualnego zadłużenie wobec Spółdzielni Mieszkaniowej uzasadniając to tym, że spowodowałoby to automatyczne skierowanie sprawy na drogę postępowania sądowego. Co do kwestii przedstawienia umów pożyczek z bankiem i osobami fizycznymi skarżący wyjaśnił, iż nie posiada umowy z bankiem, gdyż warunki umowy z PKO BOP uzgodnił podczas rozmowy telefonicznej z doradcą baku. PKO BP przyznał mu kredyt w wysokości 1.000 zł. Nie posiada też pisemnych oświadczeń rodziny co do udzielonych pożyczek. Nie przekraczały one ustawowej miesięcznej kwoty do opodatkowania. Co do zagospodarowania kwoty 100.000 zł ze sprzedaży działki w B. wyjaśnił, że ze sprzedaży działki nie uzyskał kwoty 100.000 zł. Właścicielem tej działki był jedynie w wyniku błędów organów państwa, gdyż wcześniej przekazał ją w drodze darowizny osobie, która dożywotnio opiekowała się jego rodzicami. Poza tym, z informacji jakie skarżący uzyskał w Urzędzie Gminy Z. wynikało, że działka ta jest warta ok. 1.000 zł. Umowę notarialną skarżący podpisał w dobrej wierze, nie czytając jej i nie uczestnicząc w jej odczytywaniu przez notariusza. Skarżący nie przedstawił odcinków pobieranego świadczenia, gdyż ZUS przelewa je bezpośrednio na jego konto bankowe. Do pisma skarżący dołączył kserokopie następujących dokumentów: potwierdzenie salda w Spółdzielni Mieszkaniowej na dzień 30 listopad 2014 r., historię rachunku bankowego za miesiąc listopad i grudzień 2014 r., przedsądowe wezwanie do zapłaty za energię elektryczną z dnia 5 grudnia 2014 r., 3 zaświadczenia o stanie zdrowia skarżącego z dnia 17 lutego 2015 r. Sąd przypomniał, że rozpoznawany obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy jest drugim wnioskiem skarżącego złożonym w niniejszej sprawie. W wyniku rozpoznania pierwszego z wniosków postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014r., sygn. akt III SA/Kr 264/14 WSA w Krakowie umorzył postępowanie sądowe w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek o ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 19 września 2014r., sygn. akt I OZ 761/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie WSA w Krakowie. Zarówno Sąd I jak i II instancji uznały, że złożone przez skarżącego oświadczenia co do jego sytuacji materialnej budzą wątpliwości, gdyż wydatki skarżącego przewyższają jego dochody. W obecnie złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przytoczył te same argumenty co we wniosku z dnia 16 stycznia 2014 r. Aktualne więc pozostaje stanowisko tut. Sądu przedstawione w postanowieniu z dnia 25 czerwca 2014 r. WSA w Krakowie uznał, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest bezprzedmiotowy, gdyż strona korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. Rozpoznając wniosek w pozostałym zakresie Sąd uznał, że nie są wiarygodne informacje podane przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone w dodatkowych wyjaśnieniach. Skarżący wskazał, że od 1 lutego 2008r. nie otrzymuje żadnych świadczeń z pomocy społecznej, jego jedynym dochodem jest renta inwalidzka w kwocie 572,15 zł miesięcznie, zaś na jego wydatki składają się: leczenie farmakologiczne i rehabilitacja (1400 zł), czynsz w Spółdzielni Mieszkaniowej (490 zł), opłata za zużycie energii elektrycznej i gazu (250 zł) oraz wydatki na żywność (300 zł). Już z samego zestawienia tych kwot wynika, że wydatki skarżącego przekraczają jego dochody. Z oświadczeń skarżącego oraz ze zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów wynika zatem, że skarżący – pomimo braku wykazania wystarczających źródeł dochodu – ponosi wydatki ten dochód przewyższające. Skarżący dysponuje bowiem środkami na pokrycie wyżej wskazanych wydatków w wysokości ok. 2240 zł miesięcznie, czyli w wysokości przewyższającej wskazywane przez niego miesięczne dochody. Sąd dodał, że wykazywane przez skarżącego dochody nie pozwalają na pokrycie samych wydatków na leczenie, rehabilitację, czynsz, opłatę za prąd i gaz, czy żywność. Skarżący musi bowiem ponosić także wydatki na zakup odzieży i środków czystości. Skarżący twierdzi, że na pokrycie kosztów leczenia i spłatę zadłużenia czynszowego zaciągnął pożyczki u najbliższych członków rodziny w wysokości 50.000 zł, jednak nie przedstawił żadnych dowodów na to, że takie pożyczki zostały rzeczywiście zaciągnięte. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, że ujawnione przez skarżącego dochody nie pokrywają faktycznie ponoszonych przez niego wydatków, a zatem skarżący korzysta z innych źródeł dochodu, których nie chce ujawnić. Skarżący podaje, że ma niski dochód, ale w żaden sposób nie wykazał, w jaki sposób wystarcza mu on na pokrycie jego wydatków. Uwzględniając powyżej wskazane okoliczności faktyczne sprawy, Sąd stwierdził, że wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, albowiem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienie kosztów postępowania sądowego. WSA nie dał wiary twierdzeniom skarżącego odnośnie wysokości jego dochodu. Zdaniem Sądu, okoliczności podane przez skarżącego we wniosku o prawo pomocy nie zostały przez niego należycie uzasadnione i uprawdopodobnione, nie zostały więc spełnione wymogi sformułowane w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako: P.p.s.a.). Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. P. podnosząc, iż nie osiąga żadnych dodatkowych dochodów. Skarżący podał, że na żywność wydaje nie więcej niż 100 zł miesięcznie, zaś możliwość korzystania z internetu jest nieodzowna w jego stanie zdrowia, gdyż umożliwia mu korespondencję z wszelkimi instytucjami i organami administracji publicznej, a także kontakt z rodziną i przyjaciółmi. Skarżący wskazał również na zadłużenie z tytułu opłat za mieszkanie i dostaw energii elektrycznej i oświadczył, że nie posiada umowy (pisemnych oświadczeń od najbliższej rodziny) w sprawie "honorowych pożyczek". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osobie fizycznej może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 § 1 art. 246 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy wskazać, że weryfikowany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest już drugim wnioskiem skarżącego złożonym w tej sprawie. Uprzednio Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 9 maja 2014 r. umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalił wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. Z tego względu należy przypomnieć, iż w myśl art. 165 P.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 P.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu. Na tej też podstawie winien był ocenić wniosek strony Sąd pierwszej instancji. Innymi słowy, należało porównać wnioski skarżącego pod kątem na tyle istotnych zmian, aby można było mówić o zmianie zapadłego orzeczenia. WSA nie wziął tego pod uwagę, jednak uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Z przedstawionego wniosku nie wynika bowiem, że w sprawie zaszły takie właśnie zmiany okoliczności w porównaniu z pierwotnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które obecnie umożliwiałyby udzielenie tej pomocy z budżetu państwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść obecnie złożonego wniosku oraz załączonej do niego dokumentacji w żaden sposób nie prowadzi do wniosku, że sytuacja materialna skarżącego uległa pogorszeniu. Okoliczność, iż skarżący posiada zadłużenie z tytułu opłat za zajmowany lokal oraz ustalony przez bank limit debetowy, była brana pod uwagę przez Sądy oceniające uprzednio złożony wniosek. Nie można tracić z pola widzenia, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy skarżącemu były w szczególności liczne sprzeczności oraz nieścisłości w prezentowanych przez niego oświadczeniach, które Sądy w znacznej części uznały za niewiarygodne. Dotyczyły one przede wszystkim rozbieżności pomiędzy uzyskiwanym przez wnioskodawcę dochodem, a deklarowanymi przez niego miesięcznymi wydatkami, które wielokrotnie przewyższały (i nadal przewyższają) uzyskiwane świadczenie rentowe. W ponownie złożonym wniosku skarżący wątpliwości Sądu nie rozwiał. Wnioskodawca nadal podaje, że od 2004 r. zaciąga pożyczki "od najbliższej rodziny w wysokości 50.000 zł" na spłatę zadłużenia oraz pokrycie kosztów leczenia, jednakże nie przedstawia żadnych dowodów na to, że takie pożyczki zostały rzeczywiście przez niego zaciągnięte. Skarżący konsekwentnie nie przedkłada pisemnych oświadczeń pożyczkodawców, z których wynikałyby daty, wysokość i terminy udzielanych pożyczek, zasłaniając się stwierdzeniem, że są to "honorowe pożyczki" od najbliższych członków rodziny, które w danym miesiącu nie przekraczają ustawowej kwoty do opodatkowania. Te okoliczności sprawiają, że Sąd nie ma pełnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego i nie może jej zbadać pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Brak wiarygodnych i w pełni obrazujących sytuację finansową skarżącego danych powoduje, że powstają wątpliwości co do rzetelności i prawdziwości przywołanych przez stronę okoliczności. W tej sytuacji, Sąd pierwszej instancji słusznie powziął wątpliwość, co do wiarygodności oświadczeń skarżącego w zakresie źródeł finansowania ponoszonych przez niego wydatków. We wniesionym zażaleniu skarżący nie podważył wątpliwości Sądu odnośnie rzetelności złożonych oświadczeń co do swojego stanu majątkowego. Powyższe prowadzi do konkluzji, że zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu zażalenia na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.