II FZ 1293/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "M." sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 186/14 odmawiające "M." sp. z o.o. w P. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 186/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") oddalił wniosek "M." sp. z o.o. w P. (dalej: "Skarżąca", bądź "Spółka") o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia była art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a."). Z uzasadnienia WSA wynika, że w odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 31 marca 2014 r., wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł, Spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca podała, że w dniu 16 października 2013 r. złożyła do Sądu Rejonowego [...] w P. XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych wniosek o ogłoszenie upadłości. Powodem tego było określenie zobowiązania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] w podatku dochodowym od osób prawnych oraz w podatku od towarów i usług za 2009 r. Wysokość tego zobowiązania spowodowała, że spółka stała się niewypłacalna. Obecnie spółka nie posiada żadnego majątku, środków pieniężnych i nie osiąga żadnych przychodów. Nie jest w stanie regulować swoich zobowiązań. W związku z powyższym wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości 1.500,- zł. Skarżąca podała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 50.000,- zł, wartość środków trwałych 0,00 zł, strata za ostatni rok obrotowy według bilansu 36.072,18 zł, stan na rachunku bankowym spółki prowadzonym przez PEKAO S.A. wynosi 0,00 zł. Skarżąca podała, że nie ma majątku i nie osiąga żadnych przychodów. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy załączyła kserokopie: wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego z dnia 16 października 2013 r., postanowienia Sądu Rejonowego [...] w P. XI Wydział Gospodarczy do Spraw Upadłościowych i Naprawczych z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt [...] o oddaleniu wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację jego majątku, zażalenia z dnia 11 lutego 2014 r. do Sądu Okręgowego w P. na ww. postanowienie Sądu Rejonowego, w uzasadnieniu którego podniosła, że jej zdaniem nie została spełniona przesłanka oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości wobec istnienia wierzytelności przysługujących dłużnikowi w kwocie ok. 50.000,- zł. Na wezwanie z dnia 15 kwietnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca w odpowiedzi z dnia 22 kwietnia 2014 r. oświadczyła, że w 2014 r. nie osiągnęła żadnych dochodów i nie ponosiła żadnych kosztów związanych z prowadzeniem bieżącej działalności gospodarczej. Jedyny przychód osiągnięty przez spółkę powstał w wyniku wystawienia refaktur na usługi telekomunikacyjne. Skarżąca podała, że na chwilę obecną w spółce zatrudniony jest jeden pracownik przebywający od roku 2007 przemiennie na zwolnieniu chorobowym, urlopie macierzyńskim i urlopie wychowawczym. Spółka podała, że nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem siedziby. Obecnie bezpłatnie korzysta z adresu do doręczeń korespondencji w P. przy ul. [...]. Do pisma załączyła kserokopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy 2012 i 2013, deklaracji VAT-7K za 4 kwartał 2013 r. i za 1 kwartał 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego PEKAO S.A. za okres od 1 października 2013 r. do 31 marca 2014 r., zawiadomień Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 10 kwietnia 2014 r. o wznowieniu realizacji zajęcia wierzytelności, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem z dnia 4 marca 2014 r., tytułów wykonawczych, zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia 17 lutego 2014 r. o wstrzymaniu realizacji zajęcia wierzytelności, raport kasowy za okres od 01 stycznia 2014 r. do 31 marca 2014 r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 maja 2014 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. WSA rozpoznając wniosek Spółki stwierdził brak podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia Sąd podał, że z akt sprawy wynika, iż kapitał zakładowy wynosi 50.000,- zł. Skarżąca nie posiada środków trwałych, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 36.072,18 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, zatrudnia jednego pracownika, który od 2007 r. przebywa przemiennie na zwolnieniu chorobowym, urlopie macierzyńskim i urlopie wychowawczym. Z załączonego przez Spółkę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudni 2012 r., wynika, że przychody skarżącej wyniosły 418.281,81 zł, koszty uzyskania przychodów 413.174,14 zł i dochód 5.107,67 zł, w 2013 r. natomiast przychody spółki wyniosły 524.113,32 zł, koszty uzyskania przychodów 506.327,10 zł i dochód 17.786,22 zł. Sąd zauważył, że przychód Spółki za 2013 r. jest wielokrotnie wyższy od kosztów sadowych jakie Skarżąca powinna uiścić w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.500,- zł (wpis od skargi). Ponadto podkreślił, że Skarżąca za okres od 1 stycznia 2013 r. do 31 grudnia 2013 r. uzyskała dochód. Spółka załączyła również chronologiczne zestawienie sprzedaży od 01 stycznia 2014 r. do 31 marca 2014 r. tytułem refakturowania usług do [...]Sp. z o.o. [siedziba spółki ul. [...], P., wspólnicy spółki B. D., J. A., Zarząd Spółki B. D. - Prezes Zarządu, J. A. - Członek Zarządu, M. T. - Członek Zarządu – por. wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego - stan na dzień 12 maja 2014 r.]. Skarżąca załączyła także raport kasowy za okres od 01 stycznia 2014 r. do 31 marca 2014 r., z którego wynika, że stan kasy na dzień 03.01.2014 r. wynosił 44,28 zł, do kasy spółki w dniu wpłynęły środki od [...] Sp. z o.o. (03.01.2014r. w wysokości 2.273,02 zł, 07.01.2014r. w wysokości 2.176,46 zł, 09.01.2014r. w wysokości 59,90 zł, 20.01.2014r. w wysokości 59,90 zł, 04.02.2014r. w wysokości 59,90 zł, 24.02.2014r. w wysokości 2.028,23 zł) oraz od P. 922.01.2014 r. w wysokości 73,80 zł), N. D. K. (28.01.2014r. w wysokości 152,52 zł), T. (04.02.2014 r. w wysokości 200,00 zł), z kasy zostały zapłacone faktury wystawione przez C. P. S.A. (03.02.2014r. w wysokości 59,90 zł, 04.02.2014r. w wysokości 59,90 zł, 17.03.2014r. w wysokości 59,90 zł, 17.03.2014r. w wysokości 59,90 zł) i P.[...] (27.02.2014r. w wysokości 2.176,46 zł, 27.02.2014 r. w wysokości 2.273,02 zł, 27.02.2014r. w wysokości 2.028,23 zł), stan końcowy kasy na dzień 17 marca wynosił 410,70 zł. Skarżąca załączyła również bilans za 2012 i 2013 r., rachunek zysków i strat, sprawozdanie z działalności zarządu spółki za 2012 r., informację dodatkową do bilansu za 2012 r., deklarację VAT-7K za 4 kwartał 2013r., z której wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła 144.327,- zł, spółka nabyła towary i usługi o wartości netto 90.244,- zł, deklarację VAT-7K za 1 kwartał 2014r., z której wynika, że podstawa opodatkowania wyniosła 5.416,- zł, skarżąca nabyła towary i usługi o wartości netto 5.415,- zł. Z załączonych przez skarżącą pism do wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika również, że posiada ona wierzytelność w wysokości ok. 50.000,- zł. Ponadto Sąd dodał, że Skarżąca nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia dowodów wskazujących, że sytuacja materialna wspólników nie pozwala na dokonanie dopłat do Spółki, które mogłyby pozwolić na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego. WSA argumentował także, że w sytuacji, gdy Spółka nie dysponuje środkami pieniężnymi niezbędnymi do opłacenia koniecznych wydatków, udziałowcy Spółki mają możliwości prawne wesprzeć finansowo utworzony przez nich podmiot prawa, poprzez dofinansowanie działalności spółki. Sąd zauważył również, że pomimo wezwania Spółka nie przedłożyła odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez wspólników spółki, odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy należących do wspólników spółki oraz nie podała w jakiej wysokości wspólnicy Spółki uzyskują dochody. Na powyższe postanowienie Skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzucono naruszenie prawa materialnego tj.: art. 246 § 2 p.p.s.a. poprzez jego błędne niezastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że Spółce nie przysługuje prawo pomocy, gdyż winna ona dysponować środkami pieniężnymi na pokrycie kosztów postępowania na skutek realizacji odpowiedniego planowania wydatków spółki lub uzyskania przez nią dodatkowych źródeł dokapitalizowania w formie dopłat wspólników, podczas gdy prawidłowe zastosowanie zacytowanego wyżej przepisu prawa pozwala na uznanie, że zostały spełnione zawarte w nim ustawowe przesłanki do zwolnienia Spółki w całości od kosztów sądowych, ponieważ spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, a jej wspólnicy znajdują się w bardzo trudnej sytuacji finansowej niepozwalającej na dokonanie dopłat. Mając na uwadze powyższe wniesiono o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny podziela przyjętą przez Sąd pierwszej instancji ocenę możliwości finansowych Skarżącej jako umożliwiającą jej poniesienie kosztów sądowych w sprawie we własnym zakresie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od powyższej zasady. Zważywszy, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W świetle art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym może być przyznane jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez Skarżącą okoliczności Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że w rozważanym przypadku przesłanka ta nie zachodzi z tego względu, że Spółka posiada środki, które pozwoliłby jej we własnym zakresie wywiązać się z obowiązku wynikającego z art. 199 p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000,- zł. Skarżąca nie posiada środków trwałych, wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu wynosi 36.072,18 zł. Skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi działalności gospodarczej, zatrudnia jednego pracownika, który od 2007 r. przebywa przemiennie na zwolnieniu chorobowym, urlopie macierzyńskim i urlopie wychowawczym. Z załączonego przez Spółkę zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych za okres od 1 stycznia 2012 r. do 31 grudni 2012 r., wynika, że przychody skarżącej wyniosły 418.281,81 zł, koszty uzyskania przychodów 413.174,14 zł i dochód 5.107,67 zł, w 2013 r. natomiast przychody spółki wyniosły 524.113,32 zł, koszty uzyskania przychodów 506.327,10 zł i dochód 17.786,22 zł. Słusznie zauważył zatem Sąd pierwszej instancji, że przychód Spółki za 2013 r. jest wielokrotnie wyższy od kosztów sadowych jakie Skarżąca powinna uiścić w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.500,- zł (wpis od skargi). Ponadto jak oświadczyła Spółka zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej (argument ten jest też podnoszony w zażaleniu), lecz ze składanych przez nią deklaracji VAT-7 wynika, że dokonuje opodatkowanych stawką podstawową dostaw towarów/świadczenia usług na terytorium kraju, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Nie można również nie zaakceptować argumentu WSA, że Skarżąca nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku przedstawienia dowodów wskazujących, że sytuacja materialna wspólników nie pozwala na dokonanie dopłat do Spółki, które mogłyby pozwolić na sfinansowanie kosztów postępowania sądowego. Z akt sprawy nie wynika w jakiej sytuacji materialnej znajdują się wspólnicy Spółki. Skarżąca mimo wezwania nie nadesłała bowiem odpisów wyciągów z kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie 6 miesięcy należących do wspólników Spółki. Zauważyć również należy, że to, iż wniosek Spółki o ogłoszenie upadłości został oddalony z uwagi na fakt, iż jej majątek jest obciążony w takim stopniu, że pozostały majątek nie wystarczy na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego, nie oznacza jeszcze, że majątek ten nie wystarczy na pokrycie należnych obecnie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie Skarżącej(tj. wpisu od skargi w wysokości 1500 zł). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie ocenił Sąd pierwszej instancji, że kwestii rzeczywistych możliwości płatniczych Skarżącej pozostaje zbyt wiele niewyjaśnionych wątpliwości, które uniemożliwiają udzielnie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tych okolicznościach, skoro wynik kontrolowanego postępowania w sprawie przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym należało uznać za prawidłowy, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.