IV SA/Gl 226/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2014 r. sprawy ze skargi R. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy z tytułu niepłacenia alimentów oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta C., działając na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. j. Dz. U. z 2009 r., nr 1 poz. 7 ze zm.), zatrzymał R.R. prawo jazdy kategorii B nr [...] oraz zobowiązał do zwrotu posiadanego dokumentu. W motywach uzasadnienia podniesiono, że wobec R.R. prowadzone było postępowanie w związku z bezskuteczną egzekucją świadczenia alimentacyjnego. W związku z tym Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w C. wystąpił o zatrzymanie prawa jazdy. Ponadto wskazano, że prowadzone postępowanie nie doprowadziło do uregulowania zadłużenia alimentacyjnego, co spowodowało konieczność wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Od opisanej wyżej decyzji R.R. wniósł odwołanie, w którym podał, że brak systematyczności w regulowaniu zobowiązań alimentacyjnych spowodowane jest jego trudną sytuacją materialną, wynikającą z faktu pozostawania w zatrudnieniu na podstawie umowy zlecenia. Argumentował, że zatrzymanie prawa jazdy nie tylko pozbawi go środków utrzymania ale spowoduje jeszcze większe zadłużenie, ponieważ stanie się osobą bezrobotną. Odwołujący podkreślił, że nie uchyla się od obowiązku alimentacyjnego i w miarę swoich możliwości spłaca zadłużenia poprzez komornika sądowego, który co miesiąc zajmuje część jego wynagrodzenia. Jednocześnie wskazał, że toczyło się przeciwko niemu postępowanie sądowe z art. 209 kodeksu karnego o uporczywe uchylanie się od obowiązku alimentacyjnego, które zostało umorzone. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267, dalej k.p.a.), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał treść art. 5 ust. 3b ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wyjaśniając, że organ właściwy dłużnika alimentacyjnego kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie jego prawa jazdy, gdy wydana wobec tego dłużnika decyzja o uznaniu za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna. Zgodnie przy tym z treścią art. 5 ust. 5 przywołanej ustawy z dnia 7 września 2007 r., na podstawie tego wniosku, starosta powiatowy wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Następnie Kolegium podniosło, że R.R. został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mocą decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. znak [...]. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 24 września 2012 r. , co dało podstawę do wystąpienia w dniu 7 listopada 2012 r. z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. W konsekwencji, okoliczności sprawy obligowały organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. Zdaniem Kolegium kategoryczne sformułowanie art. 5 ust. 5 cyt. ustawy pozwala stwierdzić, że w przypadku wystąpienia przesłanki tj. wniosku ośrodka pomocy społecznej skierowanego do starosty po uzyskaniu przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przymiotu ostateczności - starosta ma obowiązek podjąć orzeczenie o zatrzymaniu prawa jazdy. Jest to bowiem decyzja związana i organ nie ma możliwości wyboru rozstrzygnięcia. We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze R.R. reprezentowany przez radcę prawnego M.S. zarzucił opisanej wyżej decyzji naruszenie art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP wnosząc jednocześnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżący zatrudniony jest na podstawie umowy zlecenia w firmie ochroniarskiej na stanowisku pracownik ochrony fizycznej patrolu interwencyjnego, a do jego obowiązków należy między innymi przewóz i ochrona powierzonych wartości pieniężnych oraz prowadzenie pojazdu służbowego. Utrata uprawnień skutkować będzie dla skarżącego niemożnością wykonywania obowiązków z powyższej umowy, a co za tym idzie utratą jedynego źródła dochodów. Dalej zaznaczono, że decyzja o uznaniu skarżącego dłużnikiem alimentacyjnym uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych została wydana bez podstawy faktycznej, gdyż skarżący regularnie uiszcza alimenty, ponieważ jego wynagrodzenie jest zajęte przez komornika sądowego. Jeżeli zdarzały się sytuacje, że w danym miesiącu brakowało środków na całą kwotę alimentów to wynikało to z trudności finansowych oraz jego stosunkowo niskich dochodów uzależnionych również od ilości przepracowanych godzin. Ponownie podkreślono, że z powodu braku znamion przestępstwa z art. 209 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w C. umorzył postępowanie, co zdaniem pełnomocnika oznacza, że wniosek starosty o wszczęcie postępowania karnego był nieuzasadniony, czyli nie było podstaw do wydania decyzji o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Następnie powołano się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 września 2009 r. sygn. akt P 46/07, na mocy którego art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej został uznany za niezgodny z Konstytucją, tj. art. 2 i art. 31 ust. 3. W ocenie pełnomocnika art. 5 ust. 3, 5 i 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów z dnia 7 września 2007 r. zawiera analogiczną regulację jak art. 5 nieobowiązującej już ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, co oznacza że orzeczenie Trybunału odnosi się również do aktualnie obowiązujących przepisów. Dla poparcia swojego stanowiska pełnomocnik wskazał orzecznictwo sądów administracyjnych (wyrok WSA w Szczecinie z 16.06.2011 r. II SA/Sz 1034/10, WSA w Łodzi z 25.05.2011 r. III SA/Łd 40/11). Wobec tego, zdaniem pełnomocnika, decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym wydane na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów naruszają art. 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i jako takie powinny zostać uznane za niezgodne z obowiązującym prawem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należy, że po myśli art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 § 1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może zatem ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając, w oparciu o wyżej wskazane uregulowania, ocenę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego nie znaleziono podstaw do wzruszenia skarżonej decyzji. Problematyka związana z rozstrzyganiem o zatrzymaniu dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy została uregulowana w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "ustawą" Przepis art. 3 ust. 5 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela występuje z wnioskiem do organu właściwego dłużnika o podjęcie działań wobec dłużnika alimentacyjnego w przypadku: 1) otrzymania wniosku, o którym mowa w ust. 1; 2) przyznania osobie uprawnionej świadczenia z funduszu alimentacyjnego; 3) umieszczenia osoby uprawnionej w pieczy zastępczej. Stosownie do treści art. 4 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 wspomnianej ustawy, a mianowicie gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmówił przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z akt niniejszej sprawy wynika, że R.R. decyzją z dnia [...]r. nr [...] został uznany za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych wobec osób uprawnionych. Decyzja została doręczona skarżącemu dnia 7 września 2012 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy. Od powyższej decyzji R.R. nie wniósł odwołania wobec czego decyzja stała się ostateczna z dniem 21 września 2012 r. Pismem z dnia 7 listopada 2012 r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Dyrektor MOPS w C. skierował do organu I instancji wniosek o zatrzymanie R.R. dokumentu prawa jazdy. W tym stanie rzeczy stwierdzić przyjdzie, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 tej ustawy obligowały organ pierwszej instancji do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Jak trafnie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawia właściwemu staroście żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obliguje go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Za uchyleniem zaskarżonej decyzji nie mogła przemawiać więc okoliczność, że skarżący w ramach wykonywania obowiązków służbowych kieruje pojazdami służbowymi, a utrata prawa jazdy może doprowadzić do utraty źródła dochodu. Zarzuty tego rodzaju, czy też odnoszące się do kwestii regulacji zobowiązań alimentacyjnych mogłyby mieć znaczenie przy ocenie decyzji o uznaniu skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, która nie stanowi przedmiotu skargi. Nie mogą one natomiast rzutować na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o zatrzymaniu prawa jazdy. Ustawodawca w przepisach ustawy nie przewidział bowiem żadnych wyjątków od zasady, zgodnie z którą w sytuacji, gdy decyzja uznająca za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych staje się ostateczna, właściwy organ po otrzymaniu stosownego wniosku wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia postanowień Konstytucji RP. Należy wyjaśnić, że powołanym przez pełnomocnika skarżącego wyrokiem z dnia 22 września 2009r. (sygn. akt P 46/07) Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.), który nie stanowił podstawy prawnej zaskarżonej decyzji. Jakkolwiek art. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co do sposobu postępowania w sprawie zatrzymania prawa jazdy, stanowił powtórzenie objętego przywołanym wyrokiem art. 5 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r., a sądy administracyjne, powołując się na tzw. wtórną niekonstytucyjność przepisów, uchylały decyzje o zatrzymaniu prawa jazdy, to jednak dotyczy jego brzmienia sprzed nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. nr 205, poz. 1212), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. Nowelizacja ta wprowadziła na tyle istotne zmiany w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy, że obecnie obowiązujące regulacje, które wprowadzono w wykonaniu opisanego wyżej orzeczenia Trybunału (co wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej), nie są obarczone wcześniejszymi wadami. Nowe rozwiązania w procedurze zatrzymywania prawa jazdy dłużnikom alimentacyjnym eliminują automatyzm stosowania tej instytucji niezależnie od okresu zalegania z płatnością alimentów oraz wielkości zadłużenia, a także pozwalają dłużnikowi alimentacyjnemu na podważanie przesłanek koniecznych do uznania go za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Automatyzm wydawania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy został bowiem złagodzony wprowadzeniem postępowania w sprawie uznania dłużnika za osobę uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych. Dopiero po uzyskaniu przymiotu ostateczności przez decyzję o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, stosowany może być środek w postaci zatrzymania prawa jazdy(por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 listopada 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1237/12 - dostępny w bazie orzeczeń CBOIS).Powyższe potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 lutego 2014 r. (sygn. akt K 23/10), w którym Trybunał orzekł o zgodności art. 5 ust. 3b z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Mając na względzie powyższe Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.