II GZ 429/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 4 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Gd 1685/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 20 września 2013 r. nr . w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z dnia 20 stycznia 2015 r. o sygn. akt I SA/Gl 1685/13 odmówił W. K.przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. W. K. został zobowiązany do uiszczenia wpisu od zażalenia w wysokości 100 zł. W odpowiedzi na powyższe zarządzenie W. K. złożył wniosek o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że nie posiada żadnego majątku (inwentarz żywy i maszyny rolnicze utracił na skutek egzekucji komorniczej) i nie uzyskuje żadnego dochodu, ma 67 lat i prowadzi sam gospodarstwo domowe. Skarżący wskazał, że posiada zadłużenie wobec instytucji i gminy, która dodatkowo wystąpiła z powództwem o wydanie mieszkania, które zajmuje. Postanowieniem z dnia 28 listopada 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw. Rozpatrując ponownie wniosek W. K. o przyznanie prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie dopatrzył się istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie takiego prawa. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznaje się prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; Pismem z dnia 28 października 2014 r. zobowiązano W. K. do dostarczenia wyszczególnionych w wezwaniu dokumentów źródłowych mających zobrazować rzeczywistą sytuację finansową i majątkową wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca nie przedłożył żadnego z wymaganych dokumentów, natomiast w piśmie z dnia 7 listopada 2014 r. wyjaśnił, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i z tego powodu każde z nich prowadzi odrębne gospodarstwo domowe; nie mieszka wspólnie z synem. Oświadczył także, że nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego ani żadnych środków transportu, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie osiąga żadnych dochodów, nie składa zeznań podatkowych, nie posiada oszczędności na rachunkach bankowych, nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, otrzymuje pomoc rzeczową od dzieci, posiada znaczne zadłużenie wobec ZUS, KRUS, gminy oraz banku. Do pisma dołączył odpisy zarządzeń Prezesa Sądu Rejonowego z dnia 11 października 2012 r. w przedmiocie umorzenia kosztów sądowych, postanowienia NSA z dnia 13 listopada 2013 r., którym przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym, postanowienia sądu rejonowego z dnia 4 lipca 2014 r., którym zwolniono skarżącego od opłaty od zażalenia, postanowienia referendarza sądowego sądu rejonowego z dnia 26 sierpnia 2014 r., którym zwolniono skarżącego od kosztów sądowych w całości i ustanowiono radcę prawnego z urzędu. Z uwagi na istniejące braki w dokumentacji oraz niejasności w złożonym oświadczeniu majątkowym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W. K. zażaleniem zaskarżył powyższe postanowienie Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest niezasadne. W myśl art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą, jak wynika z powyższego przepisu ustawy, jest ponoszenie przez strony wydatków w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z wniesieniem skargi, skargi kasacyjnej, zażalenia, skargi o wznowienie postępowania lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądu. Zatem strona, która wszczyna postępowanie sądowe winna liczyć się z tym, że będzie ponosić koszty własnego uczestnictwa w rozpoznaniu sprawy. Wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów sądowych przewiduje art. 246 § 1 i § 2 p.p.s.a. w stosunku do osób fizycznych (§ 1) oraz osób prawnych (§ 2). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, prawo pomocy przyznawane jest w zakresie częściowym (pkt 2). Na wnioskodawcy ciąży zatem obowiązek przedstawienia stosownych dowodów, aby sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł dokonać rzetelnej oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Prawo pomocy, co należy podkreślić, ma na celu umożliwienie realizacji prawa do sądu stronie, w sytuacji gdy obiektywnie sama nie jest w stanie ponieść niezbędnych kosztów postępowania tzn. takich, których uiszczenie jest konieczne do zainicjowania i prowadzenia postępowania sądowego w jej sprawie. Należy również mieć na uwadze, że prawo pomocy jest finansowane ze środków publicznych, dlatego każdy wniosek strony obejmujący całkowite lub częściowe zwolnienie od kosztów postępowania powinien być poddany dokładnej ocenie pod kątem warunków prawa pomocy określonych w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na brak wykazania przez skarżącego przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Pomimo wezwania Sądu skarżący nie przedłożył wymaganych dokumentów na podstawie, których Sąd pierwszej instancji mógłby dokonać oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Podkreślenia wymaga również fakt, że wniosek skarżącego dotyczył zwolnienia od wpisu sądowego w kwocie 100 zł. Obiektywnie, nie jest to koszt postępowania, którego skarżący nie byłby w stanie ponieść. Ponadto na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji, co wynika z ustawy (p.p.s.a.), nie ma wymogu aby czynności procesowe były wykonywane przez pełnomocnika profesjonalnego a strona może samodzielnie występować przed sądem. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w realiach niniejszej sprawy brak było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wymienionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone orzeczenie za prawidłowe i na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak sentencji.