I SA/Bd 391/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: Sędzia WSA Mirella Łent Sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant Asystent sędziego Joanna Jaworska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości lub części kary pieniężnej oraz odmowa rozłożenia na raty kary pieniężnej oddala skargę Pismem z dnia [...] r. A. A. (skarżący) zwrócił się do K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z prośbą o umorzenie w całości albo umorzenie w części, albo rozłożenie na raty kary pieniężnej w kwocie [...] zł nałożonej decyzją z dnia [...] r. W odpowiedzi na wezwanie organu skarżący przesłał oświadczenie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania, pokwitowanie spłaty zobowiązania pieniężnego w kwocie [...] zł w Urzędzie Gminy Ch. oraz zaświadczenie o nadanym numerze identyfikacyjnym w ewidencji producentów Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Decyzją z dnia [...] r. K. –P. Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego odmówił umorzenia w całości, umorzenia w części i rozłożenia na raty nałożonej na stronę kary pieniężnej. Strona złożyła od powyższej decyzji odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, ewentualnie o rozpoznanie sprawy przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. i zmianę zaskarżonej decyzji przez orzeczenie zgodnie z pierwotnym i najdalej idącym żądaniem, a co najmniej przez orzeczenie o rozłożeniu kwoty [...] zł na raty. Jednocześnie strona wniosła o dopuszczenie dowodów z dokumentów, tj.: - faktur VAT na kwoty [...] zł,[...] zł, [...] zł; - wezwania płatniczego z dnia [...] r. do uiszczenia składki członkowskiej na rzecz Spółki Wodnej oraz potwierdzenie uiszczenia składki; - decyzji ZUS z dnia [...] r. informującej o zadłużeniu skarżącego względem ZUS na kwotę [...] zł; - decyzji z dnia [...] r. Samorządowego Kolegium Odwoławczego o uchyleniu decyzji organu I instancji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia; - umowy o kredyt odnawialny w rachunku bieżącym. Decyzją z dnia [...]. Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z art. 57 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2013r., poz. 885, dalej "u.f.p.") na wniosek dłużnika, w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa należności mogą być umarzane w części lub ich płatność może być rozłożona na raty. Organ podał, że jak wynika z przedłożonego oświadczenia majątkowego, skarżący posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m2 oraz grunty orne o powierzchni [...] ha przeznaczone na uprawy związane z produkcją ekologicznej żywności. Jest właścicielem samochodu ciężarowego J. rok prod. [...] oraz przyczepy samochodowej. Oświadczył, że jest rolnikiem ryczałtowym zwolnionym z podatku od towarów i usług. Organ zauważył, że z dokumentów załączonych do odwołania wynika, że skarżący ponosi wydatki związane z zakupem towarów przeznaczonych do prowadzenia działalność rolniczej (pszenica, nasiona zaprawiane - faktura na kwotę [...] zł, nawóz polifoska - faktura na kwotę [...] zł, nawóz amofoska - faktura na kwotę [...] zł). W kwietniu 2013 r. strona uiściła kwotę [...] zł tytułem składki członkowskiej w S. W., natomiast w sierpniu 2013 r. kwotę [...] zł na rzecz Urzędu Gminy Ch. Organ ustalił, że na dzień [...] r. strona posiadała zaległości w ZUS na łączną kwotę [...] zł. Zgodnie z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. skarżący posiadał również zaległości w podatku od środków transportowych za okres od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. w wysokości [...] zł. Z tytułu zawartej umowy o kredyt odnawialny w rachunku bieżącym strona zobowiązana była uiścić kwotę [...] zł tytułem prowizji z tytułu udzielenia kredytu. Organ stwierdził, że strona nie przedstawiła w toczącym się postępowaniu żadnych dokumentów ani informacji dotyczących jej dochodów, a tym samym uniemożliwiła ocenę, czy ma możliwość uiszczenia kary pieniężnej bez przyznania ulgi. Zdaniem Inspektora, dokumenty załączone do odwołania tylko częściowo wskazują na możliwości majątkowe strony, jednak nie mogą być rozpatrywane bez odniesienia do aktualnie uzyskiwanych przez stronę dochodów. Analizując przesłanki umorzenia należności w całości, organ zwrócił uwagę, że strona prowadzi stale działalność rolniczą, a w sprawie nie zaszły szczególne, wyjątkowe okoliczności warunkujące udzielenie ulgi. Ponadto, zauważył, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów wskazujących, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych, jak również, że zachodzi jej ważny interes. Analogiczne uwagi Inspektor odniósł do przesłanki możliwości płatniczych dłużnika, warunkującej przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności w części oraz rozłożenia należności na raty. Niezależnie od powyższego organ wskazał, że trudna sytuacja materialna strony, ewentualne zaległości podatkowe, czy w zapłacie składek ubezpieczeniowych, same w sobie nie mogą być uznane za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w zapłacie należności pieniężnej wynikającej z nałożonej kary pieniężnej. W kontekście przesłanki ważnego interesu publicznego Główny Inspektor Transportu Drogowego podniósł, że kara pieniężna ma na celu wymuszenie na ukaranym przestrzeganie przepisów prawa oraz ma być dla niego dolegliwa. W jego ocenie, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi interes publiczny, który uzasadniałby umorzenie kary pieniężnej w całości. Rozpatrując wniosek skarżącego o umorzenie należności w części oraz rozłożenie płatności na raty, organ ponownie zauważył, że strona nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że uzyskiwane dochody nie pozwalają jej na uiszczenie kary pieniężnej. Wskazał przy tym, że decyzja [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego została wydana już [...] r., a postępowanie zakończyło się ostatecznie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2012 r. oddalającym skargę kasacyjną. Organ stwierdził, że strona już od dnia wydania decyzji I instancji powinna liczyć się z możliwością wszczęcia wobec niej postępowania egzekucyjnego i poczynić w tym celu odpowiednie oszczędności. Reasumując, w ocenie Głównego Inspektora Transportu Drogowego, w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia kary pieniężnej w całości, jak również w części oraz rozłożenia płatności na raty. Na powyższą decyzję strona złożyła skargę, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 55, art. 56, art. 57 pkt 1 i 3, art. 60 pkt 7 i art. 61 ust. 4 i 5, art. 64 ust. 1 u.f.p., poprzez mylne przyjęcie, iż skarżący ma obecnie środki finansowe na zapłatę kary [...] zł, mimo że przeczą temu złożone przez niego dokumenty oraz przemawia za tym interes publiczny. W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Strona podniosła, że w chwili obecnej nie ma środków na zapłatę w/w kary. Zatem, w jej ocenie, organ błędnie rozpatrzył jej odwołanie, nie przychylając się w żadnej mierze do jej żądań. Skarżący stwierdził, że o zasadności jego twierdzeń przekonują załączone już na etapie odwołania dokumenty. Na marginesie strona zaznaczyła, że kara pieniężna została na nią nałożona niezasadnie. Ponadto, dodała, że za zasadnością jej żądania przemawia także przesłanka ważnego interesu publicznego, z uwagi na ewentualną konieczność zwrócenia się o pomoc finansową do instytucji państwowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270 ; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem kontroli Sądu orzekającego w sprawie niniejszej jest decyzja Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...]. utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] r., odmawiającą umorzenia w całości kary pieniężnej, umorzenia w części kary pieniężnej, rozłożenia na raty kary pieniężnej w wysokości [...] zł. Nie ulega żadnej wątpliwości, że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym stanowi dochód budżetu państwa, o czym stanowi jej art. 93. Należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty (art. 55 u.f.p. o finansach publicznych. Zgodnie z art. 64 ust.1u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. W myśl art. 56 ust.1 u.f.p., należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tych należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne, 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji; 5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Z mocy art. 57 u.f.p., na wniosek dłużnika: 1) należności mogą być umarzane w części, 2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności, 3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty – w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa. Z powyższych regulacji należy wyprowadzić wniosek, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności w części, odroczenia płatności lub rozłożenia na raty spłat uzależnione jest od wniosku dłużnika. Ustawa nie określa treści tego wniosku, nie ma jednak wątpliwości, że wniosek powinien być szczegółowo umotywowany, zwłaszcza że przesłanka zastosowania powyższych ulg ma charakter stricte ocenny. Dłużnik powinien we wniosku wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a jej ściągnięcie w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego i jego rodziny nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Dopuszczalne jest alternatywne formułowanie żądań przyznania określonej ulgi. W jednym wniosku dłużnik może wnosić o umorzenie należności lub jej rozłożenie na raty, albo też o odroczenie spłaty. Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, poza sporem pozostaje, iż skarżący w podaniu z dnia [...] r. skierowanym do [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego wnosił o umorzenie, zmniejszenie , bądź rozłożenie na raty nałożonej kary pieniężnej. Rację ma organ odwoławczy, że z art. 64 ust. 1 w związku z art. 55 u.f.p., wynika, iż decyzje wydawane na podstawie tych przepisów mają charakter tzw. decyzji uznaniowych, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę wyrażenie, iż należności publiczno-prawne wymienione w art. 60: "mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty" (art. 55). Oznacza to , że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 55 ust. 1 pkt 1 - 5 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (patrz: uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; wyrok WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). Dodatkowo wskazać należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem (patrz: wyrok WSA w Warszawie z dnia 25.01.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1354/10 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl oraz www.nsa.gov.pl). Zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego uznania administracyjnego nie można mylić z dowolnością działania organu. Organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu rozstrzygnięcia korzystając ze swobody uznania administracyjnego ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu w badanej sprawie organ, wypełniając regulację przepisu art. 107 § 3 k.p.a., odniósł się do zebranego materiału dowodowego w aspekcie przesłanek umorzenia zaległości określonych w ustawie o finansach publicznych, rozważając go przy tym w świetle ważnego interesu dłużnika. Z materiału dowodowego wynika, że skarżący ponosi wydatki związane z zakupem towarów przeznaczonych do prowadzenia działalność rolniczej (pszenica, nasiona zaprawiane - faktura na kwotę [...] zł, nawóz polifoska - faktura na kwotę [...] zł, nawóz amofoska - faktura na kwotę [...] zł). W kwietniu 2013 roku uiścił kwotę [...] zł tytułem składki członkowskiej w Spółce W., natomiast w sierpniu 2013 roku kwotę[...]zł na rzecz Urzędu Gminy Ch.. Na dzień [...] r. strona posiadała zaległości w ZUS na łączną kwotę [...] zł. Zgodnie z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. strona posiadała również zaległości w podatku od środków transportowych za okres od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. w wysokości [...] zł. Z tytułu zawartej umowy o kredyt odnawialny w rachunku bieżącym skarżący był zobowiązany uiścić kwotę [...]zł tytułem prowizji z tytułu udzielenia kredytu. Natomiast z oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania wynika że skarżący posiada dom mieszkalny o powierzchni [...] m oraz grunty orne o powierzchni [...] ha przeznaczone na uprawy związane w produkcją ekologicznej żywności; samochód ciężarowy J. rok prod. 1990 oraz przyczepę samochodową. Ponadto skarżący oświadczył, że jest rolnikiem ryczałtowym zwolnionym z podatku od towarów i usług. Nie mniej na etapie całego postępowania administracyjnego Strona nie przedstawiła żadnych dokumentów ani informacji o swoich aktualnych dochodach ani o dochodach uzyskanych w roku poprzednim. Podkreślić należy, że organ pierwszej instancji dwukrotnie wzywał do uzupełnienia materiału dowodowego o wszelkie dokumenty mogące mieć wpływ na rozstrzygniecie (k-16, 21 akt administracyjnych). Skarżący przedłożył jedynie oświadczenie majątkowe ale nie wypełniając rubryk dotyczących dochodów i źródeł utrzymania (k-27 akt administracyjnych). W świetle powyższego za zasadne uznać należy stanowisko organu , że w niniejszym postępowaniu ustalenie faktów, zwłaszcza tych, o których wie wyłącznie strona, pozostaje poza zakresem możliwości organu. Podkreślić należy, że w orzecznictwie administracyjnym wskazuje się, iż w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ciężar dowodzenia wskazanych przesłanek spoczywa na wnioskodawcy. Zaniechanie więc przeciwstawienia stanowisku organów administracji publicznej dowodów na okoliczność sytuacji materialnej, uzyskiwanych dochodów oraz źródeł utrzymania spowodowało brak przekonującego argumentu uzasadniającego ocenę o wadliwości decyzji odwoławczej. Strona postępowania nie jest bowiem zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej. Analizując przesłanki umorzenia należności w całości organ zasadnie wskazał, że strona nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucyjnych, jak również, że zachodzi jej ważny interes. Sąd akceptuje stanowisko organu, że interes dłużnika powinien być rozumiany w kontekście powszechnie akceptowanych wartości, takich jak życie i zdrowie ludzkie oraz powinien być odzwierciedleniem nadzwyczajnych okoliczności, niezależnych od dłużnika, w następstwie których popadł on w zaległości w regulowaniu swoich należności publicznoprawnych. W związku z tym za istotne uznać należy okoliczność, że strona prowadzi stale działalność rolniczą, a w sprawie nie zaszły szczególne, wyjątkowe okoliczności warunkujące udzielenie ulgi. Takie stanowisko organu zasadne jest również w odniesieniu do przesłanki możliwości płatniczych dłużnika, warunkującej przyznanie ulgi w postaci umorzenia należności w części oraz rozłożenia należności na raty. W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu zgodnie z którym trudna sytuacja materialna strony, ewentualne zaległości podatkowe, czy w zapłacie składek ubezpieczeniowych, same w sobie nie mogą być uznane za przesłankę umożliwiającą zastosowanie ulgi w zapłacie należności pieniężnej wynikającej z nałożonej kary pieniężnej. Zawsze bowiem ulga w zapłacie należności leży w interesie strony, a w rezultacie każdy zobowiązany spełniałby przesłankę udzielenia ulgi. Mając na względzie powyższe, a także fakt, że zasadą jest regulowanie należności czy to podatkowych, czy należności z tytułu kar pieniężnych, a ich umorzenie jako wyjątek od tej zasady powinno być uzasadnione szczególnymi okolicznościami, które realnie zagrażają bytowi osoby wnioskującej o umorzenie działanie organu należy ocenić jako zgodne z prawem. W świetle powyższego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. M. Łent H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska