II FSK 3386/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, , , po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Op 97/14 w sprawie ze skargi W. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 27 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do ponownego rozpoznania; 2) oddalić wniosek o zasądzenie kosztów. Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Op 97/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę W. R. (dalej: "skarżący", "podatnik") na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 27 lutego 2013 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych. W skardze kasacyjnej od powyższego postanowienia pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: - art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a."), poprzez odrzucenie skargi w sytuacji, gdy strona korzysta na podstawie zmienionego postanowienia z dnia 4 sierpnia 2014 r. postanowieniem z dnia 13 lipca 2015 r. z prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów; - art. 199 p.p.s.a. w zw. z art. 243 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 78 Konstytucji RP w zw. z art. 177 Konstytucji RP poprzez nierozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy przez pryzmat normy wynikającej z przytoczonych przepisów, a to normy stanowiącej, iż każdy ma prawo dostępu do Sądu niezależnie od jego sytuacji majątkowej. Z uwagi na powyższe autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia 28 stycznia 2015 r. oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które w żadnym zakresie nie zostały pokryte przez stronę postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, a w związku z tym zaskarżone postanowienie Sądu pierwszej instancji podlegało uchyleniu. Celem rozważenia zasadności zarzutów wniesionej skargi kasacyjnej, w pierwszej kolejności niezbędne jest przytoczenie dotychczasowego przebiegu postępowania przed Sądem pierwszej instancji, a zwłaszcza podejmowanych przez ten Sąd orzeczeń wpadkowych. W dniu 24 stycznia 2014 r. do WSA w Opolu wpłynęła skarga podatnika na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 27 lutego 2013 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów egzekucyjnych. Z uwagi na braki skargi podatnik został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. W dniu 10 lutego 2014 r. do Sądu wpłynęło zażalenie skarżącego na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W zażaleniu zawarty został również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Postanowieniem z dnia 14 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po rozpoznaniu sprzeciwu, postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r. Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, a z uwagi na to, że skarżący nie wniósł zażalenia na to postanowienie, stało się ono prawomocne. Natomiast postanowieniem z dnia 2 grudnia 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącego na zarządzenie wzywające skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (sygn. akt II FZ 1536/14). W tej sytuacji Przewodniczący Wydziału, zarządzeniem z dnia 16 grudnia 2014 r. ponownie wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł pod rygorem jej odrzucenia. Pomimo upływu w dniu 5 stycznia 2015 r. wymaganego siedmiodniowego terminu, wpis od skargi nie został uiszczony. W dniu 5 stycznia 2015 r. skarżący nadał, natomiast na adres Sądu pismo, w którym domagał się przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Następnie, powołanym na wstępie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2015 r., Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę podatnika. Postanowieniem z dnia 25 marca 2015 r. referendarz sądowy ponownie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W ustawowym terminie skarżący złożył skargę kasacyjną (nazwaną "kasacją") na postanowienie z dnia 28 stycznia 2015 r., którą Sąd odrzucił postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r., ponieważ została ona sporządzona osobiście przez skarżącego. Następnie postanowieniem z dnia 13 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zmienił postanowienie z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Op 97/14, poprzez przyznanie skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że na obecnym etapie postępowania skarżący zastosował się do wezwania Sądu i przedłożył dokumenty świadczące o jego sytuacji, które przy uwzględnieniu również pozostałych dowodów znajdujących się już w aktach sprawy, potwierdzają trudną sytuację finansową skarżącego, która od czasu wydania postanowienia z dnia 4 sierpnia 2014 r. uległa pewnemu pogorszeniu. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik z urzędu w dniu 6 sierpnia 2015 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej oraz skargę kasacyjną od postanowienia Sądu z dnia 28 stycznia 2015 r. Postanowieniem z dnia 9 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przywrócił termin do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że skoro pełnomocnik skarżącego w dniu 30 lipca 2015 r. powziął wiadomość o wyznaczeniu go pełnomocnikiem w sprawie, to składając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej w dniu 6 sierpnia 2015 r. wraz ze skargą kasacyjną, zachował wymogi, o których mowa w art. 87 p.p.s.a. Sąd przyjął, że skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, bowiem pozostawał on w usprawiedliwionym oczekiwaniu na przyznanie prawa pomocy (wyznaczenie w sprawie pełnomocnika z urzędu). Z kolei wyznaczony pełnomocnik podjął czynności procesowe skutecznie i bez zbędnej zwłoki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie ma postanowienie z dnia 13 lipca 2015 r., którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zmienił postanowienie z dnia 4 sierpnia 2014 r., przyznając prawo pomocy w żądanym zakresie oraz motywy tego rozstrzygnięcia. Zmiana tego postanowienie nastąpiła w wyniku uwzględnienia wniosku skarżącego złożonego w dniu 5 stycznia 2015 r. , a zatem jak wynika z uzasadnienia kwestionowanego postanowienia w ostatnim dniu upływu terminu do uiszczenia wpisu. W uzasadnieniu tym Sąd zawarł stanowisko, że wniosek ten nie może uchylić skutków wydanego wcześniej postanowienia z dnia 4 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. Tymczasem przywołanym wyżej postanowieniem z dnia 13 lipca 2015 r. zmienił to postanowienie na podstawie art. 165 p.p.s.a., przyznając mu prawo pomocy min. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z kolei uzasadniając przywrócenie skarżącemu terminu do wniesienie skargi kasacyjnej (postanowienie z dnia 9 września 2015 r.) Sąd uznał, że skarżący nie ponosi winy w uchybieniu terminowi ponieważ pozostawał w usprawiedliwionym oczekiwaniu na ustanowienie pełnomocnika z urzędu, co ostatecznie nastąpiło w wyniku postępowania zainicjowanego jego wnioskiem z 5 stycznia 2015 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowi to brak konsekwencji w zakresie skutków procesowych wspomnianego wniosku i wymaga ponownego wyjaśnienia przez Sąd pierwszej instancji kwestii nieuiszczenia przez skarżącego wpisu od skargi w kontekście art. 220 § 3 p.p.s.a.. Mając na względzie powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się, zaś do wniosku pełnomocnika z urzędu o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy stwierdzić, że wniosek ten będzie podlegał rozpoznaniu na właściwym etapie postępowania, stosownie do art. 250 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 p.p.s.a.