II GZ 682/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Zielińska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 90/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi B. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r. (sygn. akt VI SA/Wa 90/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), odmówił B. Spółce z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi tej spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] listopada 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną brakiem środków finansowych. Spółka podała, że: 1) nie posiada żadnych środków trwałych, 2) wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5000 zł, 3) w 2012 r. poniosła stratę w wysokości [...] zł przy przychodzie w wysokości [...] zł. W toku postępowania ustalono ponadto, że: 1) z przedłożonego rachunku zysków i strat za 2013 r. wynika, iż spółka osiągnęła przychód netto ze sprzedaży w wysokości [...] zł, zaś koszty działalności operacyjnej zamknęły się w kwocie [...] zł, 2) po uwzględnieniu pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych strata netto skarżącej spółki za 2013 r. wyniosła [...] zł. W toku postępowania spółka przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego za okres 1 grudnia 2013 r. - 28 lutego 2014 r., na którym saldo końcowe wyniosło 388,72 zł. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wysokość osiągniętego przez skarżącą przychodu netto ze sprzedaży za 2013 r. w stosunku do przychodu za 2012 r. znacznie wzrosła, co wskazuje na brak poważnych zagrożeń dla bieżącej działalności spółki. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej (z 535 590,69 zł w 2012 r. do 986 649,55 zł w 2013 r.), przy czym dotyczył on wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń (244 tys. w 2012 r. i ponad 390 tys. w 2013 r.), zużycia materiałów (z 111 tys. zł do 230 tys. zł), kosztów usług obcych (z 123 tys. zł do 224 tys. zł). Sąd wskazał, że skarżąca nie może uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sadowego. Sąd pierwszej instancji zwrócił także uwagę, że analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych wpłat na ten rachunek dokonuje prezes zarządu spółki I. N. (kwoty od 13 500 do 23 600 zł). Przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS. Wyciągi te nie dokumentowały natomiast żadnych kwot uzyskiwanych z tytułu prowadzonej działalności, podczas gdy kwoty te złożyły się na wykazaną w rachunku zysków i strat wysokość przychodu. Zdaniem Sądu, sprawia to w istocie, że niewyjaśniony jest faktyczny stan środków posiadanych przez spółkę. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła B. Sp. z o.o. Spółka zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", gdyż oparto ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata w znacznej wysokości za 2013 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony. Sąd trafnie stwierdził, że skarżąca spółka osiągnęła znaczący przychód z tytułu działalności gospodarczej za 2013 r., stale funkcjonuje w obrocie gospodarczym, pozyskuje klientów i zatrudnia pracowników. Zasadne jest również stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarżąca daje pierwszeństwo innym kosztom związanym z prowadzeniem działalności gospodarczej niż koszty wszczynanych przez nią postępowań sądowych, na co wskazuje znaczący wzrost poszczególnych - wskazanych przez Sąd - kategorii kosztów działalności operacyjnej. Za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, wskazujące na niejasności odnośnie do faktycznego stanu środków pieniężnych posiadanych przez stronę. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego w ogóle bowiem nie wynika, że spółka - prowadząc działalność gospodarczą - ponosi jakiekolwiek inne koszty niż związane z płatnościami na rzecz urzędu skarbowego, ZUS, czy komorników. Może to sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe, a w każdym razie świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać. W konsekwencji za trafną należy uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, co prawidłowo skutkowało odmową przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. PG