V SA/Wa 86/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2014 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia... października 2013 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej ze środków unijnych; oddala skargę. Przedmiotem skargi P.C. (dalej: Strona, Skarżący) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) z ... października 2013 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z ... sierpnia 2013 r. nr ... o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Skarżący w dniu 18 grudnia 2008 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Do wniosku dołączył między innymi oświadczenie o sposobie uzupełnienia wykształcenia. Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z ... kwietnia 2009 r. nr ... przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc w wysokości ... zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (m.in. uzupełnienia wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia wydania tej decyzji - pkt 5 lit. g pouczenia decyzji). Skarżący w dniu 26 czerwca 2009 r. złożył wniosek o płatność, pomoc została wypłacona i przekazana na konto wskazane przez Stronę. W dniu .. października 2012 r. Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wystosował do Strony wezwanie do złożenia wyjaśnień w zakresie braku dostarczenia przez Stronę dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w terminie do 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Strona nie złożyła wyjaśnień w sprawie. Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR zawiadomieniem z ... maja 2013 r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Wynikiem tego postępowania było wydanie przez Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzji z ... sierpnia 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" w wysokości ... zł. Prezes ARiMR, po rozpoznaniu odwołania strony, decyzją z ... października 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że w myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.; dalej: rozporządzenie), pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19 rozporządzenia. Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia – beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Skarżący nie uzupełnił wykształcenia w ciągu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Wobec powyższego, w ocenie organu, zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, zasadne było potrącenie skarżącemu całej wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 100% (50.000 zł wraz z odsetkami). Prezes ARiMR wskazaną przez skarżącego przyczynę nie uzupełnienia wykształcenia rozpatrzył pod kątem wystąpienia siły wyższej i stwierdził, że skarżący nie przedstawił dokumentów mogących świadczyć, że którakolwiek z wymienionych w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2004 oraz §22 rozporządzenia kategorii siły wyższej miała miejsce. Prezes ARiMR stwierdził, że jeżeli rozporządzenie nie przewiduje żadnych wyjątków, poza związanym z uwzględnianiem kategorii siły wyższej w sprawach ustalania kwot nienależnie pobranych płatności, to brak jest możliwości wychodzenia przez organ administracji poza granice prawa ustalone w tym wypadku w rozporządzeniu. Pismem z 26 listopada 2013 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ARiMR, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie prawa materialnego § 2 ust. 1 lit. d w zw. z § 6 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007r. (Dz. U. 2007.200.1443 z późn. zm.) w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 - poprzez błędną interpretację polegającą na uznaniu, iż nie spełnił warunku posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych 2. naruszenie przepisów postępowania - art. 7 i 77 kpa w zw. z art. 21 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich z 7 marca 2007r. poprzez nieustalenie stanu faktycznego. Skarżący powołał się na § 6 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. Wskazał, że w chwili składania wniosku legitymował się średnim wykształceniem nierolniczym i spełniał także przesłankę 3 letniego stażu pracy w rolnictwie. Ukończył technikum i od co najmniej 1 lipca 2007r. do chwili przyznania mu pomocy pracował w gospodarstwie rolnym ojca. Okoliczności te w ocenie skarżącego musiały być znane organowi na etapie wypełniania wniosku przez Ośrodek Doradztwa Rolniczego. Po uzyskaniu pełnoletności (jak również przed jej uzyskaniem) skarżący związany był wyłącznie z pracą w rolnictwie - najpierw w gospodarstwie ojca, a następnie, po jego przejęciu, już we własnym gospodarstwie. Nigdy nie był zatrudniony na podstawie jakiegokolwiek typu umowy poza rolnictwem. Wskazał, że próbował podjąć naukę w szkole rolniczej, jednak szkoła ta została zlikwidowana, a w najbliższej okolicy brak było innej szkoły o profilu rolniczym, w której mógłby kontynuować naukę. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 23 kwietnia 2014 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o udzielenie zabezpieczenia przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa,v.art.145§1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134§1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi. Sąd rozpoznając skargę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). korzystał ze wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, zarówno w aktach administracyjnych jak i sądowych. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji, w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw sądowi administracyjnemu, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Jak wynika z akt sprawy skarżący wnioskiem złożonym 18 grudnia 2008 r., (skorygowanym 16 marca 2009 r.) wystąpił o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W pierwotnym wniosku w rubryce "Informacje o dotychczasowej aktywności zawodowej zaznaczył "domownik w gospodarstwie", we wniosku skorygowanym zaznaczył natomiast pole "uczeń lub student". Ubiegając się o pomoc skarżący przedstawił świadectwo ukończenia technikum w specjalizacji "...". Ponadto w aktach administracyjnych sprawy znajdują się dwa oświadczenia skarżącego: z dnia 18 grudnia 2008 r. oraz z dnia 11 marca 2009 r., w których oświadcza on, że uzupełni wykształcenie podejmując naukę, odpowiednio w ... w L. i w ... w R. W aktach znajduje się również wystawione przez KRUS dnia ... listopada 2008 r. zaświadczenie, że P. C. nie figuruje w ewidencji osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik oraz małżonek rolnika. Do skargi skarżący załączył zaświadczenie KRUS z 12 listopada 2013r., z którego wynika, że podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników w zakresie emerytalno-rentowym oraz wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim jako rolnik od .. maja 2009 r. Decyzją z dnia ... kwietnia 2009 r. skarżącemu została przyznana pomoc finansowa w wysokości ... zł w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W punkcie 5g zawartego w decyzji pouczenia wskazano, że strona jest zobowiązana do uzupełnienia wykształcenia w terminie 3 lat od dnia doręczenia decyzji. W punkcie 5f pouczenia stwierdzono, że strona jest zobowiązana do przedłożenia w Agencji dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Decyzja została doręczona 10 kwietnia 2009 r. P. C. został wezwany przez Dyrektora Oddziału Dolnośląskiego ARiMR do złożenia wyjaśnień w sprawie uzupełnienia wykształcenia (pismo z 16.102012r.), a następnie poinformowany, iż nieprzedłożenie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia spowoduje obowiązek zwrotu 100% przyznanej pomocy (pismo z 3.04.2012r.). Skarżący nie przedłożył zaświadczenia o uzupełnieniu wykształcenia. Warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" uregulowane zostały, w zakresie przepisów krajowych, w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427ze zm. dalej: ustawa o wspieraniu). Przepis art.21 ust.1 i 2 pkt 2 i ust.3 tej ustawy wprowadził pewne modyfikacje do określonych w k.p.a. reguł dowodowych, w efekcie czego organ przed którym toczy się postępowanie zobowiązany jest do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, nie ma natomiast obowiązku zbierania materiału dowodowego, bowiem to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz.U.Nr 200, poz. 1443 ze zm., dalej jako rozporządzenie). Jednym z warunków przyznania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" jest posiadanie odpowiednich kwalifikacji zawodowych (§2 ust.1 pkt 1 lit.d rozporządzenia). §6 ust.1 rozporządzenia zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których warunek posiadania kwalifikacji zawodowych uważa się za spełniony. Przepis ten stanowi, że warunek ten uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada: 1) wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, średnie lub wyższe, lub 2) tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub 3) wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub 4) wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe inne niż rolnicze i co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie, lub 5) kwalifikacje rolnicze wymagane przy udzielaniu pomocy młodym rolnikom w państwie, którego obywatelstwo posiada, w ramach analogicznego działania współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - jeżeli nie posiada obywatelstwa polskiego. Jak wynika z cytowanych przepisów brak wykształcenia rolniczego może być uzupełniony posiadaniem określonej długości stażu w rolnictwie. Staż w rolnictwie nie oznacza jakiejkolwiek pracy w rolnictwie, został bowiem zdefiniowany w §6 ust.4 rozporządzenia, który stanowi, że za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres, liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy, w którym wnioskodawca: 1) podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik lub, 2) był zatrudniony w gospodarstwie rolnym, na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczej umowy o pracę, na stanowisku związanym z prowadzeniem produkcji rolnej, 3) odbył staż, o którym mowa w art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415, z późn. zm.), obejmujący wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej. Osobie nieposiadającej określonych w rozporządzeniu kwalifikacji zawodowych, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§6 ust.3 rozporządzenia). Dodatkowo w §18 pkt 6 rozporządzenia jest zapis, iż osoba taka powinna uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (§19 pkt 6 rozporządzenia). Nieuzupełnienie wykształcenia powoduje obowiązek zwrotu otrzymanej pomocy w 100% (§20 ust.1 i 3). Nieprzedłożenie w terminie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia również powoduje obowiązek zwrotu pomocy. Jak wynika z przywołanych wyżej przepisów, skarżący posiadając wykształcenie średnie, inne niż rolnicze zobowiązany był uzupełnić wykształcenie. Zobowiązanie takie podjął skarżący i zostało ono określone w decyzji o przyznaniu pomocy. Ponieważ skarżący nie uzupełnił wykształcenia, Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR prawidłowo w oparciu o §20 ust.3 rozporządzenia orzekł o obowiązku zwrotu przez P. C. pomocy otrzymanej z tytułu "ułatwiania startu młodym rolnikom." Prawidłowo również organ II instancji utrzymał tę decyzję w mocy. Wobec podnoszenia przez skarżącego okoliczności posiadania stażu pracy w rolnictwie, Sąd stwierdza, że skarżący nie wykazał spełnienia kryterium posiadania kwalifikacji, określonego w §6 ust.1 pkt 3 rozporządzenia, to jest przy posiadaniu wykształcenia średniego innego niż rolnicze, legitymowania się co najmniej 3 letnim stażem pracy w rolnictwie, w rozumieniu przepisów rozporządzenia. Z załączonego do wniosku zaświadczenia KRUS nie wynika, że skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik. Dodatkowo wskazać należy, że z załączonego do skargi zaświadczenia KRUS z 12 listopada 2013 r. wynika, że ubezpieczeniu społecznemu rolników podlegał dopiero od 7 lipca 2009 r. Podkreślenia wymaga, że dla spełnienia przesłanki stażu pracy w rolnictwie w rozumieniu rozporządzenia nie jest wystarczające potwierdzenie wykonywania pracy w rolnictwie, np. w gospodarstwie ojca, jak to miało miejsce w przypadku skarżącego, ale niezbędne jest spełnienie warunków określonych w wyżej przytoczonym §6 ust.4 rozporządzenia. Co do przesłanki z §6 ust.4 pkt 2 skarżący w skardze oświadczył, że nigdy nie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę, ani jakiejkolwiek innej umowy poza rolnictwem. Prawidłowo również organ II instancji, wobec podnoszenia przez skarżącego braku możliwości uzupełnienia wykształcenia, stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przypadki siły wyższej ani nadzwyczajne okoliczności uniemożliwiające stronie uzupełnienie wykształcenia, w szczególności, że strona nie zgłaszała takiej sytuacji w terminie 10 dni od dnia , w którym mogłaby dokonać takiej czynności. Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania prowadzonego w sprawie organy orzekające naruszyły przepisy k.p.a. lub przepisy art.21 ustawy o płatnościach określające zasady prowadzenia postępowania w przedmiocie działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Organy orzekające rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy, na jego podstawie właściwie ustaliły stan faktyczny i prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy. Końcowo Sąd wyjaśnia, że oddalił zawarty w piśmie procesowym skarżącego z dnia 23 kwietnia 2014 r. wniosek o zabezpieczenie powództwa poprzez zawieszenie postępowania egzekucyjnego, ponieważ przepisy p.p.s.a. nie przewidują takiego środka prawnego. Z przedstawionych przyczyn Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a oddalił skargę.