I OZ 319/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 16 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 688/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 24 marca 2014 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z [...] marca 2014 r. [...]. W dniu 15 września 2014 r. do Sądu wpłynął wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, w którym skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z Tarnowa. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami. W skład jego majątku wchodzi mieszkanie o powierzchni 41 m2. Nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych. Skarżący oświadczył , że dochody rodziny wynoszą 0 zł dziennie. Postanowieniem z 10 października 2014 r. Referendarz Sądowy oddalił wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W dniu 20 października 2014 r. do tut. Sądu skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zatytułowany "Wniosek o nadanie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji". Zarządzeniem z 9 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.; dalej: p.p.s.a.) do przedstawienia - w terminie 7 dni od otrzymania wezwania - dokumentów w postaci: 1. oświadczenia czy skarżący jest bezrobotnym a jeżeli tak, to przedłożenia zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu bezrobotnego; 2. kopii wszystkich decyzji o przyznaniu zasiłków; 3. oświadczenia o braku uzyskania dochodów z prac dorywczych przez skarżącego oraz żonę; 4. oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym kserokopii rachunków i faktur. Powyższe wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 16 grudnia 2014 r. W dniu 31 grudnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynęło pismo skarżącego, w którym wyjaśnił on, że jest bezrobotny, ale nie ma zaświadczenia z PUP, nie posiada faktur z powodu "niekupowania niczego za pieniądze". Do pisma skarżący dołączył kserokopie decyzji Prezydenta Miasta Tarnowa z [...] listopada 2014 r.: nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego, nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku celowego i nr [...] o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Postanowieniem z 16 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, między innymi, że z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wynika faktyczna sytuacja majątkowa skarżącego. Skarżący wzywany do uzupełnienia wniosku nie złożył oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznych wydatków na utrzymanie rodziny, w tym kserokopii rachunków i faktur, oświadczając jedynie, że "nie ponosi wydatków miesięcznych z powodu niekupowania nic za pieniądze". W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, brak udzielenia żądanej odpowiedzi na wezwanie w tym zakresie uniemożliwił Sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący nie wykazał swojej sytuacji majątkowej. Powyższe świadczy o tym, że skarżący nie może być uznany za osobę zasługującą na przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na postanowienie z 16 stycznia 2015 r. wniósł Z. S. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej. Dotyczy osób, które ze względu na okoliczności życiowe są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Oceniając sytuację materialną strony, należy brać pod uwagę nie tylko jej dochody, ale również możliwości ich uzyskania. Należy uwzględnić także wydatki tej osoby, związane z koniecznym utrzymaniem. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Norma z art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Innymi słowy, niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów stanowi niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem, co może stanowić podstawę do oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie trafnie przyjął, że skarżący nie wykazał, że zaistniały przesłanki określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. Z. S. nie wykazał w sposób wiarygodny jakie ponosi wydatki na utrzymanie rodziny. Nie jest bowiem możliwe, aby nie ponosił żadnych wydatków miesięcznych "z powodu niekupowania nic za pieniądze". W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.