I FZ 413/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 411/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności L. W. z E. W. za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki "A." s.c. E. W., L. W. w podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 15 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 411/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 17 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności L. W. z E. W. za zaległości podatkowe zlikwidowanej spółki "A." s.c. E. W., L. W. w podatku od towarów i usług za grudzień 2007 r. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdził, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W marcu 2014 r. przebył poważną operację. Otrzymuje on rentę w wysokości 645,47 zł miesięcznie. Wraz z E. W. jest wspólnikiem spółki jawnej, która nie uzyskuje przychodów. Miesięczne wydatki skarżącego wynoszą około 978 zł. Nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Jest natomiast właścicielem nieruchomości o pow. 0,0897 ha, zabudowanej domem jednorodzinnym, o pow. ok. 200 m2, która obciążona jest: hipotekami umownymi zwykłymi na rzecz banków i hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa. Z decyzji Prezydenta Miasta K. w sprawie podatku od nieruchomości wynika natomiast, że jest również właścicielem nieruchomości o pow. 722 m2, co nie zostało ujawnione w formularzu PPF. Skarżący jest ponadto właścicielem trzech samochodów. Pełnomocnik skarżącego oświadczył, że źródło finansowania usług prawnych jest objęte tajemnicą adwokacką. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał, że nie stać go na poniesienie wydatków niezbędnych w postępowaniu sądowym. Uchylając się zaś od przedstawienia wskazanej przez WSA dokumentacji, powinien liczyć się z tym, że WSA nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Skarżący przy tym zataił pewne informacje, co czyni jego oświadczenia niewiarygodnymi. Zdaniem WSA skoro skarżący otrzymuje pomoc od innej osoby, czego szczegółów nie chce ujawnić, to ta sama osoba może skarżącemu udzielić pomocy na poniesienie kosztów sądowych. WSA nie dopatrzył się więc podstaw do uznania, aby opłacenie kosztów sądowych miało skarżącego narazić na brak możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego zmianę i zwolnienie z opłat sądowych w całości, bowiem nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jego zdaniem nie zataił on majątku, skoro przedłożył decyzję w sprawie podatku od nieruchomości. Skarżący nie zgodził się też z oceną, jakoby osoba trzecia, od której otrzymuje wsparcie finansowe, mogła go wesprzeć również w zakresie wydatków związanych z postępowaniem sądowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trudno uznać, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro zdecydowanie unika on przedstawienia dokumentów potwierdzających oświadczenia zawarte w formularzu. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że na podstawie samego wniosku, nie można mówić o możliwości poczynienia jednoznacznych ustaleń co do rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Lakoniczne i ogólnikowe sformułowanie wniosku z pominięciem istotnych informacji nie dało Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego i szczątkową dokumentację, zaś strona wskazuje, że nie zamierza ujawnić źródła finansowania swoich wydatków. Jednakże to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę przyznania prawa pomocy czy nie. Co prawda wnioskowanie Sądu pierwszej instancji, że ta sama osoba, która pomaga skarżącemu finansowo w zakresie jego potrzeb osobistych i usług prawnych, może skarżącemu udzielić pomocy na poniesienie kosztów sądowych, nie jest trafne w okolicznościach tej sprawy, bowiem skarżący niewiele w kwestii tej pomocy ujawnił. Jednak ogólnie sama próba zbadania, czy skarżący może otrzymać pomoc od innych osób, nie jest pozbawiona racji. Skoro bowiem strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której mogą udzielić jej inne osoby, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy innych osób (np. rodziny), strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. W sprawie tej chodzi jednak o to, że skarżący uniemożliwił Sądom obu instancji zbadanie tej kwestii, więc brak jest podstaw do obiektywnego i niepozostawiającego wątpliwości orzeczenia w tym przedmiocie zgodnie z żądaniem strony. Zasłanianie się tajemnicą adwokacką co do źródła finansowania pomocy profesjonalnego pełnomocnika, nie zmienia okoliczności, że na obecnym etapie postępowania udział profesjonalnego pełnomocnika nie jest wymagany i nie można tych kosztów zaliczyć do kosztów koniecznego utrzymania. Nielogiczny jest zarzut braku wnikliwej analizy przedstawionych okoliczności w sytuacji, gdy WSA - z uwagi na bierność skarżącego w ich udokumentowaniu - nie otrzymał pełnych informacji, które miałyby podlegać analizie. Dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącego należy więc, mimo niecelnego jej sformułowania, uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący zaś, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołał jej podważyć w zażaleniu, bowiem również na etapie postępowania zażaleniowego nie wyjaśnił wskazanych wątpliwości. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.