I OZ 586/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. O.- kuratora spadku po A. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1392/14 w zakresie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi Gminy Miejskiej Kraków na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 27 lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia przez gminę prawa własności nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 19 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku Gminy Miejskiej Kraków, wstrzymał wykonanie decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 27 lutego 2014 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia przez gminę prawa własności nieruchomości. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), po przekazaniu skargi przez organ sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oceniając całokształt okoliczności w sprawie, jak również mając na uwadze przedstawione przez Gminę Miejską Kraków argumenty Sąd I instancji uznał, że wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 27 lutego 2014 r. zasługuje na uwzględnienie. Podkreślił, że wykonanie zaskarżonej decyzji mogłoby spowodować wystąpienie trudnych do odwrócenia skutków, a więc okoliczności o jakich mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a. Mając na względzie, iż trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków, uzasadnione w niniejszej sprawie jest zastosowanie środka ochrony tymczasowej i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W przypadku bowiem złożenia przez spadkobierców poprzednich właścicieli wniosku do sądu wieczystoksięgowego i jego uwzględnienia przez ten sąd, nastąpi zmiana sytuacji prawnej związanej z ujawnieniem prawa własności nieruchomości. Należy przypomnieć, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r., poz. 707) istnieje domniemanie, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Tym samym nabywca takiej nieruchomości chroniony będzie rękojmią wiary ksiąg publicznych, zaś dochodzenie stwierdzenia nieważności ewentualnej umowy sprzedaży nieruchomości związane będzie z koniecznością prowadzenia postępowania na drodze cywilnej w sądzie powszechnym. W zażaleniu od tego postanowienia A. O.- kurator spadku po A.K. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 61 § 3 P.p.s.a. polegające na mylnym przyjęciu, że hipotetyczne wskazanie możliwości zbycia nieruchomości przez prawowitych spadkobierców spełnia przesłanki niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, gdy tymczasem, w zaistniałej sytuacji faktycznej i prawnej, na etapie reprezentowania spadkobierców A. K. przez kuratora spadku, który podejmuje czynności związane ze sprawowaniem swojej funkcji pod nadzorem sądu, nie ma prawnych możliwości sprzedaży nieruchomości, gdyż czynność taka jest czynnością przekraczającą zwykły zarząd w rozumieniu art. 667 kpc w zw. z art. 935 § 3 kpc, a zatem nie można stwierdzić, że istnieje realne niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przesłanki w postaci wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 ustaw z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. O takim potencjalnym niebezpieczeństwie jest mowa w art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i z tą sytuacją należy wiązać możliwość wyrządzenia szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Zauważyć należy, że zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 17 października 2013 r. nr [...] o uchyleniu ostatecznej decyzji tegoż Wojewody z dnia 19 grudnia 2011 r. stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez Gminę Kraków prawa własności nieruchomości. W niniejszej sprawie chodzi więc o ocenę, czy może powstać znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki wywołane wykonaniem zaskarżonej decyzji, jeżeli okazałoby się, że w wyniku uwzględnienia skargi, sąd uznałby, że nie było podstaw do stwierdzenia, że Gmina Kraków nie nabyła z mocy prawa własności nieruchomości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykonanie zaskarżonej decyzji przed rozpoznaniem sprawy przez sąd administracyjny łączy się z niebezpieczeństwem powstania szkody lub trudnych do odwrócenia skutków, z tego powodu, że w razie uwzględnienia skargi może okazać się, że decyzja komunalizacyjna pozostaje w mocy, a w międzyczasie nastąpiła zmiana stanu prawnego nieruchomości (np. nieruchomość została sprzedana innej osobie). Wyrządzenie szkody lub trudnych do odwrócenia skutków może dotknąć przede wszystkim właściciela, ale też inne podmioty. Ponadto należy zauważyć, że wykonanie zaskarżonej decyzji wiąże się z możliwością powołania się na to, iż decyzja komunalizacyjna została ostatecznie wyeliminowana z obrotu ze skutkiem od daty jej wydania, co może już stanowić podstawę do kolejnych postępowań, w tym do dokonania wpisu w księdze wieczystej. Jak zauważył Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 lutego 2011 r. o sygn. akt III CZP 90/10 (OSNC 2011, nr 7-8, poz. 76), rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości. Z kolei w wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r. o sygn. akt I OSK 1585/12, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że u podstaw stwierdzenia nieodwracalności skutku prawnego w odniesieniu do aktu wywołującego skutki w sferze prawa cywilnego tkwi to, że administracja nie dysponuje instrumentami do tego, aby tego rodzaju skutek odwrócić. Jak zaznaczył NSA, szczególnie ma to miejsce w sytuacji, gdy decyzja administracyjna wywarła pośredni skutek w sferze prawa cywilnego, tj. gdy stała się ona podstawą do dokonania (nieodwracalnych dla organu) czynności prawa cywilnego. Zauważyć wypada także, że art. 61 § 3 P.p.s.a. statuuje, że podstawą wstrzymania wykonania decyzji może być sama okoliczność, iż zachodzi niebezpieczeństwo spowodowania przez decyzję trudnych do odwrócenia skutków. Nieobligatoryjność wystąpienia skutków (ich potencjalność) nie może być zatem przesłanką do odmówienia wstrzymania wykonania decyzji. Podkreślić należy, że zaskarżona decyzja może być podstawą do wykreślenia z księgi wieczystej Gminy Miejskiej Kraków jako właściciela nieruchomości i wpisanie w jej miejsce spadkobierców poprzednich właścicieli. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, bez znaczenia jest okoliczność, iż na obecnym etapie postępowania, spadkobiercy Agnieszki Kalemby reprezentowani są przez kuratora spadku. Podnieść bowiem trzeba, iż istnieje realna możliwość, że przed zakończeniem postępowania sądowoadministracyjnego zostaną odnalezieni spadkobiercy oraz zostanie przeprowadzone postępowanie spadkowe. Natomiast może zdarzyć się również taka sytuacja, iż sąd administracyjny nie zostanie o tym fakcie powiadomiony. Mając zatem na uwadze poczynione ustalenia, potencjalność zmiany stosunków własnościowych nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją lub możliwość dokonania zmian w dotyczącej jej księdze wieczystej – stwarzają niebezpieczeństwo spowodowania przez tę decyzję skutków trudnych do odwrócenia. Zważyć bowiem należy, że są to skutki, których w przypadku uchylenia decyzji przez sąd administracyjny, organ nie będzie mógł – przy użyciu dostępnych mu środków prawnych – cofnąć jednostronną czynnością (aktem). W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.