I SA/Wa 2138/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2014 r. sprawy ze skargi D.D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...][...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), dalej kpa, odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa działek gruntu nr [...] (łącznej pow. [...] ha) w [...]. Organ powołując się na art. 31 i art. 28 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118) wskazał, że z aktu własności ziemi z dnia [...] wynika, iż właścicielami ww. działek byli L. i H. M. W świetle ustawy z 29 maja 1974 r. tylko te osoby mogły zatem wnioskować o przejęcie nieruchomości za spłaty pieniężne. Na podstawie decyzji z dnia [...] pp. M. przekazali na własność Państwa działki o łącznej pow. [...] ha, tj. mniej niż [...] ha gruntów rolnych i leśnych. Nie spełniali zatem warunku do uzyskania renty określonego w art. 9 ust. 1 cyt. ustawy, a więc możliwe było jedynie przejęcie ich działek za spłaty pieniężne zgodnie z art. 28 ww. ustawy. Organ stwierdził, że choć badana decyzja wskazuje, iż wykup nastąpił na wniosek L. M., to w aktach znajduje się wspólny wniosek małż. M. o wykupienie ww. działek. Tym samym niezasadny był zarzut jakoby wykupienie nastąpiło bez zgody właścicieli. Odnosząc się do zarzutu niewypłacenia byłym właścicielom spłaty określonej w decyzji organ uznał, że kwestia ta nie ma wpływu na ocenę prawidłowości kontrolowanej decyzji. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...][...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 kpa - po rozpatrzeniu wniosku D.D. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną. z dnia [...]. Rozpoznając ponownie sprawę organ powtórzył argumentację, że spełnione zostały przesłanki przejęcia na własność Państwa za spłaty pieniężne ww. działek. Za niezasługujący na uwzględnienie organ uznał zarzut wymuszenia złożenia wniosku o przejęcie działek przez Państwo, gdyż nie znajduje on potwierdzenia w materiale dowodowym, a także dotyczący nieotrzymania należności za przejęcie, gdyż kwestia ta ma charakter następczy i nie ma wpływu na prawidłowość badanej decyzji. Organ wskazał, że skoro decyzja nie odnosi skutku względem sytuacji faktycznej i prawnej obecnych właścicieli nieruchomości, które wchodziły w skład przejętego gospodarstwa, to odstąpiono od poinformowania ich o prowadzonym postępowaniu. Skargę na powyższą decyzję złożyła D.D. i wnosząc o uchylenie obu decyzji podniosła, że wniosek złożony przez jej dziadków został wymuszony i wiązał się z przymusowym przejęciem na rzecz Państwa w oparciu o ustawę z 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości. Wskazała, że decyzje Naczelnika z dnia [...] i z dnia [...] wydano przed formalnym i prawnym objęciem spornych działek na podstawie Aktu Własności Ziemi z dnia [...], natomiast wniosek na który powołują się organy o przekazanie działek Państwu został złożony w dniu [...], a więc już po przejęciu działek. Skarżąca wskazała, że właściciele nie otrzymali ani renty, ani zapłaty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej ppsa. Poddaną kontroli Sądu decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa działek nr [...],[...],[...], [...] (o pow. [...] ha), w S. W świetle powołanych na wstępie kryteriów skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć trzeba, że postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, który jest samodzielnym trybem weryfikacji decyzji pod kątem występowania wad kwalifikowanych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Zważywszy, że stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową stanowiącą wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a., pozytywna decyzja winna zapaść tylko w sytuacji jednoznacznego ustalenia wystąpienia jednej z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., w dacie wydania weryfikowanej decyzji. Dodać należy, że jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności jest wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Do uznania, że decyzję wydano z rażącym naruszeniem prawa konieczne jest ustalenie oczywistego charakteru naruszenia prawa materialnego lub dokonanie przez organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją lub innymi oczywistymi, znanymi faktami. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że o uznaniu naruszenia prawa za rażące decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter naruszonego przepisu oraz skutki gospodarcze i społeczne, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005r., OSK 1134/04). Naruszenie prawa ma charakter rażący, jeśli decyzja nim dotknięta wywołuje skutki prawne niedające się pogodzić z wymaganiami praworządności. Nie chodzi więc o spory w zakresie wykładni przepisu, ale o działanie wbrew ustanowionemu w prawie, jasno sformułowanemu, nie budzącemu wątpliwości interpretacyjnych, nakazowi lub zakazowi. Jeżeli proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że są one oczywiście sprzeczne, wówczas decyzja dotknięta jest wadą rażącego naruszenia prawa. Podstawę materialnoprawną decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w [...] z dnia [...] o przejęciu na własność Państwa opisanych działek stanowił art. 28 cyt. ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Zgodnie z brzmieniem tej regulacji nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na wniosek rolnika przejęte na własność Państwa w całości lub części za spłaty pieniężne, jeżeli rolnik nie spełniał warunków do uzyskania renty. Przytoczony przepis jest jasny w swej treści, bowiem jednoznacznie określa warunki przejęcia na własność Państwa nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego. Jednym z tych warunków jest złożenie przez rolnika wniosku o przejęcie gospodarstwa rolnego, co oznacza, że postępowanie to jest wyłącznie postępowanie wnioskowym, a zatem może zostać wszczęte tylko na żądanie uprawnionego rolnika. Z akt rozpatrywanej sprawy wynika natomiast – co uszło uwadze Ministra - że wniosek H. M. i L. M. o przekazanie za spłaty pieniężne na rzecz Państwa działek [...] opatrzony został datą [...]. Natomiast decyzja przejmująca opisane cztery działki na własność Państwa - której stwierdzenia nieważności domagała się D. D. - została wydana w dniu [...], co wskazuje jednoznacznie, że w dacie wydania weryfikowanej decyzji Naczelnik Miasta i Gminy w [...] nie dysponował wnioskiem p.p. M. - o którym mowa w art. 28 ust. 1 cyt. ustawy. W konsekwencji przejęcie przez Państwo gospodarstwa rolnego w postępowaniu zwyczajnym nastąpiło bez wymaganego prawem żądania rolnika, co stanowi o rażącym – w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.- naruszeniu art. 28 ust. 1 ww. ustawy o przekazaniu gospodarstwa rolnego na własność Państwa za spłatę pieniężną. Takie działanie organu – zdaniem Sądu – pozostaje w ewidentnej sprzeczności z wymaganiami praworządności. Organ naruszył przy tym art. 80 kpa, bowiem skupił się jedynie na treści decyzji z dnia [...], w której wskazano, że stosowny wniosek został złożony, pomijając datę złożenia wniosku, który został złożony do akt sprawy. W tym stanie rzeczy należało wyeliminować z obrotu prawnego obie decyzje Ministra. Obowiązkiem organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy będzie zatem przeprowadzenie postępowania z uwzględnieniem przedstawionej wyżej oceny Sądu. Nie zasługiwały natomiast na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi, w tym zarzut wydania weryfikowanej decyzji jeszcze zanim p.p. M. stali się właścicielami ww. nieruchomości (akt własności ziemi został wydany [...]). Wyjaśnić bowiem trzeba, że w trybie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych nabycie własności następowało z dniem [...] z mocy samego prawa. Decyzja taka miała charakter potwierdzający, czyli deklaratoryjny i wiązała – w każdym wypadku – od dnia [...], gdyż w tym dniu rolnik musiał samoistnie posiadać nieruchomość rolną, co było przesłanką sine qua non, od której ustawa uzależniała powstanie skutku prawnego w postaci nabycia własności nieruchomości rolnej. Nadto, jak już wyjaśniono na wstępie niniejsze postępowanie miało na celu wyłącznie zbadanie ww. decyzji pod kątem występowania wad nieważnościowych. Poza granicami niniejszej sprawy postawały zatem okoliczności związane z niewypłaceniem wnioskodawcom spłaty pieniężnej, jak podnosiła skarżąca. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. oraz art.152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.