I OSK 2923/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant starszy asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Po 125/14 w sprawie ze skargi D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego i zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Po 125/14 oddalił skargę D. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego i zasiłku celowego. Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy Sąd wskazał, że Prezydent Miasta P. decyzją z [...] lipca 2013 r. działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 4 art. 7, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4, 5b i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ) oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 2005r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U z 2005 r., Nr 267, poz. 2259 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy D. G., odmówił przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na żywność w okresie od czerwca do sierpnia 2013 r. Na skutek odwołania D. G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z [...] listopada 2013 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że w dniu 24 czerwca 2013 r. D. G. złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej w postaci zasiłku okresowego w wysokości 271,00 zł oraz zasiłku celowego na żywność w wysokości 270,00 zł na miesiąc czerwiec, lipiec i sierpień 2013 r. W toku przeprowadzonej aktualizacji wywiadu środowiskowego, podczas której wnioskodawca podtrzymał dotychczasową treść złożonego wniosku ustalono, że odwołujący się potwierdził, iż zamieszkuje z synem – D.G. oraz jego partnerką. Syn prowadzi jednak odrębne gospodarstwo domowe i opłaca należności wiązane z utrzymaniem domu (internet, tv, wywóz nieczystości stałych i płynnych) oraz pomaga ojcu w formie żywności. Odwołujący się nadal nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. w charakterze osoby bezrobotnej albo poszukującej zatrudnienia, deklaruje schorzenia uniemożliwiające podjęcie zatrudnienia - zapalenie śluzówki przewodu pokarmowego, jaskra, kamica, torbiele zatok szczękowych, guzki tarczycy i wodniak jądra. Przedstawił kolejne skierowania na badania lekarskie jako argument potwierdzający niezdolność do podjęcia zatrudnienia i równocześnie uniemożliwiający zarejestrowanie w PUP. Wnioskodawca posiada orzeczenie o stopniu lekkim niepełnosprawności do dnia 31 maja 2014 r. ze wskazaniem wykonywania pracy lekkiej. Organ wskazał, że przy ustalaniu prawa do pomocy pieniężnej organ pomocy społecznej zobowiązany jest rozpatrzyć łącznie wszystkie przesłanki warunkujące możliwość uzyskania wsparcia. Jedną z takich przesłanek jest współdziałanie świadczeniobiorcy w rozwiązywaniu trudnej sytuacji, obowiązek wykorzystania posiadanych zasobów i możliwości w celu przezwyciężenia trudności. Odmowa zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. w charakterze osoby bezrobotnej wskazuje na zaprzepaszczenie szansy w podjęciu zatrudnienia bądź podniesienia kwalifikacji zawodowo-społecznych i poprawę swojej sytuacji życiowej poprzez pozyskanie własnych środków na utrzymanie, a tym samym uniezależnienie od pomocy finansowej z Ośrodka. Dokonując ponownej wnikliwej analizy sytuacji rodzinnej, zawodowej i zdrowotnej organ wskazał, iż odwołujący się z systemu pomocy społecznej korzystał nieprzerwanie od chwili opuszczenia zakładu karnego tj. od września 2011 r. W tym okresie nieprzerwanie deklarował trudną sytuację materialną spowodowaną karą pozbawienia wolności oraz stanem zdrowia uniemożliwiającym podjęcie jakiejkolwiek pracy. Mimo posiadanego obecnie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu lekkim od maja 2012 r. ze wskazaniem podjęcia pracy lekkiej, co zostało ponownie potwierdzone zaświadczeniem od lekarza rodzinnego, który wskazał na możliwość wykonywania prac lekkich zgodnie z posiadanym orzeczeniem, a oczekiwanie na zalecone przez specjalistów zabiegi nie zmieniają tego faktu, wnioskodawca nie deklaruje gotowości do podjęcia wysiłków, działań i aktywności zawodowej zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, gdyż nadal nie jest zarejestrowany w PUP. Nadto oświadczył pisemnie, iż nie posiada żadnego dochodu, od miesiąca lutego 2013 r. (odmówiono mu przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup żywności), utrzymuje się z pożyczonych środków, nadal korzystając ze wsparcia znajomych w zamian za wykonywaną nieodpłatnie pracę. Organ ustalił ponadto, że odwołujący się zajmuje dom jednorodzinny, który składa się z 3 pokoi (zajmuje jeden), kuchni i łazienki. Miesięcznie jest zobowiązany do regulowania opłat w wysokości: energia 75,34 zł, wywóz odpadów komunalnych 34,00 zł, szambo 250,00 zł, woda 100,00 zł. Wnioskodawca deklaruje, że znaczna część powyższych należności regulowana jest przez syna z pożyczonych środków, nie przedstawił jednak żadnych dokumentów potwierdzających powyższe. Zgodnie z oświadczeniem jest właścicielem hali o wielkości 180 m2, którą nadal remontuje za pośrednictwem osób trzecich, jednak deklaruje brak korzyści z tego tytułu. Spodziewa się natomiast uzyskać dochody po zakończeniu remontu w wysokości 3.000,00 zł. Kolegium stwierdziło, że odwołujący się swoją postawą - nie rejestrując się w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. – nie wypełnia obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Nadto organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Wymaga to oceny nie tylko niezbędnych potrzeb życiowych osób uprawnionych do tych świadczeń, ale także własnych środków finansowych. Organy pomocy społecznej są zatem upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na powyższą decyzją wniósł D. G. zaskarżając ją w całości. Podtrzymał swoje dotychczasowe uzasadnienie żądania. Oświadczył, że zawsze współpracował z pracownikami organu, błędnie określono przyczyny odmowy podjęcia pracy, nigdy bowiem mu nie proponowano żadnej pracy. Wskazał, że jest chory i takich osób nie rejestrują w urzędzie pracy. Dotychczasowe odmowy pomocy społecznej były bezpodstawne, wskazał, że jest zadłużony u osób trzecich na sumę 700 tys. zł. Oddalając skargę Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż organ szczegółowo uzasadnił podstawy uznaniowej odmowy przyznania zasiłku okresowego oraz zasiłku celowego na zakup żywności. Sąd podniósł, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc przyznawana na gruncie omawianej ustawy – bez względu na jej rodzaj – ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie ma ona w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Zatem obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest niezwykle istotny i dlatego też został wielokrotnie zaakcentowany w ustawie. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że organy administracji I jak i II instancji dokonały wnikliwych ustaleń faktycznych, w oparciu o które rozstrzygnęły niniejszą sprawę. Sąd podzielił te ustalenia faktyczne przyjmując je za własne i czyniąc podstawą swych rozważań. Następnie Sąd wskazał, że organy administracji obu instancji prawidłowo oceniły, iż zgromadzony materiał dowodowy świadczący o tym, że skarżący zasłaniając się stanem zdrowia odmawia zarejestrowania się w urzędzie pracy i podjęcia zarobkowania, a zatem odmawia współpracy celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Z akt sprawy wynika, że skarżący pomimo ograniczeń ma możliwości by podejmować pracę dostosowaną do jego stanu zdrowia (orzeczenie o niepełnosprawności, zaświadczenie lekarskie). Potwierdzają to same oświadczenia skarżącego, który podał, że pracuje dorywczo, a także wykańcza należącą do niego halę, którą planuje wynająć. Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazał, że nie można zgodzić się ze skarżącym w kwestii niewyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. W zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku okresowego i celowego organy poczyniły ustalenia wskazujące jednoznacznie na nie spełnienie przez skarżącego kryteriów do przyznania wnioskowanego świadczenia, jak i okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy mogły usprawiedliwiać odmowę przyznania świadczenia. Okoliczności te wynikają z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, który stanowi zasadnicze źródło informacji w niniejszej sprawie. Stąd, chybione są więc wszystkie zarzuty dotyczące niewłaściwego zastosowania prawa materialnego oraz błędnych, zdaniem skarżącego, ustaleń stanu faktycznego dokonane przez organy w świetle art. 7, art. 77 §1 i art. 107 k.p.a. Organy też ustosunkowały się do wszystkich okoliczności sprawy i zarzutów podnoszonych przez skarżącego. Zdaniem Sądu, organy prawidłowo uzasadniły również zagadnienie dotyczące możliwości finansowych organu, wskazując na ograniczoną wysokość środków i zwiększającą się liczbę uprawnionych. W konsekwencji organy zobowiązane do realizacji ustawowych obowiązków zmuszone są do limitowania przyznawania i wysokości świadczeń. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł D. G., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2013 r., pomimo że organ wydając decyzję dokonał naruszenia szeregu przepisów procedury administracyjnej, co miało zasadniczy - istotny wpływ na wynik postępowania, a w szczególności; a) art. 7 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy przez organ administracji i na podstawie nie wyczerpującego materiału dowodowego wydanie decyzji administracyjnej, zwłaszcza bez podjęcia czynności niezbędnych do załatwienia sprawy oraz w sposób rażąco naruszający słuszny interes obywatela - strony postępowania; b) art. 8 k.p.a. poprzez wydanie decyzji sprzecznej z zasadą, by prowadzić postępowanie w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwowych oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, zwłaszcza poprzez przyjęcie, że skarżący nie współpracował z organami świadczącymi pomoc społeczną, w tym Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w P., w sytuacji gdy z materiałów zebranych w postępowaniu nie wynika, by skarżący w jakikolwiek sposób uniemożliwiał, czy nawet utrudniał przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, w tym wywiadu środowiskowego przez pracownika tej placówki; c) naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i nierzetelne zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego mające znaczenie dla sprawy, zwłaszcza oparcie się niespójnym materiale dowodowym, zwłaszcza na domniemaniu, iż skarżący przedstawia pozycję bierną i roszczeniową wobec organów świadczących pomoc społeczną nie starając się własnymi siłami pozyskać środków niezbędnych do zapewnienia warunków bytowych dla siebie i osób pozostających pod jego opieką, podczas gdy dogłębna analiza niniejszej sprawy prowadzi do wnioski iż skarżący jest osobą schorowaną, zakwalifikowaną do wielu zabiegów operacyjnych, nie posiadającą odpowiednich kwalifikacji zawodowych, ani zdolności zdrowotnej do podjęcia pracy, skazaną za przestępstwo z art. 286 kodeksu karnego na karę 7,5 roku pozbawienia wolności, dodatkowo sprawującą opiekę nad małoletnią córką, co z uwagi na aktualną sytuację na rynku pracy, uniemożliwia pozyskanie jakichkolwiek środków uniemożliwiających mu samodzielną egzystencję bez wsparcia organów państwowych; - art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie przejawiające się nieprzeprowadzeniem przez Sąd postępowania dowodowego w jakimkolwiek zakresie, a jedynie uznaniu, iż Sąd podziela stanowisko organu i poczynione przez niego ustalenia uznaje za własne, podczas gdy Sąd winien chociażby z urzędu przeprowadzić dowody, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a tym samym zmierza do prawidłowego rozpoznania sprawy, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym: - art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r . o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu przez Sąd, iż w niniejszej sprawie skarżący nie współpracuje z organami zajmującymi się pomocą osobom znajdującym się w trudnej sytuacji rodzinnej oraz finansowej, nie podejmuje prób zatrudnienia, a jedynie przejawia postawę bierną i roszczeniową, podczas gdy skarżący stale współpracuje z organami świadczącymi pomoc społeczną, przedstawia posiadane przez siebie dokumenty, składa wyjaśnienia przed organami, umożliwia pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a także pozostaje pod stałą opieką lekarzy specjalistów celem podratowania swojego zdrowia oraz możliwości podjęcia ewentualnego przyszłego zatrudnienia; - art. 10 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie przejawiające się w tym, iż organ administracyjny, a następnie Sąd w swoich ustaleniach całkowicie pominął, iż pod opieką skarżącego, pozostającą jednocześnie na jego utrzymaniu i wspólnie z nim zamieszkującą jest małoletnia córka, co również winno mieć znaczenie dla ustalenia prawa do zasiłku okresowego. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania; ewentualnie zmianę w całości zaskarżonego wyroku oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2013 r. poprzez uwzględnienie skargi i przyznanie zasiłków w żądanych kwotach. Ponadto skarżący wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz zasądzenie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięto argumentację na poparcie podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Rozpoznając skargę kasacyjną w granicach zakreślonych wskazanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718, dalej jako p.p.s.a.) i nie stwierdzając przy tym zaistnienia przesłanek nieważności postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie norm prawa materialnego i przepisów postępowania. W ramach podstawy określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art.7, 8 ,77 k.p.a. i art.106 §3 p.p.s.a. Odnośnie do tak sprecyzowanego zarzutu należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji nie stosował art. 145 §1 pkt 1 lit.c p.p.s.a., a zatem nie mógł tego przepisu naruszyć. Sąd ten stosował natomiast art.151 p.p.s.a. nie wskazany w skardze kasacyjnej. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia norm procesowych dotyczą: niedokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przez organ administracji, niewyczerpującego i nierzetelnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego mające znaczenie dla sprawy, a także niezastosowania przez Sąd pierwszej instancji art.106 §3 p.p.s.a. W ocenie autora skargi kasacyjnej organy administracji błędnie przyjęły, skarżący nie współpracował z organami świadczącymi pomoc społeczną, w tym z Miejskim Ośrodkiem Pomocy Społecznej w P., w sytuacji gdy z materiałów zebranych w postępowaniu nie wynika, by skarżący w jakikolwiek sposób uniemożliwiał, czy nawet utrudniał przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, w tym wywiadu środowiskowego przez pracownika tej placówki; a ponadto błędnie uznały, że skarżący przedstawia pozycję bierną i roszczeniową wobec organów świadczących pomoc społeczną nie starając się własnymi siłami pozyskać środków niezbędnych do zapewnienia warunków bytowych dla siebie i osób pozostających pod jego opieką. Jak jednak wynika z uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji nie chodzi o utrudnianie przez skarżącego przeprowadzanie postepowania wyjasniajacego, lecz o to, że skarżący nie podjął żadnych prób celem znalezienia pracy. Jak wynika z akt sprawy skarżący cierpi na szereg dolegliwości, lecz dla organów pomocy społecznej i sądu administracyjnego znaczenie miało to, że skarżący legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu lekkim od maja 2012 r. ze wskazaniem podjęcia pracy lekkiej, co zostało ponownie potwierdzone zaświadczeniem od lekarza rodzinnego. Faktem bezspornym jest także i to, że skarżący nie zgłosił się do urzędu pracy i nadal pracy w związku z tym nie poszukuje. Trafnie organy orzekające w sprawie i Sąd pierwszej instancji wywiedli, że skarżący odmawia zarejestrowania się w urzędzie pracy i podjęcia zarobkowania, a zatem odmawia współpracy celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Trudno w tej sytuacji zaprzeczyć i nie zgodzić się z organami pomocy społecznej, że skarżący nie stara się własnymi siłami pozyskać środki niezbędne do zapewnienia warunków bytowych dla siebie i osób pozostających pod jego opieką, lecz oczekuje wyłącznie pomocy ze strony Państwa. Zarzut naruszenia art.106 §3 p.p.s.a. jest całkowicie chybiony, gdyż zgodnie z tym przepisem sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Tymczasem autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia tego przepisu przez Sąd pierwszej instancji w braku poczynienia jakichkolwiek własnych ustaleń. Tak sprecyzowany zarzut nie może odnosić się do naruszenia art.106 §3 p.p.s.a., który dotyczy ewentualnej odmowy przez sąd administracyjny przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych przez stronę lub przeprowadzenia dowodów uzupełniających z urzędu, przy czym – jak wynika z treści tego przepisu – sąd może, a nie musi takie uzupełniające postępowanie dowodowe przeprowadzić. Jeśli bowiem sąd uzna, jak w sprawie niniejszej, że organy poczyniły wyjaśnienia w sprawie i w sposób wyczerpujący uzasadniły swe stanowisko w sprawie, to dokonuje oceny wydanych w sprawie decyzji w oparciu o zebrany materiał dowodowy. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby pełnomocnik skarżącego wnioskował o przeprowadzenie dowodów uzupełniających. Nietrafnie także zarzucono w skardze kasacyjnej naruszenie art.10 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, który polega na pominięciu, że skarżący posiada szesnastoletnią córkę, pozostającą na jego utrzymaniu w związku z ograniczeniem władzy rodzicielskiej matki. Rzecz jednak w tym, że niniejsza sprawa dotyczy przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego i celowego za okres czerwiec, lipiec i sierpień 2013. W wywiadzie środowiskowym skarżący podał, że prowadzi własne gospodarstwo domowe, mieszka z synem i jego partnerką, nie wspominał, że w 2013 r. mieszkał z córką lub się nią opiekował, zaś z postanowienia Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto IV Wydział Rodzinny i Nieletni w Poznaniu z dnia 8 maja 2014 r. , sygn. IV RNsm 150/14 wynika, że powierzono skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad córką S. G. w 2014 r. W tej sytuacji rozpatrując wniosek w 2013 r. organy pomocy społecznej nie mogły mieć wiedzy, że w 2014 r. zapadnie przytoczone wyżej postanowienie sądu rodzinnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art.11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z przeprowadzonego postępowania dowodowego, a także oświadczeń samego skarżącego nie zarejestrował się on w urzędzie pracy, a zatem nie podjął starań o pracę stosowną do jego stanu zdrowia i tym samym nie podjął działań w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku. O kosztach pomocy prawnej udzielonej w ramach prawa pomocy orzeka właściwy wojewódzki sąd administracyjny.