IV SA/Po 25/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) WSA Maciej Busz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2014 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...]. Działający z upoważnienia Wójta Gminy C. – GOPS w C. decyzją z dnia[...]marca 2013r., nr [...], wydaną na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 8 ust. 1 pkt 1, art.11ust.2, art.2, art.4 art. 106 ust. 1 i 4, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił P. R. przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży, obuwia i środków higieny osobistej z powodu braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Organ pierwszej instancji ustalił w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, że wnioskodawca nie osiąga żadnego dochodu, jest bezdomny, mieszka w schronisku dla bezdomnych. Posiada status osoby bezrobotnej, bez prawa do zasiłku. Choruje na zwyrodnienie kręgosłupa, leczony neurologicznie, obecnie oczekuje na orzeczenie w/s stopnia niepełnosprawności. Ma przyznany zasiłek okresowy na I – III 2013r. W ocenie organu wnioskodawca nie wykorzystuje jednak w pełni swoich możliwości mogących wpłynąć na jego sytuację życiową. Organ zacytował treść art.4 i art.11 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Nadto wskazał, iż wnioskodawca może zabezpieczyć swoje potrzeby żywieniowe korzystając z pomocy PEAD oferowanej przez MOPR i Caritas, a przyznany zasiłek okresowy przeznaczyć na zakup odzieży i środków higieny. Nie zgadzając się z powyższą decyzją P. R. złożył od niej odwołanie domagając się jej uchylenia. Podniósł, iż organ nie przeprowadził wnikliwego wywiadu środowiskowego, nadto iż nie uchyla się od współpracy z pracownikiem socjalnym, udziela się społecznie w Jacht Klubie "O." w U. jako pomocnik trenera i w Klubie MMA "C." w S.. Uczestniczył też w szkoleniach sportowych dla nauczycieli. Jednocześnie odwołujący opisał swoją trudną sytuację osobistą oraz zdrowotną i wskazał, że organ nie zbadał jej wnikliwie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2013r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 8, art. 11 ust. 2 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium stwierdziło w oparciu o ustalenia organu pierwszej instancji, że P.R. nie przekroczył kryterium dochodowego, które wynosi w przypadku jednoosobowego gospodarstwa domowego 542 zł, więc kwalifikuje się do objęcia pomocą społeczną z uwagi na spełnienie kryterium dochodowego. Jednak z uwagi że przebywa w schronisku dla bezdomnych całkowite koszty jego pobytu za noclegi i jeden ciepły posiłek ponosi gmina C. Ponadto ma przyznany zasiłek okresowy. Gmina wskazała, że nie dysponuje wystarczającymi środkami by zaspokajać każdą zgłaszaną potrzebę. Skargę od powyższej decyzji złożył P. R. domagając się jej uchylenia. Opisał w niej swoją trudną sytuację życiową i zdrowotną podnosząc te same argumenty co w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego, jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania zaskarżonej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.). Przedmiotem postępowania były rozstrzygnięcia organów dotyczące odmowy przyznania P. R. zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży, obuwia, środków higieny osobistej. Podstawę materialnoprawną wydanych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą". Stosownie do art. 39 ust. 1 ustawy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Świadczenie to może być przyznane w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2). Treść powyższego artykułu wskazuje, że decyzja wydana na jego podstawie ma charakter uznaniowy. Organ wydając decyzję w oparciu o powołany przepis zobowiązany jest do ustalenia, czy złożony wniosek dotyczy niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku, a ponadto czy wnioskodawca spełnia ustawowe warunki przyznania takiej pomocy. Podstawowym warunkiem otrzymania wskazanej pomocy jest spełnienie przez wnioskodawcę tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. W niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo ustaliły, że wnioskodawca, który nie dysponuje żadnym dochodem, posiada jedynie zasiłek okresowy, spełnia powyższe kryterium. Pomimo spełnienia powyższej przesłanki organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia ograniczając się do stwierdzenia braku współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ wskazał, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, lecz pomoc w formie zasiłku celowego, mu nie przysługuje z uwagi na brak współdziałania z pracownikiem socjalnym. Organ jednak nie wskazał w ogóle na czym ten brak współpracy polega. Organ niedostatecznie wyjaśnił wszystkie okoliczności sprawy. Nie zasługuje na aprobatę twierdzenie organu, jakoby skarżący nie współpracował z MOPS, skoro z akt sprawy wynika, że taki kontakt istnieje. Organ wskazał, że skarżący mimo, iż się leczy nie przedstawił żadnej dokumentacji, iż ponosi koszty leczenia. Organ winien był na tę okoliczność wezwać skarżącego do przedłożenia dokumentacji, czego nie uczynił. Skarżący wskazał w odwołaniu, że receptę na leki przekazuje pracownikowi MOPS po czym uzyskuje od niego pisemną zgodę na ich wykup, z którą udaje się następnie do apteki. Nadto podkreślił, iż udziela się społecznie w Jacht Klubie w U.jako pomocnik trenera i jako asystent trenera w Klubie MMA "C." w S. Uczestniczył też w szkoleniach doskonalenia zawodowego nauczycieli, na co przedłożył zaświadczenia. Organ II instancji nie rozpoznał sprawy we własnym zakresie, nie odniósł się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Uzasadnienie decyzji jest lakoniczne. SKO uznało, że skarżący ma zapewnione schronienie i posiada środki własne na pokrycie zgłoszonych potrzeb. W myśl powołanego art. 11 ust. 2 ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych lub prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Z powyższego przepisu jasno wynika, iż oparta na nim decyzja ma charakter uznaniowy. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że obowiązkiem organu administracyjnego, jest zebranie i ocena materiału dowodowego, który pozwoliłby ustalić wszystkie okoliczności istotne w sprawie stosownie do art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.". Następnie organ zobowiązany jest ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.). Ustalenia dokonane przez organ powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, w której należy wyczerpująco poinformować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ w toku załatwiania sprawy. Stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego doprowadziła sąd do stwierdzenia naruszenia powyższych przepisów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że negatywnymi skutkami odmowy współdziałania z pracownikami socjalnymi można obarczyć wyłącznie stronę, która została o takich konsekwencjach należycie pouczona, bowiem z mocy art. 9 K.p.a. na organach administracji ciąży obowiązek udzielania informacji obejmujących zarówno przepisy prawa materialnego, jak i procesowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 września 2006 r. sygn. akt IV SA/Gl 752/05, dostępny w internecie). Wobec powyższego należy wyjaśnić, że dla wykazania faktu braku współpracy skarżącego z pracownikiem socjalnym nie jest wystarczające samo stwierdzenie organu. W ocenie sądu, obowiązek współdziałania musi być dostosowany do konkretnej sytuacji i osoby. Powołana okoliczność braku współpracy powinna znajdować potwierdzenie w zgromadzonym w aktach sprawy materiale i powinna mieć rzeczywisty charakter, a uzasadnienie decyzji odmawiającej udzielenia pomocy społecznej z tego powodu powinno zawierać nie tylko wskazanie przyczyn uznania braku współpracy, ale także analizę i ocenę sytuacji wnioskującego w odniesieniu do braku współpracy i rodzaju wnioskowanej pomocy. Reasumując, zdaniem sądu, zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy, jak również bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, czyli z uchybieniem przepisów postępowania takich jak art. 7, art. 77 oraz art. 80, a w konsekwencji art. 107 § 3 K.p.a., w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem organów przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie uwzględnienie wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a w szczególności przeprowadzenie postępowania z poszanowaniem zasad ogólnych Kodeksu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art.135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.