II SA/Po 293/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant St. sekretarz sąd. Joanna Wieczorkiewicz-Skoczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2014 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 28 listopada 2012 r. Nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu oddala skargę Decyzją z dnia 28 listopada 2012 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu (dalej powoływane jako "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania S.B. od decyzji Prezydenta Miasta Poznania z dnia 12 czerwca 2012 r., [...] w przedmiocie zatrzymania odwołującemu prawa jazdy kategorii A, B i C, nr dokumentu [...], nr druku [...], wydanego przez Prezydenta Miasta Poznania w dniu 31 stycznia 2007 r. – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia 14 marca 2012 r. Prezydent Miasta Poznania uznał S.B. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) (obecnie tekst jedn. ustawy opubl. w Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – uw. WSA; ustawa dalej powoływana jako u.p.o.u.) Dnia 30 kwietnia 2012 r. złożono w Urzędzie Miasta Poznania (Oddział Praw Jazdy) sformułowany przez Poznańskie Centrum Świadczeń wniosek o zatrzymanie prawa jazdy S.B. (dłużnika alimentacyjnego). We wniosku powołano się na art. 5 ust. 3b u.p.o.u. Przedłożono też poświadczoną kopię decyzji z dnia 14 marca 2012 r., wskazując, że jest ona ostateczna. Dnia 7 maja 2012 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie zatrzymania prawa jazdy S.B. Decyzją z dnia 12 czerwca 2012 r. Prezydent Miasta Poznania, działając na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u., zatrzymał S.B. prawo jazdy kat. A, B i C (nr [...], wydane dnia 31 stycznia 2007 r. przez Prezydenta Miasta Poznania). Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu organ wskazał, że zatrzymanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi jest uzasadnione wobec faktu uchylania się przez zobowiązanego od zobowiązań alimentacyjnych. W takiej sytuacji wydanie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy jest obligatoryjne. Prezydent Miasta Poznania dodał też, że zgodnie z art. 138 ust. 2 Prawa o ruchu drogowym zwrot zatrzymanego prawa jazdy następuje po ustaniu przyczyn, które spowodowały jego zatrzymanie. W odwołaniu S.B. zaznaczył, że od dnia 27 lutego 2012 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Poznaniu jako osoba bezrobotna poszukująca pracy w charakterze kierowcy, bez prawa do zasiłku. W kwietniu 2012 r. skarżący złożył oświadczenie majątkowe, udzielił wywiadu w Poznańskim Centrum Świadczeń. Podkreślił też, że zatrzymanie prawa jazdy utrudni mu podjęcie pracy oraz wywiązanie się z zobowiązań alimentacyjnych wobec A.B. Decyzją z dnia 28 lipca 2012 r., [...] Kolegium, powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.) (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. – uw. WSA, ustawa powoływana dalej jako "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy Prezydent Miasta Poznania wydał na podstawie art. 5 ust. 5 u.p.o.u., w oparciu o wniosek Poznańskiego Centrum Świadczeń, zawierający żądanie zatrzymania tego dokumentu. Kolegium wyjaśniło następnie, że przepisy u.p.o.u. wymagają by złożenie wniosku o zatrzymanie prawa jazdy przez organ właściwy dłużnika alimentacyjnego zostało poprzedzone postępowaniem w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej. Przesłanki pozytywne wszczęcia postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wymienione zostały w art. 5 ust. 3 u.p.o.u. Przesłanki te są też podstawą złożenia przez organ właściwy dłużnika wniosku o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) oraz wniosku do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego. Organ wskazał dalej, że jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji (art. 5 ust. 3b u.p.o.u.). Kolegium zaznaczyło, że działania Prezydenta Miasta Poznania zostały poprzedzone wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2012 r. o zatrzymanie dokumentu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Do wniosku dołączona została ostateczna decyzja z dnia 14 czerwca 2012 r. o uznaniu S.B. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z treści tej decyzji wynika, że w dniu 27 października 2011 r. do skarżącego zostało skierowane wezwanie do dostarczenia osobiście lub listownie aktualnego zaświadczenia od pracodawcy potwierdzającego fakt postawania w stosunku pracy lub zaświadczenia o prowadzeniu własnej działalności gospodarczej (albo aktualnego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy potwierdzającego status osoby bezrobotnej lub poszukującej pracy lub decyzji potwierdzającej rentę lub emeryturę lub dokumentów świadczących o ubieganiu się o wymienione świadczenia lub orzeczenia o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności). S.B. nie zgłosił się do Ośrodka Pomocy Społecznej celem wykonania tych obowiązków. Ponadto w decyzji dokonano analizy stanu zadłużenia alimentacyjnego, z której wynika, że bezpośrednio przed wydaniem decyzji w okresie 6 miesięcy tytułem spłaty zadłużenia wpłaconych zostało łącznie 150 zł, co jest kwotą niższą niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Kolegium dodało wreszcie, że S.B. miał możliwość obrony swoich praw poprzez złożenie odwołania od opisanej wyżej decyzji, jednak odwołania takiego nie złożył. Ostateczna decyzja wiąże w danej sprawie, a organy orzekające w sprawach komunikacyjnych obowiązane są ją uwzględnić w postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy. W konkluzji organ odwoławczy zaznaczył nadto, że art. 5 pkt 5 u.p.o.u. nakłada na starostę obowiązek zatrzymania prawa jazdy w przypadku złożenia przez właściwy organ stosownego wniosku wraz z odpisem decyzji ostatecznej o uznaniu za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Starosta (w niniejszej prawie Prezydent Miasta Poznania – uw. WSA) nie ma w takim przypadku możliwości odstąpienia od wydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy. W skardze S.B. ponownie podkreślił, że od dnia 27 lutego 2012 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna – kierowca oraz nie posiada prawa do zasiłku. Zatrzymanie prawa jazdy obniża jego kwalifikacje, co utrudnia mu możliwość otrzymania pracy. Z kolei brak pracy utrudnia wywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego. Niezależnie, S.B. dodał, że od dnia 14 listopada 2012 r. korzysta z zasiłku w wysokości [...] zł, otrzymał skierowanie na zajęcia w Centrum Integracji Społecznej D. Poznaniu, gdzie oczekuje na wolne miejsce. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło i jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Procedura zatrzymania prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu uregulowana została w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Od 1 stycznia 2012 r., to jest w wyniku nowelizacji wprowadzonej na mocy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., nr 205, poz.1212), uległa zmianie obowiązująca w niniejszym zakresie procedura. Począwszy od wspomnianej daty, wszczęcie postępowania w sprawie zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy, uwarunkowane jest ostatecznym zakończeniem postępowania w sprawie uznania tego dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.o.u., organ właściwy dłużnika, po otrzymaniu od organu właściwego wierzyciela stosownego wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5 przywołanej regulacji, dokonuje w tym zakresie oceny jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej, ustalanej w ramach wywiadu alimentacyjnego oraz złożonego przezeń oświadczenia majątkowego. W przypadku zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u., gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, odmawia złożenia oświadczenia majątkowego lub zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, lub też bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, odmawia przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych – organ obowiązany jest wszcząć postępowanie dotyczące uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Przed wydaniem takiej decyzji organ zobligowany jest zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna określona w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie bowiem z tym unormowaniem, decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się, jeżeli przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się on w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Z art. 5 ust. 3b u.p.o.u. wynika jednoznacznie, że dopiero wówczas, gdy decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje do starosty wniosek o zatrzymanie mu prawa jazdy, dołączając do niego odpis rzeczonej decyzji, a nadto składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z art. 5 ust. 5 u.p.o.u., na podstawie takiego wniosku właściwy starosta powiatowy (w niniejszej sprawie Prezydent Miasta Poznania) wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia 14 marca 2012 r. Prezydent Miasta Poznania uznał S.B. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzję wydano na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a u.p.o.u. Dnia 30 kwietnia 2012 r. złożono w Urzędzie Miasta Poznania (Oddział Praw Jazdy) sformułowany przez Poznańskie Centrum Świadczeń wniosek o zatrzymanie prawa jazdy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, że w sprawie zaistniały przesłanki, które z mocy art. 5 ust. 5 u.p.o.u. obligowały Prezydenta Miasta Poznania do wydania decyzji o zatrzymaniu skarżącemu prawa jazdy. Brzmienie przywołanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, że ma on charakter bezwzględnie obowiązującej normy, która w przypadku spełnienia wymienionych w niej - opisanych wyżej - przesłanek nie pozostawiała Prezydentowi żadnego zakresu uznania administracyjnego, lecz obligowała go do wydania takiego rozstrzygnięcia. Należy także wskazać, że przepis art. 5 ust. 3b u.p.o.u. wprowadzony do ustawy na mocy powyższej nowelizacji z dnia 19 sierpnia 2011 r., był przedmiotem badania pod kątem zgodności z Konstytucją RP. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 12 lutego 2014 r., K 23/10 orzekł o zgodności tego unormowania z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 2 ustawy zasadniczej. Odnosząc się do okoliczności podniesionych w skardze dotyczących sytuacji osobistej S.B., a zwłaszcza ograniczonych możliwości zarobkowych (na skutek zatrzymania prawa jazdy) Sąd wskazuje, że ustawodawca nie uzależnił możliwości zatrzymania prawa jazdy od warunków materialnych dłużnika alimentacyjnego. Co więcej, w art. 5 ust. 5 u.p.o.u. przewidziano obligatoryjne zatrzymanie prawa jazdy po otrzymaniu wniosku sporządzonego po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Sąd zaznacza, że w takim przypadku organ orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy nie ma możliwości wydania innej decyzji, aniżeli decyzji zatrzymującej prawo jazdy. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) oddalił skargę.