II OZ 694/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ekologicznego [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 963/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia oddalić zażalenie II OZ 694/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 963/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia Ekologicznego [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] marca 2014 r., nr [...]w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że z nadesłanych przez Stowarzyszenie [...] dokumentów wynika, że jest ono stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.), w związku z czym, stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 tej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 powołanej ustawy). Wobec tego realizując cele regulaminowe członkowie Stowarzyszenia powinni podjąć odpowiednie środki w celu uzyskania niezbędnych środków finansowych. Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia. Zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy sama pozbawia się możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Sąd stwierdził także, że podnoszona w sprzeciwie konieczność uiszczania opłat sądowych nie wpływa na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Skoro skarżące Stowarzyszenie decyduje się na wnoszenie licznych skarg do sądów administracyjnych winno liczyć się z obowiązkiem pokrycia kosztów sądowych i tak gospodarować uzyskiwanymi środkami, by móc podołać temu obowiązkowi. Podniesione w sprzeciwie okoliczności dowodzą, że skarżące Stowarzyszenie ma możliwość gromadzenia środków na udział w postępowaniach sądowych skoro, jak wskazało, w 2014 r. poniosło już na ten cel wydatki przekraczające 3000 zł. Jeśli jednak wnioskującemu Stowarzyszeniu brakuje środków na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniach sądowych powinno podjąć działania mające na celu zwiększenie posiadanych środków finansowych. Z podniesionych wyżej przyczyn Sąd uznał wniosek o przyznanie prawa pomocy za niezasadny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosło Stowarzyszenie Ekologiczne [...] podnosząc, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu, iż nie podejmuje skutecznych działań dla poprawy swojej sytuacji finansowej. O podejmowaniu takich działań w ocenie skarżącego świadczy ilość wnoszonych i dotychczas opłaconych skarg do sądu. Sąd nie wziął pod uwagę, że Stowarzyszenie może realnie nie mieć środków finansowych, a członkowie Stowarzyszenia nie mogą w nieskończoność zwiększać wydatków na jego działalność. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Ponadto, osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W rozpoznawanej sprawie skarżące Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach sądowych (punkt 4.5 regulaminu), to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie zwiększając zakres swojej aktywności, winno zadbać również o zwiększenie źródeł finansowania. Wskazać należy, że przy okazji wcześniej rozpoznawanych wniosków o przyznanie prawa pomocy skarżącemu wielokrotnie już wskazywano na dopuszczalne możliwości poprawy jego kondycji finansowej. Tymczasem Stowarzyszenie nie podjęło wszystkich wskazywanych działań mogących zwiększyć jego dochody, na przykład poprzez przekształcenie się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków. Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie uczestniczyć w dużej liczbie postępowań sądowych, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17.06.2011 r., sygn. akt II OZ 491/11). Jeżeli członkowie Stowarzyszenia nie chcą pokrywać kosztów szerokiej działalności Stowarzyszenia, bądź przekształcić je w inną formę działalności społecznej pozwalającą na uzyskanie większych środków finansowych od podmiotów zewnętrznych, to powinni rozważyć ograniczenie działalności Stowarzyszenia, pozwalające na jej sfinansowanie ze składek członkowskich a nie ze środków publicznych, czego żąda się w zażaleniu. W tej sytuacji, wobec braku zaistnienia przesłanek o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W zaistniałym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił oddalić zażalenie.