II FZ 1285/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 361/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 31 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy od 15 czerwca 2009 do 31 grudnia 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 361/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił A. Sp. z o.o. w K. (zwanej dalej "spółką") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że w formularzu wniosku strona wskazała, że posiada tylko jeden rachunek bankowy. Tymczasem z analizy akt administracyjnych wynika, że spółka poza wskazanym rachunkiem bankowym, posiada jeszcze inne rachunki bankowe, których nie ujawniła w toku niniejszego postępowania i to pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. Strona zatem nie tylko nie nadesłała wyciągu obrazującego operacje na rachunku bankowym, który został podany w formularzu wniosku, jak również w ogóle nie odniosła się do tej części wezwania, która dotyczyła innych rachunków bankowych, o których mowa w protokole kontroli. Pełnomocnik spółki nawet nie próbował wyjaśnić, czy rachunki te nadal są w jej posiadaniu. Niewykonania wezwania nie usprawiedliwia stanowisko zaprezentowane w sprzeciwie. Analiza wyciągów z posiadanych przez spółkę rachunków bankowych pozwoliłaby zaś ustalić, jak przedstawia się jej płynność finansowa. Istotne bowiem są obroty spółki, tj. ustalenie z jaką częstotliwością wpływają na jej konto środki oraz jakie kwoty są odprowadzane. Z tego względu przedstawienie wyciągów z rachunków bankowych jest niezbędne dla oceny sytuacji spółki. Sąd wskazał, że na pełnomocniku spółki ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane – zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem – jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W ocenie WSA, ww. mankamenty materiału dowodowego uniemożliwiają ustalenie aktualnej sytuacji spółki, a co za tym idzie wykluczają przyznanie jej prawa pomocy. Bez wpływu na tę konkluzję pozostaje reszta dokumentacji nadesłanej przez spółkę, również z tego powodu, że dokumentacja ta pochodzi sprzed półtora roku. Niemniej jednak z przedłożonej dokumentacji wynika, że na spółce ciążą wysokie zobowiązania, a obroty są nieregularne. Nie można jednak tracić z pola widzenia okoliczności, że wynikająca z przedłożonego bilansu wartość aktywów obrotowych znacznie przewyższa wartość wpisu od skargi. Ponadto w świetle tego bilansu wysoka jest również wartość towarów (zgodnie z bilansem: 259.689,00 zł). Z akt nie wynika natomiast, aby towary te były wadliwe lub brak byłoby możliwości ich sprzedaży. W świetle przedłożonej dokumentacji spółka uzyskała jednak przychody, które pozwoliły osiągnąć jej dochód podlegający opodatkowaniu. Sąd zaznaczył, że spółka założyła kontynuowanie działalności gospodarczej "przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy i dłużej" i nie są znane okoliczności, które wskazywałyby na istnienie poważnych zagrożeń dla kontynuowania przez firmę działalności. Zdaniem Sądu, okoliczności uzasadniającej zwolnienie spółki od kosztów z pewnością nie stanowi konieczność spłaty ciążących na niej zobowiązań. Sąd nie znajduje bowiem uzasadnienia, i to nawet w sytuacji nieregularnych obrotów, aby budżet państwa ponosił koszty za stronę, w sytuacji gdy ta prowadząc działalność gospodarczą nie uwzględniła kosztów postępowania sądowego. Koszty sądowe należy postrzegać jako normalne koszty działalności gospodarczej, bowiem dochodzenie swoich praw przed sądem jest elementem tej działalności i wymaga, na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie. Sąd uznał, że zerowy stan kasy nie jest wystarczający dla uznania zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Podstawą oceny czy w stosunku do wnioskodawcy spełniły się przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – zwanej dalej "p.p.s.a."), jest bowiem ustalenie realnych możliwości strony do wygospodarowania środków finansowych niezbędnych na choćby częściowe uiszczenie wpisu sądowego. Tymczasem pełnomocnik spółki, nie przedstawiając dokumentów odnoszących się do kont bankowych, uniemożliwił dokonanie takiej oceny. W zażaleniu na powyższe postanowienie zwrócono uwagę na niekonsekwencję wypływająca z jego uzasadnienia, sprowadzająca się do przyjęcia założenia, że pominięcie dokumentacji w części dotyczącej rachunków bankowych uniemożliwia całościową i wolną od jakichkolwiek wątpliwości ocenę sytuacji spółki, podczas gdy w dalszej części uzasadnienia wskazano, iż z przedłożonych przez skarżącą innych materiałów wynika, że spółka ma poważne problemy finansowe. Spółka przedłożyła szereg dokumentów potwierdzających jej aktualną sytuację majątkową, świadczącą niezbicie o fakcie, że ma aktualnie poważne problemy finansowe uniemożliwiające jej pokrycie w całości wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w wysokości 6.696 zł. W ocenie strony, uzasadnione jest twierdzenie, że przedłożona dokumentacja źródłowa jest wystarczającą do oceny aktualnej sytuacji finansowej spółki oraz zwolnienia skarżącej od konieczności uiszczenia przedmiotowego wpisu, chociażby w części. Z przedłożonej dokumentacji finansowej spółki wynika, że ciążą na niej bardzo wysokie zobowiązania, a jej obroty są nieregularne. Raporty kasowe nie odnotowują przy tym żadnych operacji gotówkowych. Spółka nie zgodziła się, by z faktu braku wykazania przez skarżącego wszystkich rachunków bankowych, wywodzić twierdzenie o niemożności udzielenia prawa pomocy. Takie założenie ma charakter rygorystyczny i nadto formalistyczny. Zwłaszcza, że skarżąca przedłożyła inne dokumenty wskazujące na sytuację finansową spółki. Strona przedłożyła szereg dokumentów, potwierdzających jej wniosek. Brak dostarczenia pozostałych dokumentów warunkowany może być faktem, że skarżąca po prostu ich nie posiada lub nie ma możliwości ich przedłożenia. Nie świadczy to jednak bezpośrednio o jego złej woli, polegającej na umyślnym wstrzymywaniu się z ich dostarczeniem do Sądu. Odnosząc się do osiąganych przez spółkę niewielkich dochodów oraz możliwości dokonywania przez nią operacji bezgotówkowych na posiadanych rachunkach bankowych autor zażalenia wskazał, że z uwagi na ciążące na skarżącej wysokie zobowiązania, w pierwszej kolejności zachodzi konieczność redukcji przedmiotowych zobowiązań, co uniemożliwia pokrycie przez spółkę wpisu. Stwierdził, że zadaniem spółki jest wykazanie, iż nie posiada ona żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie jest to jednak równoznaczne z obowiązkiem wykazywania braku dochodów spółki oraz braku posiadania przez nią jakiegokolwiek majątku. Takie założenie prowadziłoby do prostego wniosku, że dopiero osoba prawna, która "popadła w niedostatek", ma możliwość bycia zwolnioną z kosztów sądowych. W niniejszej sprawie spółka faktycznie dysponuje niewielkimi środkami pieniężnymi, jednak w pierwszej kolejności przekazywane są one na jej bieżące utrzymanie, która na celu ma utrzymanie bytu spółki oraz stanowczo nie pozwalają na pokrycie kosztów w niniejszej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie prawnej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu Sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona niedopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie podjęła współpracy z Sądem. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do nie możności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy. Rozpoznając zażalenie należy podkreślić, że nie przedłożenie wszystkich dokumentów, na podstawie których można dokonać oceny istnienia przesłanki określonej w art. 246 § 2 p.p.s.a. jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Spółka nie wykazała posiadanych rachunków bankowych, ograniczając się do przedstawienia wyciągu z jednego rachunku. Spółka nie przedstawiła więc w pełni swojej sytuacji majątkowej, czym uniemożliwiła Sądowi przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.