I OZ 795/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Morys po rozpoznaniu w dniu 25 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 169/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 1 lipca 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 169/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. S. przyznania prawa pomocy w wyżej sprecyzowanej sprawie. Jak wskazał Sąd I instancji w jego uzasadnieniu skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył, że w samodzielnie prowadzonym gospodarstwie domowym osiąga dochód miesięczny w wysokości 1.680 zł brutto. Jako źródło dochodu skarżący wskazał roboty publiczne. W tym zakresie złożył do akt kopię umowy o pracę z 28 lutego 2014 r., z której wynika, że skarżący wykonuje pracę jako pracownik administracyjno - biurowy na pełny etat i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 1.400 zł. Ponadto z umowy tej wynika, że skarżący wykonuje również roboty publiczne w oparciu o inną umowę, oznaczoną nr [...]. Do wniosku skarżący załączył pismo, w którym dokonał szacunkowego zestawienia miesięcznych wydatków na kwotę 6.926 zł, natomiast środki, którymi aktualnie dysponuje, na kwotę 1.243,90 zł. W piśmie z 28 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających jego możliwości płatnicze, tj.: dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za okres ostatnich trzech miesięcy, a także wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, także z tego okresu oraz odpisu zeznania podatkowego za 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył do akt dodatkowe oświadczenie, wyciąg z rachunku bankowego za okres od 7 stycznia 2014 r. do 9 maja 2014 r. oraz kopię odpisu zeznania podatkowego, z którego wynika, że w 2013 r. osiągnął, z dwóch źródeł przychodu dochód w łącznej wysokości 16.119, 35 zł. Skarżący wyjaśnił, że posiadany rachunek bankowy służy mu do opłacania rachunku za telewizję (24, 90 zł) i telefon (26 zł). Jednocześnie oświadczył, że nie opłaca czynszu za zajmowane mieszkanie, kosztów zużytej wody, energii elektrycznej i ogrzewania mieszkania, ponieważ nie posiada na ten cel wystarczających środków. Stwierdził, że z tego powodu nie przedstawi żądanych w tym zakresie rachunków. Postanowieniem z 28 maja 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 169/14, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 20 czerwca 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, podnosząc że w niektórych sprawach zawisłych w Wydziale II WSA w Warszawie zostało mu przyznane prawo pomocy. Zaskarżonym postanowieniem odmówiono wnioskowi. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Przede wszystkim nie uzupełnił niewystarczającego do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oświadczenia zawartego w formularzu wniosku. Odpowiedź na wezwanie o podanie stałych, niezbędnych kosztów utrzymania ze wskazaniem ich wysokości, nie pozwala na ocenę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skarżący ograniczył się do podania kwoty części ponoszonych wydatków, przy czym nie wyjaśnił, jaka jest obecna wysokość zadłużenia z tytułu opłat czynszowych za zajmowane mieszkanie. Ponadto dokonał jedynie szacunkowego zestawienia miesięcznych kosztów w ten sposób, że całość wydatków oszacował na kwotę 6.926 zł, natomiast środki, którymi aktualnie dysponuje, na kwotę 1.243,90 zł. Samo zaś szacunkowe zestawienie kosztów nie pozwala Sądowi I instancji na ustalenie, jaką kwotą dysponuje skarżący po odliczeniu niezbędnych wydatków i czy kwota ta pozwala mu na uiszczenie aktualnych i przyszłych kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Sąd I instancji podkreślił, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie to przez niego wykazane. Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie udzielił pełnych wyjaśnień na temat jego sytuacji majątkowej Sąd uznał, że nie wykazał, aby jego sytuacja osobista i majątkowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył A. S. wskazując, iż te same przesłanki były dotychczas wystarczające do przyznania mu prawa pomocy w innych sprawach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez ponoszenia jego wynagrodzenia i wydatków (art. 244 § 1 i 2 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Z przytoczonych przepisów wynika, że ubiegającego się o to prawo obciąża obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym bądź częściowym. Jak zasadnie wywiódł Sąd I instancji, z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Stwierdzić trzeba, że w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wymaganej z jego strony współpracy w wyjaśnieniu sytuacji majątkowej skarżącego. Pomimo, iż skarżący został wezwany do nadesłania dokumentów, które pozwoliłyby na określenie jego sytuacji materialnej, kierowanych doń wezwań nie wykonał w całości. Tymczasem jako osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, winien liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. Podkreślić również należy, że wpływu na wynik tej sprawy niewątpliwie nie ma podnoszona przez stronę okoliczność przyznania jej prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych. Należy bowiem podkreślić, że nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby Sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (p. postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, Lex nr 551930, z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.