II FZ 1300/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Małgorzata Wolf-Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 322/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 30 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 322/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek T. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie zainicjowanej jego skargą na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 30 stycznia 2014 r. w przedmiocie rozłożenia na raty zaległości podatkowej. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu opisanego wyżej postanowienia podał, że T. Z. we wniesionej skardze wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył przy tym, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż zawiesił działalność gospodarczą w dniu 10 marca 2014 r., a jedyny dochód w kwocie 1.500 zł osiąga z działalności ogrodniczej, którą prowadzą jego rodzice. Wyjaśnił, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi, tj. 6-letnim synem i 4-letnią córką oraz żoną, której dochód wynosi 1.800 zł i która nie posiada żadnego majątku. Wnioskodawca wskazał ponadto, że jest właścicielem domu o pow. 107 m² i nieruchomości gruntowej o pow. 900 m². Ponadto podał, że na koszty utrzymania rodziny składają się opłaty za: gaz 300 zł, prąd 200 zł, wodę, śmieci 100 zł oraz leki, jedzenie i utrzymanie samochodu 1.900 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne dokumenty źródłowe w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał dowodowy. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 7 maja 2014 r., a zatem termin do jego wykonania upływał z dniem 14 maja 2014 r. W zakreślonym terminie skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Sąd podkreślił, że skarżący pomimo wezwania, nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku przedstawienia dowodów wskazujących na trudną sytuację materialną. Strona zakwestionowała powyższe postanowienie i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżący przekonywał, że – wbrew stanowisku Sądu pierwszej instancji – w sposób szczegółowy udokumentował, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Skarżący powtórzył zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy dane dotyczące jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Jednocześnie wyjaśnił, że nie zdołał zgromadzić dokumentów, do nadesłania których został przez Sąd wezwany. Ponadto skarżący oświadczył, że mimo starań nie był w stanie zgromadzić środków na pokrycie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna i osobista strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącego i jego rodziny. Wobec wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony referendarz sądowy, działając w oparciu o art. 255 p.p.s.a., rozpoczął postępowanie wyjaśniające występując do skarżącego o przedłożenie odpowiednich dokumentów i udzielenie dodatkowych informacji w tym zakresie (zob. wezwanie z dnia 30 kwietnia 2014 r. – k. 23 akt sądowych). Skarżący jednak w ogóle nie zareagował na przedmiotowe wezwanie, mimo iż udzielenie odpowiedzi wymagało od niego w przeważającej części złożenia oświadczeń (np. w zakresie miesięcznych kosztów utrzymania, posiadanego majątku ruchomego itp.) lub dostarczenia dokumentów, takich jak wyciągi z rachunków bankowych, czy zaświadczenia o zarobkach, których uzyskanie obiektywnie rzecz ujmując nie powinno nastręczać trudności. Za niewiarygodne należy zatem uznać twierdzenia skarżącego, że nie był on w stanie sprostać przedmiotowemu obowiązkowi. Co więcej skarżący mając świadomość, że jego bierna postawa w istocie zadecydowała o niekorzystnym dla niego rozstrzygnięciu w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych – nawet na etapie zażalenia nie podjął próby wyjaśnienia i doprecyzowania jego sytuacji materialnej i rodzinnej, poprzestając na powtórzeniu danych zawartych w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie przedstawia żądanych informacji musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego dostarczonego przez stronę, który może – tak jak w niniejszej sprawie – okazać się niewystarczający dla wykazania istnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji niniejszego postanowienia.