II SA/Po 152/14

WyrokWSA w Poznaniu2014-05-29

Skład orzekający: Tomasz Świstak, Maria Kwiecińska, Jakub Zieliński

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy rolnik, który wydzierżawił swoje gospodarstwo rolne i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że samo posiadanie użytków rolnych, zwłaszcza poniżej 1 ha przeliczeniowego, nie jest równoznaczne z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Rolnik, który wydzierżawił swoje gospodarstwo i nie prowadzi na nim działalności rolniczej, nie jest wyłączony z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Organy administracji nie wykazały w sposób niebudzący wątpliwości, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne.
Stan faktyczny
D.M. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia, uznając, że skarżący jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, co stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia, zgodnie z uchwałą NSA. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący podniósł, że wydzierżawił swoje gospodarstwo rolne i nie podlega ubezpieczeniu w KRUS, a zatem nie prowadzi działalności rolniczej.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. i określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Pełny tekst orzeczenia

Dnia 29 maja 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Jakub Zieliński (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2014 roku sprawy ze skargi D.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] 2013 roku Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia [...] 2013 roku nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją dnia [...] 2013 r. o nr M[...] Burmistrza Miasta P. odmówił D. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córka O. M.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, iż załączonych do wniosku dokumentów wnika, iż O. M. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto z akt sprawy wnika, iż D. M. od 24 stycznia 2010 r nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników, posiada gospodarstwo rolne, które wydzierżawił i sprawuje opiekę nad córka O.. Następnie organ przytoczył treść art. 17 i 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnił, iż w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OPS 5/12 prowadzenie gospodarstwa rolnego stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne jest rodzajem rekompensaty finansowej dla osób, które rezygnują z zatrudnienia, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Rolnik natomiast nie jest zatrudniony, gdyż nie jest poddany reżimowi pracy- co do godzin i miejsca wykonywania. Sam fakt bycia rolnikiem wyklucza daną osobę z kręgu osób, które mogą otrzymać świadczenie pielęgnacyjne. Żaden rolnik, małżonek rolnika oraz domownik wykonujący pracę w tym gospodarstwie, podlegający obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, nie może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Wyjaśniono, iż osobisty charakter działalności, jako cecha działalności rolniczej, oznacza, że rolnik osobiście prowadzi gospodarstwo rolne, co wyraża się co najmniej w tym, że do niego zwykle należy podejmowanie decyzji dotyczących prowadzonego gospodarstwa. Wynika to z samego sensu wyrażenia "prowadzenie działalności". Tak rozumiany osobisty charakter działalności rolniczej nie wyklucza korzystania z pomocy innych osób w prowadzeniu gospodarstwa lub zatrudniania w tym celu pracowników. Burmistrz Miasta P. wskazał, iż zgodnie z treścią art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników tylko osoba, wobec której zostało ustalone prawo do emerytury albo renty z ubezpieczenia społecznego rolników może zawrzeć umowę dzierżawy na co najmniej 10 lat, aby w ten sposób zaprzestać prowadzenia działalności rolniczej poprzez to uzyskać świadczenie z ubezpieczenia społecznego rolników w pełnej wysokości. Zatem w art. 5 ust. 8a pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest mowa o umowie dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników zawartej przez emeryta lub rencistę rolnego i spełniającą dodatkowo warunki określone w art. 28 ust.4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Mając na uwadze powyższą uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego i na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy organ I instacji ustalił, iż w przedmiotowej sprawie D. M. nie podejmuje pracy, sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką O. M., posiada gospodarstwa rolnego, które zostało wydzierżawione i nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy. Wobec powyższego odmówiono D. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką O. M., ponieważ jest on rolnikiem. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł D. M. podnosząc, iż opiekuje się niepełnosprawną córką, która wymaga stałej opieki. Posiada gospodarstwo rolne o pow. 1,4 h ha fizyczne z tego 0,954 ha przeliczeniowe, które od 24 stycznia 2010 r. wydzierżawił a w 2013 r. zmienił dzierżawcę. Podniósł, iż nie podlega ubezpieczeniu w KRUS od 24 stycznia 2010 r. a więc od dnia wydzierżawienia gospodarstwa. Podniósł, iż nie pracuje w gospodarstwie rolnym, które jest wydzierżawione. Decyzją z dnia [...] 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium organ I instancji słusznie powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2012r. sygn. akt I OPS 5/12., w której stwierdzono, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust .1 w związku z art. 3 pkt 22 u.ś.r. W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż pojęcie prowadzenie gospodarstwa rolnego mieści w sobie cały zespół czynności. Słowo "prowadzenie" w języku polskim oznacza bowiem sprawowanie nad czymś nadzoru, zarządzanie, kierowanie czymś, zajmowanie się czymś, trudnienie się czymś, realizowanie jakiegoś celu. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu. W ocenie Kolegium, fakt posiadania przez D. M. gospodarstw rolnego, w świetle powołanej uchwały, stanowi negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia. Fakt prowadzenia gospodarstwa rolnego wiąże się także z uzyskiwaniem z niego dochodów, tym samym nie rezygnując z użytkowania gospodarstwa jego posiadacz nie rezygnuje z uzyskania szans zarobkowych z tytułu dochodów z produkcji rolnej. Ustawowa przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej stanowi nie tylko warunek umożliwiający sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny, lecz również wymóg nieuzyskiwania z tego tytułu określonych dochodów, których rekompensatę finansową ma stanowić właśnie świadczenie. Skargę na powyższą decyzję wniósł D. M. powtarzając argumentacje podniesioną w odwołaniu. Ponadto wskazał, iż organy orzekając oparły się na uchwale NSA a tymczasem z ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wynika aby świadczenie pielęgnacyjne nie przysługiwało rolnikom. Organ powołał się przy tym na stanowisko wyrażone w komunikacie ze strony Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Dodatkowo podniósł, iż w niektórych gminach świadczenie to jest przyznawane rolnikom. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji, w oparciu o kryterium legalności w rozumieniu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Stosownie do treści powołanego przepisu kontrola sądowa sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Oznacza to, iż sąd administracyjny dokonuje w jej ramach oceny prawidłowości zastosowania przez organy przepisów prawa procesowego w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego oraz bada, czy organy dokonały właściwej subsumcji, a także, czy prawidłowo zinterpretowały zastosowane przepisy prawa materialnego. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej: p.p.s.a.) podstawą do uchylenia kontrolowanej decyzji w całości lub części stanowi stwierdzenie przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) bądź innego naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Dodać należy, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaznaczyć również należy, iż Sąd kontrolując zaskarżony akt bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania tego aktu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta P. stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.- dalej: u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, w brzmieniu aktualnym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobę legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawodawca precyzuje przy tym w art. 3 pkt 22 cytowanej ustawy, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową należy rozumieć wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, albo w okresie członkowstwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Dokonując merytorycznej oceny przyjętego w zaskarżonej decyzji stanowiska Kolegium co do podstaw odmowy przyznania stronie świadczenia ze względu na posiadanie gospodarstwa rolnego, stwierdzić należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych rozbieżnie oceniana była okoliczność ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne przez rolnika. Naczelny Sąd Administracyjny w dniu 11 grudnia 2012 r. podjął uchwałę sygn. akt I OPS 5/12, w której tezie stwierdził, że prowadzenie gospodarstwa rolnego przez rolnika stanowi negatywną przesłankę przyznania tej osobie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 w związku z art. 3 pkt 22 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na konieczność ścisłego stosowania definicji legalnej pojęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej. W definicji tej ustawodawca ograniczył wyjaśniane pojęcie do wykonywania pracy przez pracowników najemnych, którzy są związani z pracodawcą różnego rodzaju umowami oraz w ramach spółdzielni produkcyjnych i usługowych. Definicja ustawowa odnosi się expressis verbis m.in. do działalności gospodarczej o charakterze pozarolniczym, co wskazuje na celowy i świadomy zamiar nieobjęcia tym pojęciem działalności rolniczej. Istota świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych polega na tym, że jest ono adresowane wyłącznie do tych osób, których źródłem utrzymania jest wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Nie jest więc osobą uprawnioną osoba, która nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w sytuacji, gdy ma inne źródła utrzymania i to bez względu na wielkość tych dochodów. Przemawia za tym również wyłączenie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do osób, które otrzymują jakiekolwiek świadczenia (dochody) z innych tytułów, wymienionych w art. 17 ust. 5 powołanej ustawy. Stąd też aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne określony podmiot musi po pierwsze spełnić warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 tej ustawy, a po drugie nie może być beneficjentem dochodów wymienionych w ust. 5 tegoż przepisu. Treść art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala skonstruować obowiązującą normę prawną, z której wynika, że rolnik prowadzący gospodarstwo rolne znajduje się w takiej sytuacji socjalno-ekonomicznej, która uniemożliwia mu przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Stanowisko takie jest uprawnione na gruncie logicznych i systemowych reguł wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (podobnie NSA w wyroku z dnia 14 marca 2013 r. sygn. akt I OSK 1702/12, dostępnym jw.). Jednocześnie w omawianej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślono, że samo posiadanie lub własność gospodarstwa nie mogą być kwalifikowane jako jego prowadzenie, jeżeli nie wiąże się z nimi wykonywanie bliżej określonej w uzasadnieniu tej uchwały działalności rolniczej (w tym zakresie NSA odniósł się do wyroku SN z dnia 29 września 2005 r. sygn. akt I UK 16/05, OSNP 2006/17-18/278). Wyjaśnić należy, iż uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadniczo jest wiążąca w sprawie, w której została podjęta (art. 187 § 2 p.p.s.a.), ma ona jednak także tzw. ogólną moc wiążącą, wynikającą z art. 269 § 1 p.p.s.a. Oznacza to, że uchwała taka dotyczy nie tylko danej sprawy, ale wszystkich spraw o podobnym stanie faktycznym i prawnym. Dopóki nie nastąpi zmiana stanowiska zawartego w uchwale, dopóty sądy administracyjne (pośrednio nim związane) stanowisko to powinny respektować. Powołany przepis nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy analogicznej do tej, w której podjęto uchwałę, w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Mając na uwadze powyżej przedstawione stanowisko w niniejszej sprawie niezbędne było rozstrzygnięcie, czy skarżący faktycznie jest rolnikiem posiadającym i prowadzącym gospodarstwo rolne, który w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z tej przyczyny nie może otrzymać specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Bezspornie skarżący jest właścicielem użytków rolnych o powierzchni 1,40 ha fizycznych, co stanowi 0,9540 ha przeliczeniowych W ocenie Sądu organy w sposób nieuprawniony pominęły istotną kwestię wynikającą z twierdzeń skarżącego, że w żaden sposób nie prowadzi ona gospodarstwa rolnego, ani osobiście, ani też nim nie zarządza, a to z tej racji, że zajmuje się niepełnosprawną córką. W ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest definicji pojęcia "rolnik", jednakże pojęcie to zdefiniowane jest w ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Otóż w myśl art. 6 pkt 1 tej ustawy rolnikiem, co do zasady, jest osoba prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym. Natomiast z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 z późn. zm.) za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy i stanowiący własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej. Do definicji tej odsyła również ustawa o świadczeniach rodzinnych, która w art. 3 pkt 6 stanowi, że ilekroć jest w niej mowa o gospodarstwie rolnym to oznacza gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów ustawy o podatku rolnym. Zaznaczyć należy, że ustawa o podatku rolnym wiąże skutki fiskalne nie z posiadaniem statusu rolnika czy prowadzeniem gospodarstwa rolnego, a z samym faktem posiadania gruntów rolnych (art. 3 ust. 1-5), wyjątek wyraźnie zaznaczając w art. 3 ust. 6, w którym obowiązek podatkowy co do gruntów objętych współwłasnością (będących we współposiadaniu) dwóch i więcej osób, jeżeli grunty te stanowią gospodarstwo rolne, nakłada na tego współwłaściciela (posiadacza), który to gospodarstwo prowadzi w całości. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi, że ubezpieczeniu społecznemu z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny (art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 pkt 1), natomiast inny rolnik, jeżeli działalność rolnicza stanowi stałe źródło jego utrzymania, podlega ubezpieczeniu na wniosek (art. 7 ust. 2 i art. 16 ust. 2 pkt 1). Należy przy tym podkreślić, że przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników ustawowe domniemanie z art. 38 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, że właściciel gruntów zaliczanych do użytków rolnych prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach (jak i że podatnik podatku rolnego prowadzi działalność rolniczą w rozmiarze wynikającym z zakresu opodatkowania – art. 38 pkt 2), może być obalone odpowiednimi dowodami (por. stanowisko Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 30 listopada 2005 r. sygn. akt I UK 59/05, OSNP 2006/19-20/310, LEX nr 176549). Jest to konsekwencją podstawowej zasady dotyczącej podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, która wiąże podleganie ubezpieczeniu z faktem prowadzenia działalności rolniczej, a nie z samym faktem posiadania czy dysponowania własnością gospodarstwa rolnego. Odniesienie wyżej przywołanych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i ustawy o podatku rolnym do sytuacji skarżącego nie pozwala na stwierdzenie, że jako właściciel użytków rolnych, jest osobą prowadzącą działalność rolniczą na posiadanych gruntach. Nie podlega on bowiem z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników. Z ustaleń organów wynik również, iż nie jest on objęty dobrowolnym ubezpieczeniem w KRUS, co prawdopodobnie wynika z faktu, iż prowadzenie gospodarstwa rolnego nie stanowi jego głównego źródła utrzymania – nie prowadzi gospodarstwa rolnego, którego jest właścicielem. Nadto z oświadczeń skarżącego wynika, iż grunty rolne, których jest właścicielem oddał w dzierżawę na okres 10 lat. Ostatnia umowa dzierżawy tych gruntowi została zawarta w dniu 20 sierpnia 2013 r. Z art. 38 ust 1 powoływanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, iż przy ustalaniu podlegania ubezpieczeniu domniemywa się, iż dzierżawca gruntów zaliczonych do użytków rolnych, jeżeli dzierżawa jest zarejestrowana w ewidencji gruntów i budynków, prowadzi działalność rolniczą na tych gruntach. Treść tego przepisu prowadzi do wniosku, iż zbyt daleko idące jest twierdzenie, że w pojęciu prowadzanie gospodarstwa rolnego mieści się czynność polegająca na oddaniu tego gospodarstwa w dzierżawę innej osobie. Twierdzenia takiego nie zawiera również powoływana uchwała NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. Oddanie gospodarstwa rolnego w dzierżawę powoduje, iż właściciel ma ograniczone możliwości podejmowania decyzji dotyczących prowadzenia działalności w gospodarstwie rolnym. Prowadzenie gospodarstw leży wówczas w gestii dzierżawcy co potwierdza domniemanie zawarte w ww. wymienionym art. 38 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zauważyć należy, iż organy nie podjęły czynności zmierzających do wyjaśnienia czy fakt oddania przez skarżącego w dzierżawę gruntów rolnych został odnotowany ewidencji gruntów i budynków zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001, nr 38 poz. 454 ze zm.). To pozwoliłoby domniemywać, iż to dzierżawca gruntów należących do D. M. prowadzi na nich działalność rolniczą, a nie on. Jakkolwiek skarżący jest właścicielem gruntów rolnych , to nie można stwierdzić w oparciu o zgromadzony materiał, iż jest rolnikiem, który byłby wyłączony spod działania przepisu art. 17 ust.1, w związku z art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Utożsamienie posiadania użytków rolnych, o powierzchni stanowiącej mniej niż 1 ha przeliczeniowy, z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, jest całkowicie bezpodstawne i nie znajduje oparcia w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 11 grudnia 2012 r., sygn. akt I OPS 5/12. Sąd odrzuca takie rozumowanie, że samo bycie właścicielem ziemi rolnej uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c, orzekł jak sentencji, tj. uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji uwzględni powyższe wskazania i oceny prawne. Przede wszystkim w niezbędnym zakresie uzupełni, a następnie raz jeszcze przeanalizuje cały zgromadzony w sprawie materiał procesowy, pod kątem tego, czy skarżącemu rzeczywiście można przypisać status rolnika prowadzącego gospodarstwo rolne – co wyłączałoby przyznanie mu przedmiotowego świadczenia – czy też nie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze wyjaśnić należy, iż z komunikatu Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w przedmiocie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla rolników (dostępnego w Internecie na stronie tego ministerstwa) nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego w Polsce, ani nie wiąże w żadnej indywidualnej sprawie, dlatego wyrażone w nim stanowisko, nie może być brane przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy. Na marginesie Sąd pragnie zaznaczyć, iż w dniu 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567), w której art. 3 uregulowano zasady ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób będących rolnikami i sprawujących opiekę nad osobami bliskimi niepełnosprawnymi. W przepisie tym wskazano, że warunkiem przyznania rolnikowi świadczenia jest zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego, a w przypadku domownika lub małżonka rolnika - zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł w punkcie II sentencji wyroku.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło