II OZ 825/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 356/14 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. J. na decyzje Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie nakazania wykonania określonych robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 29 kwietnia 2014 r. skarżąca na druku PPF wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, z którym zamieszkuje w domu o powierzchni 66,50 m2 i utrzymuje się z renty męża w kwocie 813,75 złotych brutto oraz swojej renty w kwocie 728,45 złotych brutto. Łączny miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 1.542,20 złotych brutto. Wykonując wezwanie do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń skarżąca nadesłała decyzję ZUS dotyczącą renty męża, z której wynika, że wynosi ona 950,00 złotych brutto – 813,75 złotych netto, decyzję ZUS dotyczącą swojej renty, z której wynika, że wynosi ona 844,00 złotych brutto – 728,45 złotych netto. Skarżąca nadesłała również decyzję wymiarową dotyczącą podatku rolnego, z której wynika, że ma ono powierzchnię 1,27 ha fizycznych – 1,13 ha przeliczeniowych oraz oświadczenie z dnia 18 maja 2014 r., w którym wymieniła rodzaj ponoszonych kosztów utrzymania koniecznego. Wynika z niego również, że koszty leczenia wynoszą miesięcznie 300 złotych, koszty zużycia energii elektrycznej, wody, wywozu śmieci, zużycia gazu wynoszą miesięcznie 600 zł a na wyżywienie skarżącej i jej męża pozostaje miesięcznie kwota 600 zł. Postanowieniem z dnia 29 maja 2014 r. referendarz sądowy WSA w Lublinie przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 50 złotych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W ustawowo przewidzianym terminie skarżąca złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - dalej "p.p.s.a." przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od każdej opłaty sądowej ponad kwotę 50 złotych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że skarżąca jak i jej mąż posiadają stałe źródła dochodu. Mąż skarżącej otrzymuje rentę w kwocie 950,00 złotych brutto – 813,75 złotych netto zaś ona w kwocie 844,00 złotych brutto – 728,45 złotych netto. Łącznie miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej wynosi 1.794,00 złotych brutto – 1.542,20 złotych netto. Ponadto skarżąca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,27 ha fizycznych – 1,13 ha przeliczeniowych. Choć twierdzi, że nie osiąga z niego dochodów to sam fakt posiadania majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Skarżąca nie wykazała, aby jej gospodarstwo rolne było obciążone na rzecz innych podmiotów. Ponadto mieć należy na uwadze to, że z samego faktu nie uprawiania przez skarżącą gospodarstwa rolnego, nie można wywieść, iż posiadanie go nie ma znaczenia do oceny zasadności winsoku o przyznanie prawa pomocy. Niepełne wykorzystanie posiadanego przez skarżącą majątku odczytywać należy bowiem jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do prowadzenie postępowania sądowego. Taka okoliczność nie może być traktowana jako uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Niemniej w sprawie nie można pominąć faktu wysokości dochodów gospodarstwa domowego skarżącej i ponoszonych przez nią stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. Skarżąca oświadczyła, że miesięcznie na leczenie wydaje kwotę 300 złotych zaś na wyżywienie siebie i męża kwotę 600 zł. Z nadesłanych dokumentów wynika zaś, że tytułem opłaty za energię elektryczną płaci kwotę 56,63 zł, za gaz kwotę 49,00 zł, za wywóz nieczystości kwotę 8 złotych. Łącznie zatem tytułem stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego skarżąca ponosi wydatki w wysokości 1.013, 63 złotych. Jednocześnie skarżąca wykazała, że w maju 2014 r. na asygnaty na drewno wydała kwotę 1.156,61 złotych (22 i 29 maja 2014 r.). Zatem wydała ona kwotę wyższą od stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego i jedynie o 385,59 złotych niższą od miesięcznych dochodów netto jej gospodarstwa domowego. Oznacza to, że bądź ma ona inne, nieujawnione źródła dochodu bądź, iż uzyskiwane przez nią dochody pozwalają jej na zaoszczędzenie kwot, które służą opłaceniu asygnaty na drzewo. Środki te mogą też pochodzić z zaciąganych pożyczek. Każdy z tych przypadków oznacza jednak, że skarżąca dysponuje możliwością zgromadzenia środków finansowych potrzebnych na opłacenie asygnaty. Przyjmując, że środki przeznaczone przez skarżącą na opłacenie asygnaty pochodzą z czynionych przez nią oszczędności bądź zaciągniętej pożyczki, skarżąca musi miesięcznie odkładać kwotę 96 złotych, czy to celem zaoszczędzenia czy spłaty pożyczki. Skoro więc skarżąca bez narażenia siebie i męża może miesięcznie zaoszczędzić kwotę 96 złotych to tym bardziej bez narażania siebie i męża na uszczerbek w kosztach utrzymania koniecznego może ponosić opłaty sądowe w kwocie nie wyższej każdorazowo od 50 złotych. Na możliwość taką wskazuje również porównanie wysokości miesięcznych dochodów netto jej gospodarstwa domowego od wykazanych stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego. K. J. pismem z dnia 26 lipca 2014 r. wniosła zażalenie na postanowienie WSA w Lublinie z dnia 16 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w uzasadnionych przypadkach. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby jej do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącej wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć jej do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Jak wskazano skarżąca wraz z mężem uzyskuje dochody w kwocie ok. 1700 zł miesięcznie, natomiast wydatki jej wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą ok. 1100 zł. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jej aż trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca zobowiązana jest do ponoszenia jedynie 50 zł, w przypadku każdej opłaty sądowej, bez względu na jej faktyczną wysokość. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.