II SA/Sz 1548/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Protokolant sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 maja 2014 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta, decyzją z dnia [...], nr [...], powołując się na art. 9a, art. 15, art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), ustalił wysokość nienależnie pobranej przez A.M. (noszącej wcześniej nazwisko M.) zaliczki alimentacyjnej przyznanej decyzją z dnia [...], zmienionej decyzją z dnia [...] za okres [...] w łącznej wysokości [...] zł, w tym należność główna [...] zł i odsetki wynoszące na dzień [...] - [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że A.M. przyznano zaliczkę alimentacyjną na K.K. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres [...]. W dniu [...] organ uzyskał informację z Sądu Okręgowego, że A.M. otrzymała zaległości alimentacyjne. Wpłaty dokonała norweska instytucja. W dniu [...] K.K. oświadczył, że otrzymał w kwietniu, maju i czerwcu 2012 r. odpowiednio kwoty [...]. Z pisma z Sądu Okręgowego wynika, że płatności te stanowiły zaległe alimenty na dziecko od [...] do [...]. Następnie organ przytoczył treść art. 15 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej, według którego, osoba, która pobrała nienależnie zaliczkę jest zobowiązana do jej zwrotu. Dalej wskazał na treść art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Organ I instancji skonstatował, że skoro w okresie [...] A.M. pobierała zaliczkę alimentacyjną na K.K. oraz w okresie [...] otrzymała od dłużnika alimentacyjnego zaległe alimenty za ww. okres, zatem zaliczka alimentacyjna pobrana od [...] do [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. A.M. złożyła od tej decyzji odwołanie zarzucając jej: - rażące naruszenie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 i ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 42 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną wykładnię pojęcia świadczenia nienależnie pobranego i w efekcie wydanie decyzji bez podstawy prawnej, - bezprawne pozbawienie K.K. prawa słusznie nabytego w postaci prawa do zaliczki alimentacyjnej za okres [...] mimo, że pierwotnie prawo to przyznano stronie prawidłowo i nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności dotyczące sytuacji strony w okresie pobierania spornego świadczenia, a więc w latach 2007-2008. Odwołująca się wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji, ewentualnie jej uchylenie w całości i umorzenie postępowania. W wyniku złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) oraz art. 42 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 76 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7), decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W motywach podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że A.M. na dzień wydawania decyzji o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego w formie zaliczki alimentacyjnej była osobą uprawnioną do otrzymywania alimentów od M.K. w wys. [...] zł miesięcznie. Zaświadczenie Komornika Sądowego z dnia [...] potwierdziło bezskuteczność egzekucji. Z analizy materiału dowodowego wynika, że po wyegzekwowaniu od dłużnika alimentacyjnego zaległych alimentów w [...] przekazano na rzecz wierzycielki kwotę [...] zł. Na tej podstawie organ I instancji uznał, że w sprawie ma zastosowanie art. 42 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W ocenie składu orzekającego Kolegium, skoro A.M. otrzymała wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego kwotę [...] zł alimentów to wypłacone z drugiego źródła świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem pobranym nienależnie i podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, zgodnie z art. 42 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. A.M. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o stwierdzenie jej nieważności oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji A.M. zarzuciła: - rażące naruszenie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 i ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w zw. z art. 42 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, poprzez błędną wykładnię, a w zasadzie całkowity brak wykładni pojęcia świadczenia nienależnie pobranego i w efekcie wydanie decyzji bez podstawy prawnej; - bezprawne pozbawienie K.K. prawa słusznie nabytego w postaci prawa do zaliczki alimentacyjnej za okres [...] mimo, że pierwotnie prawo to przyznano prawidłowo i nie wyszły na jaw żadne nowe okoliczności dotyczące sytuacji strony w okresie pobierania spornego świadczenia, a więc w latach 2007-2008; - naruszenie przez organ odwoławczy art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zasadności przesłanek, którymi organ ten kierował się przy jej wydaniu, jak również zupełne nieodniesienie się w motywach zaskarżonej decyzji do argumentów podniesionych przez stronę w odwołaniu. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Kolegium podtrzymało swoje stanowisko, że skoro skarżąca pobierała zaliczkę alimentacyjną a następnie za ten sam okres czasu otrzymała następnie od dłużnika alimentacyjnego kwotę z tytułu zaległych alimentów, to świadczenia wypłacone z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi. Na rozprawie w dniu [...] A.M. podtrzymała skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zm.). Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej stała się decyzja ustalająca wysokość nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych przez skarżącą w okresie [...]. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało art. 42 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228). Ustawa ta, zgodnie z jej art. 48, weszła w życie z dniem 1 października 2008 r., zastępując ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W myśl art. 42 ww. ustawy: 1. Osoba, która nienależnie pobrała zaliczki alimentacyjne jest obowiązana do ich zwrotu. 2. Sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach. 3. Kwoty nienależnie pobranych zaliczek alimentacyjnych wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją potrąca się z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z przytoczonego przepisu wynika m.in., że sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegać winny rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Tymczasem, w zaskarżonej decyzji organ błędnie odwołał się do art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Powołany przez organ odwoławczy art. 2 pkt 7 lit. d stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu – oznacza to świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Pomijając niezasadność zastosowania ww. przepisu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ nie wykazał, że przesłanka uzasadniająca uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w przepisie tym opisana wystąpiła w niniejszej sprawie. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca w okresie pobierania zaliczek alimentacyjnych, czyli pomiędzy [...], otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty. Co do zasady należy zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, że skoro skarżąca pobierała wypłacane z funduszu alimentacyjnego zastępczo, za dłużnika alimentacyjnego, świadczenia w formie zaliczek alimentacyjnych, to później wyegzekwowane zaległe alimenty za ten sam okres winny zostać funduszowi zwrócone. Wyegzekwowane zaliczki powinny trafić w tej części do funduszu, nie zaś do skarżącej. Nie oznacza to jednak, że wystąpiła sytuacja uzasadniająca uznanie, że wypłacone uprzednio w latach 2007 i 2008 zaliczki można automatycznie uznać za świadczenia nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi i to wraz z odsetkami liczonymi od dnia ich wypłaty. Podstawy prawnej do takiego zakresu rozstrzygnięcia organ odwoławczy nie wskazał. Prócz naruszenia przepisów prawa materialnego, które nie zostały w sprawie należycie zastosowane, organ dopuścił się również istotnego naruszenia przepisów postępowania. Zaskarżona decyzja, a w szczególności jej uzasadnienie, nie spełnia elementarnych wymagań jakie stawia art. 107 § 3 K.p.a. W swojej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze: - nie przywołało treści przepisów, które brało pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, nawet tych błędnie wymienionych w podstawie prawnej decyzji; - w ramach opisu stanu faktycznego nie przedstawiło w ogóle zarzutów odwołania, jego treść spłycając do sformułowania, że zainteresowana odwołała się twierdząc, że decyzja jest niesłuszna - co uzasadnionym czyni zarzut skarżącej o nierzetelnym podejściu do sprawy; - w najmniejszym stopniu nie odniosło się do rzeczowej argumentacji odwołania; - nie przedstawiło wykładni przepisu prawa materialnego, która w zestawieniu z ustalonym stanem faktycznym sprawy doprowadziła do uznania, że pobrane przez skarżącą zaliczki alimentacyjne w okresie [...], należy uznać za nienależnie pobrane. Uchybienia organu odwoławczego zarówno w zakresie nieprawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, musiały skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji, o czym sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane będzie do zbadania, czy faktycznie ziściła się któraś z przesłanek uzasadniająca uznanie pobranych przez skarżącą zaliczek alimentacyjnych za nienależnie pobrane, w rozumieniu dotychczas obowiązujących przepisów prawa, tj. ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ powinien ustosunkować się do zarzutów skarżącej podniesionych w odwołaniu. Zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.