II FZ 1475/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 7 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Rz 181/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 15 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od gier za kwiecień 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. sygn. akt I SA/Rz 181/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił C. Sp. z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Spółka wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca podała, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych. Jako powód podjętych starań o pomoc podała również, że decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego swojego majątku; zamknięte zostały salony gier należące do spółki i zabezpieczone automaty, łącznie ze znajdującą się w nich gotówką. W oświadczeniu o stanie majątkowym spółka wskazała, że jej kapitał zakładowy wynosi 4.000.000 zł, wartość środków trwałych 5.841.741,70 zł, za ostatni rok obrotowy odnotowała stratę w wysokości 4.341.561,56 zł, a salda jej rachunków bankowych na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosiły 0 zł. Oceniając te informacje jako niewystarczające, zwrócono się do skarżącej o dodatkowe dane. Przedłożono kserokopie: sprawozdania finansowego za 2012 rok, tytułów wykonawczych wystawionych w postępowaniu egzekucyjnym za zaległości podatkowe w podatku od gier. Spółka wyjaśniła również, że nie może przedstawić wyciągów bankowych, ponieważ bank wypowiedział spółce umowy, z majątku spółki prowadzonych jest kilkadziesiąt postępowań egzekucyjnych. Spółka posiada zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, kontrahentów, urzędów skarbowych i innych podmiotów na kwotę co najmniej kilku milionów złotych. Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego orzeczenia. W motywach rozstrzygnięcia Sąd I instancji uznał, że niezaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy określone w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."). Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w analizowanej sprawie podjęto działania zmierzające do uzyskania pełnego obrazu możliwości płatniczych Skarżącej, wzywając ją do uzupełnienia wniosku o stosowne informacje. Spółka w odpowiedzi na wezwanie nie przedstawiła w postępowaniu deklaracji VAT-7 dla podatku od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, zeznania podatkowego CIT-8 za 2013 r., aktualnego bilansu spółki, tj. za 2013 r., ewidencji środków trwałych, rachunku zysków i strat, nie wyjaśniła czy z umowy spółki wynika obowiązek dokonywania przez wspólników dopłat, o co była wzywana, stawiając jednocześnie w sprzeciwie zarzut braku ich analizy w trakcie rozpoznawania sprawy przez referendarza sądowego. Spółka nadesłała natomiast dokumenty odnoszące się do jej sytuacji we wcześniejszym okresie, tj. w 2012 r. Dane za ten okres nie wskazują na trudności finansowe spółki w takim stopniu, że kwalifikowałoby to ten podmiot do udzielenia jej preferencji w postaci przyznania prawa pomocy. Dalej Sąd I instancji zauważył, że spółka otrzymuje znaczne przychody, w konsekwencji nie miało żadnego uzasadnienia przyjęcie, że to budżet państwa, a tym samym podatnicy, powinni finansować spór sądowy takiego podmiotu jakim jest spółka. Pismem z dnia 28 sierpnia 2014 r. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając zażalenie podniosła, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, w efekcie nie osiąga żadnych zysków. Jej działalność ogranicza się jedynie do prowadzenia szeregu spraw, sądowych, administracyjnych i sądowo-administracyjnych. Środki trwałe, które posiada, są obecnie niesprzedawalne. Dodatkowo nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się upłynnić i zamienić na gotówkę. Ponadto nie ma wpływu na udziałowców Spółki w zakresie ich decyzji o ewentualnych dopłatach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż Skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że Spółkę wezwano do przedstawienia dokumentów źródłowych, przedstawiającą jej sytuację finansową. Pomimo tego nie przedstawiła ona aktualnych dokumentów, z których wynikałaby ciężka sytuacja majątkowa spółki. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji opierając się na dokumentach z 2012 r., prawidłowo uznał, że przyznanie spółce prawa pomocy prowadziłoby do nadużycia tej instytucji. Przedstawione bowiem informacje przez spółkę precyzyjnie wskazywały, że osiąga ona znaczne przychody oraz posiada środki trwałe o znacznej wartości. Słusznie Sąd I instancji zauważył, że w przypadku odmiennej sytuacji finansowej skarżąca powinna przedstawić komplet dokumentów z których wynikałaby aktualna sytuacja finansowa spółki, tego jednak skarżąca nie uczyniła. W takiej sytuacji przyznanie prawa pomocy naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W konsekwencji wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.