I OZ 719/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I SA/Wa 1484/13 o odmowie dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi G. T. i K. T. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. W piśmie z 19 marca 2014 r. G. z siedzibą w W. zawarła wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi G. T. i K. T. na postanowienie Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie tego organu z [...] marca 2013 r., nr [...] o odmowie wszczęcia na wniosek G. T. i K. T. postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z [...] stycznia 1996 r., nr [...] stwierdzającej nabycie z mocy prawa przez W. w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w Warszawie przy ul. [...] i ul. [...] o pow. 1.9881 ha, oznaczonego jako działki nr: [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] – [...],[...] – [...] z obrębu [...] oraz odpłatne nabycie prawa własności budynków i urządzeń znajdujących się na tym gruncie, w części dawnej nieruchomości warszawskiej, położonej przy ul. [...], oznaczonej nr hip. [...] lit. [...]. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że jeżeli chodzi o działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu nr [...] objętą księgą wieczystą KW Nr [...], w dziale ll tej księgi jako użytkownik wieczysty wpisana była początkowo E., następnie N., a teraz jest G. z siedzibą w W. W odniesieniu do działki nr [...] G. jest uczestnikiem niniejszego postępowania. Zdaniem Spółki związane to jest z: 1) przekształceniem E. w N. na mocy § 1 art. 562 w zw. z art. 563 i art. 575 Kodeksu spółek handlowych; 2) zbyciem nieruchomości przez N. na podstawie umowy sprzedaży z [...] grudnia 2013 r., nr Rep. [...] na rzecz G. z siedzibą w W. Z powyższego wynika, że G. z siedzibą w W. stała się użytkownikiem wieczystym gruntu i właścicielem budynku, dla których prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...]. W skład przedmiotowej nieruchomości wchodzi działka ewidencyjna nr [...] z obrębu nr [...], która objęta jest postępowaniem opisanym na wstępie. Wobec tego G. uważa, że posiada interes prawny w uczestniczeniu w przedmiotowym postępowaniu. W piśmie z 2 czerwca 2014 r. stanowiącym załącznik do protokołu rozprawy spółka wskazała, że nieruchomość położona w Warszawie przy ul. [...], hip. nr [...] lit. [...] znajdowała się na terenie objętym działaniem dekretu warszawskiego. Na podstawie postanowień wydanych w postępowaniach spadkowych po dawnych właścicielach przedmiotowej nieruchomości, wskazanych w zaświadczeniu Sądu Grodzkiego w Warszawie z [...] października 1950 r., skarżącym przysługują roszczenia do przedmiotowej nieruchomości. E. na podstawie umowy sprzedaży przedsiębiorstwa oraz oświadczenia o ustanowieniu hipotek z [...] lipca 2006 r. (Rep. A nr [...]) nabyło od W. prawo użytkowania wieczystego. Spółka zauważyła, że w niniejszym postępowaniu Sąd będzie badał zasadność odmowy wszczęcia przez organ postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego nr [...] z [...] stycznia 1996 r. stwierdzającej nabycie przez poprzednika prawnego G. prawa użytkowania wieczystego do omawianej nieruchomości. Tym samym, przedmiotem niniejszego postępowania będzie m. in. decyzja stanowiąca źródło prawa użytkowania wieczystego G. do działki nr [...] z obrębu nr [...]. Innymi słowy, niniejsze postępowanie będzie dotyczyło w pewnym zakresie również sfery praw rzeczowych G. Zatem G. posiada interes prawny w rozumieniu art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Postanowieniem z 2 czerwca 2014 r. (sygn. akt I SA/Wa 1484/13) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, między innymi, że art. 33 § 2 p.p.s.a. wynika, że dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowym może być osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym i nie była adresatem zaskarżonego skargą aktu, jeżeli zapadłe w postępowaniu sądowym orzeczenie będzie miało jakikolwiek wpływ na materialne prawa lub obowiązki podmiotu domagającego się dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wynik niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego w żaden sposób nie dotyczy praw i obowiązków G. z siedzibą w W. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie przedmiotem oceny legalności przez Sąd jest zasadność odmowy wszczęcia na wniosek G. T. i K. T. postępowania nadzorczego, o którym mowa w art. 156 § 1 k.p.a. w stosunku do decyzji z [...] stycznia 1996 r. Podstawę prawną odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego stanowił przepis art. 61a § 1 k.p.a.. Powodem odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego było to, że wnioskodawcom G. T. i K. T. nie przysługuje status strony postępowania w rozumienia art. 28 k.p.a., pozwalający skutecznie zainicjować postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej (art. 157 § 2 k.p.a.). Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, uszło zatem uwadze G. z siedzibą w W., że przedmiot niniejszego postępowania sądowego dotyczy jedynie praw G. T. i K. T., ponieważ to tym osobom odmawia się wszczęcia postępowania nadzorczego. Sąd zwraca uwagę, że w przypadku, gdy postępowanie administracyjne kończy akt odmawiający wszczęcia tegoż postępowania jego stroną jest jedynie ta osoba, która domagała się jego wszczęcia. Wobec tego, tylko skarżący mają interes prawny w domaganiu się obalenia zaskarżonego postanowienia na drodze postępowania sądowoadministracyjnego. W ocenie Sądu pierwszej instancji, na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego brak po stronie G. z siedzibą w W. aktualnego interesu prawnego do uczestniczenia w tym postępowaniu. Kwestia istnienia po stronie wnioskodawcy interesu prawnego w rozumieniu art. 33 § 2 p.p.s.a. byłaby aktualna wówczas, gdyby przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego był akt administracyjny (postanowienie, decyzja administracyjna) wydany po wszczętym postępowaniu nadzorczym, a więc akt wydany w toku prowadzonego postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z [...] stycznia 1996 r., nr [...] lub akt kończący to postępowanie. Jest to związane z tym, że obowiązek zapewnienia przez organ wszystkim stronom udziału w każdym stadium postępowania (w tym zawiadomienie wszystkich stron o wszczęciu postępowania) ciąży na organie dopiero po jego skutecznym wszczęciu, co wynika z przepisów art. 10 § 1 i art. 61 § 4 k.p.a. Zażalenie na postanowienie z 2 czerwca 2014 r. wniosła G. z siedzibą w W. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 33 § 2 p.p.s.a. przez błędną jego wykładnię, polegająca na wadliwym przyjęciu, że wynik postępowania jurysdykcyjnego ze skargi na postanowienie w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego co do decyzji uwłaszczeniowej dotyczy wyłącznie interesu prawnego osób wnioskujących o wszczęcie owego postępowania nadzorczego, podczas gdy tylko szerokie rozumienie tego interesu prawnego i uznanie, że wynik postępowania nadzorczego co do decyzji uwłaszczeniowej dotyczy również interesu prawnego innych osób, w tym w szczególności aktualnych użytkowników wieczystych nieruchomości, pozwoli na umożliwienie przedstawienia przez wszystkich uprawnionych stanowiska i dowodów w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jak stanowi art. 158 § 1 k.p.a., rozstrzygnięcie w sprawie nieważności decyzji następuje w drodze decyzji. W myśl art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Nie należy mylić postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji i wydanego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia ze wstępną oceną uregulowaną w art. 61a k.p.a. i rozstrzygnięciem o odmowie wszczęcia postępowania. W pierwszym przypadku dochodzi do stwierdzenia, czy zaistniały przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji. W drugim zaś przypadku chodzi wyłącznie o ustalenie, czy dany podmiot może w ogóle doprowadzić do wszczęcia postępowania w przedmiocie nieważności decyzji. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania oznacza, że nie zostanie przeprowadzone postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Rozstrzygnięcie to nie załatwia sprawy merytorycznie co do istoty, ale orzeka o kwestii formalnej niedopuszczalności wszczęcia, a więc i prowadzenia, postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Ponieważ postępowanie to nie jest prowadzone, to nie odnosi się ono do interesu prawnego stron postępowania, ale jedynie do interesu prawnego podmiotu, który złożył wniosek o jego wszczęcie. Jak z tego wynika, to, czy ewentualne postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 1996 r. dotyczyłoby interesu prawnego G. jest kwestią odrębną od tego, czy postanowienie z [...] kwietnia 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczy interesu prawnego tej spółki. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie stwierdził, że wynik postępowania sądowego nie dotyczy interesu prawnego G. (art. 33 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem postępowania sądowego jest bowiem sprawa ze skargi na postanowienie z 19 kwietnia 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 1996 r. – a nie sprawa ze skargi na decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 1996 r. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.