I SA/Ke 707/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Rojek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 24 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz A. Sp. z o.o. w S. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] 2012 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] 2012 r. nr [...] odmawiającą Przedsiębiorstwu Wielobranżowemu A. Sp. z o.o. w S. (dalej: Spółka) umorzenia należności pieniężnej w kwocie [...] zł z tytułu kary pieniężnej nałożonej na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm. dalej u.t.d) W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że Spółka złożyła w dniu 11 czerwca 2012 r. wniosek o umorzenie nałożonej kary pieniężnej. Uzasadniając wniosek wskazała, że konieczność zapłaty kary administracyjnej w wysokości 8.000zł spowoduje znaczne pogorszenie jej sytuacji finansowej. Argumentację wniosku Spółka podtrzymała w odwołaniu od decyzji organu I instancji odmawiającej umorzenia kary, powołała się ponadto na przesłankę ważnego interesu firmy zagrożonej upadłością lub inną formą likwidacji wskazując, że zapłata nałożonej kary pieniężnej przyczyni się do upadłości Spółki i utraty pracy przez 6 pracowników. Organy opierając się o treść art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. nr 157, poz. 1240, ze zm. dalej u.f.p.) wskazały, że umorzenie kary pieniężnej nałożonej na podstawie ustawy o transporcie drogowym, możliwe jest na podstawie art. 56 u.f.p. Przytaczając treść tego przepisu wyjaśniły, że trudna sytuacja podatnika sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem podatnika. Ważne jest wykazanie nadzwyczajności sytuacji, w której podatnik znalazł się niezależnie od swojego postępowania. Organ odwoławczy podkreślił, że strona nie nadesłała dokumentacji potwierdzającej zasadność zastosowania art. 56 pkt 5 u.f.p, która uzasadniałaby umorzenie kary pieniężnej Odnośnie wysokości nałożonej kary organ odwoławczy wyjaśnił, że kary w transporcie drogowym określono w sposób sztywny w ramach poszczególnych przewinień, a decyzja wydana na podstawie tych przepisów ma związany a nie uznaniowy charakter. W ocenie organu odwoławczego strata wykazana w 2012 r. nie koniecznie musi świadczyć o trudnej sytuacji materialnej strony. Strona osiągnęła z prowadzonej działalności gospodarczej wysoki przychód, zaś wysokie koszty uzyskania przychodu nie zawsze świadczą o złej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Do kosztów uzyskania przychodu wlicza się bowiem m.in. wydatki przeznaczone na różnego rodzaju inwestycje i zakupy, które w istocie służą rozwojowi firmy, co w dalszej perspektywie pozwala uzyskiwać przedsiębiorcy wysokie dochody. Ponadto ze złożonych przez stronę dokumentów wynika, że Spółka nie posiada zaległości podatkowych oraz nie posiada zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie organu na podstawie dowodów zebranych w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć uzasadnionego przypuszczenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się uzyskać kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności. Na powyższą decyzję Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzających decyzji oraz o umorzenie nałożonej kary pieniężnej, ewentualnie o rozłożenie nałożonej kary pieniężnej na 12 rat. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: - art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie wypowiedzenia się przez skarżącą na temat zebranych dowodów oraz wydanie decyzji na podstawie niekompletnego materiału dowodowego; - art. 7 i art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez błędną interpretację przedstawionego przez Spółkę materiału dowodowego. Spółka w uzasadnieniu skargi podniosła, że ocena jej wniosku o umorzenie nałożonej kary pieniężnej została dokonana w sposób powierzchowny i nierzetelny, na podstawie niekompletnego materiału dowodowego nieprawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uzasadnienie przedstawione przez organ nie uwzględnia specyfiki działania Spółki oraz specyfiki rynku budowlanego w obecnym okresie. Organ w odpowiedzi na skargę, podtrzymał dotychczasowe stanowisko wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że wyeliminować z obrotu prawnego można jedynie rozstrzygnięcie naruszające prawo w sposób o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dokonana w powyższy sposób kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, konsekwencją czego było wyeliminowanie jej z obrotu prawnego zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Istotą sporu w sprawie niniejszej jest to czy organ prawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy. Ponieważ zakres postępowania dowodowego determinuje przepis prawa materialnego wskazać należy, że podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia był art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U.2009.157.1240 ze zm. dalej u.f.p.). W przepisie tym ustawodawca określił enumeratywnie zamknięty katalog przesłanek warunkujących umorzenie należności określonych w art. 55 u.f.p. Jedną z nich na którą powołała się skarżąca Spółka jest ważny interes podatnika lub interes publiczny ( art. 56 ust. 1 pkt 5 ). Ważnego interesu Spółka upatrywała w swojej złej kondycji finansowej zobrazowanej żądanymi przez organ dokumentami. Pojęcie ważnego interesu nie zostało zdefiniowane w u.f.p. Przy wykładni tego przepisu należy zatem posłużyć się orzecznictwem sądów administracyjnych ukształtowanym w sprawach podatkowych , albowiem art. 67a ustawy Ordynacja podatkowa w stosowaniu ulg w spłacie zobowiązań podatkowych posługuje się takimi samymi dyrektywami wyboru tj. ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. W orzecznictwie sądowym ukształtowany jest pogląd, że skoro umorzenie należności jest instytucją nadzwyczajną , to ważny interes podatnika winien być również utożsamiony z sytuacjami nadzwyczajnymi. Nie jest poprawny pogląd organu , że trudna sytuacja podatnika nie może być samodzielną podstawą w ubieganiu się o umorzenie należności. W tym zakresie należy powołać się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego w którym wskazano, że sytuacja materialna dłużnika może być samodzielną podstawą w ubieganiu się o umorzenie należności podatkowych na podstawie art. 67§ 1 ord. pod. ( np. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2006r. I FSK 570/05 LEX nr 187593). Oznacza to, że postępowanie dowodowe musi być prowadzone w taki sposób , aby odpowiedzieć na pytanie czy sytuacja finansowa dłużnika jest na tyle zła z przyczyn obiektywnych, aby można ja kwalifikować jako nadzwyczajną w rozumieniu przepisu prawa materialnego. W tym kontekście poprawny jest natomiast pogląd organu, że sytuacje materialną zobowiązanego należy skonfrontować z interesem publicznym. Dopiero wyważenie tych racji doprowadzi do wydania poprawnego merytorycznie rozstrzygnięcia. Odnosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że organ wydając zaskarżoną decyzję przeprowadził postępowanie z naruszeniem normujących je przepisów w wyniku czego zaskarżona decyzja nosi znamiona dowolności. Naczelną zasada postępowania jest wyrażona w art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego ( tekst jedn. Dz.U.Nr 98, poz. 1071 za 2000r. ze zm.) zasada prawdy obiektywnej. Oznacza ona po stronie organu obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją tej zasady jest obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa). Obowiązkom tym organ nie sprostał albowiem dokonana przez niego ocena materiału dowodowego nosi znamiona dowolności. Podstawowym argumentem organu na okoliczność sytuacji finansowej skarżącej Spółki był fakt, że wykazana przez nią w latach 2011 i 2012 strata nie obrazuje faktycznie jej sytuacji albowiem wygenerowana została wysokimi kosztami uzyskania przychodu, co automatycznie nie świadczy o złej sytuacji ekonomicznej. Zdaniem organu wysokie koszty obejmują m.innymi wydatki na inwestycje i zakupy co w konsekwencji służy rozwojowi firmy. Nie negując teoretycznej poprawności tej konstatacji wskazać należy, że organ mimo posiadania bilansow Spółki nie przeanalizował czego dotyczyły jej koszty. Zasadnie w skardze podniesiono, że większość kosztów zgodnie ze złożonym do akt administracyjnych bilansem dotyczyło wydatków osobowych ( wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne) a nie inwestycyjnych. Oznacza to, że wniosek organu , iż strata nie ma znaczenia dla ustalenia sytuacji ekonomicznej Spółki nie był poparty analizą zgromadzonych dowodów. Tym samym doszło do naruszenia wyrażonej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów w myśl której organ ocenia daną okoliczność na podstawie całości zebranego w sprawie materiału. Kolejne naruszenie procedury mającej wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy było naruszenie przez organy obu instancji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu wyrażonej w art. 10 kpa. Zasada ta gwarantuje stronie wypowiedzenie się przed wydaniem przez organ rozstrzygnięcia co do zebranego w sprawie materiału, oraz czynne uczestniczenie w jego gromadzeniu. Obowiązkiem organu jest zatem pouczenie strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia obejmującego możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań. Na znaczenie tej zasady wielokrotnie zwracał uwagę NSA ( patrz komentarz do kpa pod redakcja B.Adamiak i J.Borkowskiego Wyd. BECK Warszawa 2005 str. 85) podnosząc, że jej prawidłowa realizacja umożliwia stronie tak zgłaszania dalszych wniosków dowodowych jak i wypowiedzenie się przez wydaniem decyzji . Zaniechanie powiadomienia Spółki o możliwości zapoznania się z aktami przed wydaniem decyzji mogło spowodować, że strona dowody mające znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy złożyła dopiero na etapie skargi. W ponownie przeprowadzonym z udziałem strony postępowaniu organy przeanalizują zgromadzony materiał dowodowy , a w razie potrzeby uzupełnią go o dowody dołączone przez Spółkę do skargi. Gromadząc materiał dowodowy organy będą miały ma uwadze, dokonaną przez Sąd wykładnię przesłanki ważnego interesu dłużnika ( art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p.) determinującą zakres przeprowadzonego postępowania dowodowego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach wydano w oparciu o art. 200 p.p.s.a zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot uiszczonego wpisu od skargi.