I SA/Lu 184/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędzia NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Marta Ścibor, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz M. K. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20.01.2014r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia M. K., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 22.11.2013r. odmawiające zwrotu kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec skarżącej egzekucję na podstawie czterech tytułów wykonawczych wystawionych przez ten organ w dniu 27.01.2010r., obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, październik i grudzień 2007r. oraz odsetki za zwłokę. Jako podstawę prawną należności pieniężnych w tytułach wykonawczych wskazano decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 21.09.2009r., utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 5.01.2010r. Egzekucja wszczęta została w dniu 1.02.2010r. i zakończona w dniu 4.02.2010r. poprzez wyegzekwowanie należności główniej, odsetek za zwłokę oraz kosztów egzekucyjnych. Decyzją z dnia 2.10.2013r. Dyrektor Izby Skarbowej, uwzględniając wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27.06.2013r. sygn. akt I FSK 721/13, uchylił w całości decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 21.09.2009r. i umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. W piśmie z dnia 25.10.2013r. skarżąca zawnioskowała o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych wyjaśniając, że w wykonaniu decyzji z dnia 2.10.2013r. zwrócono jej jedynie kwoty pieniężne wynikające z uchylonej decyzji organu I instancji. Postanowieniem z dnia 22.11.2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych ze wskazaniem na art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012, poz. 1015 ze zm. – dalej: "ustawa"). Wyjaśnił, że nie każde uchylenie decyzji będącej podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego uprawnia do stwierdzenia braku podstaw do prowadzenia egzekucji, a istotą regulacji zawartej w art. 64c § 3 ustawy jest dokonanie oceny, czy wierzyciel spowodował niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji, przy czym wierzyciela, o którym mowa w art. 1a pkt 13 ustawy, nie można utożsamiać z organem podatkowym, który wydał decyzję. Niezgodność z prawem decyzji stanowiącej podstawę tytułu wykonawczego nie stanowi kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. Istotna jest ocena działań lub zaniechań wierzyciela podejmowanych w chwili wszczęcia egzekucji i w jej toku. W niniejszej sprawie wierzyciel działał zgodnie z prawem, decyzja będąca podstawą egzekucji była wykonalna, a jej uchylenie nastąpiło w odrębnym postępowaniu, przy czym nie stwierdzono jej nieważności, a tylko w takim przypadku – eliminacji ze skutkiem wstecznym od dnia wydania decyzji można byłoby stwierdzić zaistnienie przesłanki z art. 64c § 3 ustawy. W zażaleniu skarżąca podniosła, że uchylenie decyzji i umorzenie postępowania oznacza, że decyzja od początku była błędna, a postępowanie bezprzedmiotowe. Jej zdaniem organ egzekucyjny powinien umorzyć postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy, z uwagi na nieistnienie egzekwowanego obowiązku i zwrócić koszty egzekucyjne z ustawowymi odsetkami. Organ odwoławczy zażalenia nie uwzględnił i wyjaśnił, że po zakończeniu egzekucji wskutek zrealizowania jej celu nie jest możliwe umorzenie postępowania egzekucyjnego . Natomiast w postępowaniu w przedmiocie zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych ustalić należy jedynie, czy w toku egzekucji wydane zostało postanowienie powodujące wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, stwierdzające, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Podtrzymał ocenę organu egzekucyjnego, że niezgodność z prawem o której mowa w art. 64 c § 3 ustawy , musi istnieć w chwili wszczęcia lub w toku egzekucji, a w niniejszej sprawie wierzyciel działał zgodnie z prawe, bo podjął czynności do podjęcia których zobligowany był przepisami prawa – art. 6 § 1 i art. 26 § 4 ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. K. wniosła o uchylenie powyższych postanowień zarzucając naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 lub pkt 7 i art. 64c § 3 ustawy oraz art. 2 i art. 31 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi podtrzymała argumentację zażalenia o konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu nieistnienia egzekwowanego obowiązku lub niedopuszczalności egzekucji w sytuacji, gdy wydany w jej sprawie wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 25.10.2012r. sygn. akt C-557/11 przesądzał o bezprzedmiotowości postępowania podatkowego i konieczności uchylenia decyzji. Skarżąca wyjaśniła, że nie ma dla niej znaczenia jaki przepis prawa zostanie zastosowany. Istotne jest aby otrzymała zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych, które są swoistą karą za niewykonanie zobowiązania. Dlatego kwestionuje taką wykładnię prawa, z której wynika, że koszty egzekucyjne są nadal należne pomimo późniejszego uchylenia decyzji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 64c § 1 ustawy, koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, z wyjątkiem sytuacji unormowanych w § 2 -4 tego artykułu. Zgodnie z art. 64c § 3 ustawy, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Z powyższego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne w przedmiocie zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie obciążenia tymi kosztami wierzyciela oraz, że organ egzekucyjny po zrealizowaniu uprawnienia zobowiązanego do zwrotu kosztów egzekucyjnych, może nie odzyskać od wierzyciela środków pieniężnych z tytułu tych kosztów. Niezasadna jest więc argumentacja, że zwrot kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu uzależniony jest od oceny zgodności z prawem działań wierzyciela. Niezgodność z prawem o której mowa w art. 64 c § 3 ustawy, dotyczy nie tylko niezgodności z prawem czynności wierzyciela lub czynności organu egzekucyjnego, które mogły podlegać ocenie w postępowaniu egzekucyjnym wnioskowanym przez zobowiązanego, ale również niezgodności z prawem postawy prawnej egzekucji. W tym zakresie Sąd podziela pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.02.2012r. sygn. akt II FSK 1521/10, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji w oparciu o decyzję, która nie była zgodna z prawem było bezpodstawne, a wiec niezgodne z prawem. Choć istniała formalnoprawna podstawa dla wszczęcia egzekucji, bo decyzja była wykonalna, to w postępowaniu dotyczącym tej decyzji okazało się, że nie mogła ona stanowić materialnoprawnej podstawy egzekucji, bo egzekwowany obowiązek nie był należny. W niniejszej sprawie poza sporem jest okoliczność, że decyzja wskazana jako podstawa prawna egzekucji była niezgodna z prawem, co oznacza, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem w rozumieniu art. 64c § 3 ustawy. Z tego względu, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 200 i art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.