II OZ 789/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 513/14 w pkt 1 zwalniające skarżącego z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 zł, w pkt 2 odmawiające przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu w sprawie zgłoszenia zamiaru wykonania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. Z. zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powyższym przesłano mu druk urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy celem wypełnienia i nadesłania do Sądu. Z treści formularza wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem A. Z., zamieszkując w budynku o pow. 105 m2. W skład ich majątku wchodzi również nieruchomość rolna o pow. 17 arów oraz działka przydomowa o pow. 684 m2. Źródłem utrzymania się wnioskodawcy jest jego emerytura uzyskiwana w kwocie 1097,53 zł miesięcznie, natomiast A. Z. nie posiada stałego dochodu, otrzymując jedynie wynagrodzenie za prace dorywcze wykonywane w sezonie budowlanym. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący udokumentował wysokość uzyskiwanego dochodu oraz wydatki przeznaczane na utrzymanie się (opłaty za telefon, dostawy wody, opłaty za energię elektryczną), wydatki związane z podatkiem od nieruchomości oraz wyjaśnił, że jego syn podejmuje aktywne wysiłki w celu założenia własnej działalności gospodarczej. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 513/14 zwolniono skarżącego z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 złotych i oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z dnia 12 czerwca 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 26 czerwca 2014 r., na podstawie art. 245 § 1 i 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., zwolnił skarżącego z wpisu od skargi w kwocie przekraczającej 100 złotych i oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zarówno stan majątkowy skarżącego, jak i wysokość uzyskiwanego przez niego świadczenia przemawia za przyjęciem poglądu, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak wynika bowiem z dokumentów nadesłanych przez skarżącego, jedynym źródłem utrzymania się skarżącego jest świadczenie emerytalne w wysokości 1097,53 zł miesięcznie. Skarżący zamieszkuje jednak również z synem, który podejmuje prace dorywcze na budowach i uzyskuje z tego tytułu dochód, nie podano jednakże w jakiej wysokości. Tym samym może on częściowo uczestniczyć w pokrywaniu powyższych wydatków. Trudno więc w tej sytuacji stwierdzić, że zasadnym byłoby całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Biorąc jednak pod uwagę wysokość wpisu sądowego od skargi, uznać przyjdzie, iż uiszczenie całej kwoty wpisu mogłoby rzeczywiście doprowadzić do powstania pewnego uszczerbku po stronie skarżącego. Zażalenie na postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 26 czerwca 2014 r. złożył H. Z. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak zasadnie zauważył Sąd I instancji, ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczeń skarżącego wynika bowiem, że stan majątkowy nie pozwala zaliczyć go do osób rzeczywiście ubogich, których środki do życia są ograniczone. Wskazać należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie uznał, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.