I SA/Lu 189/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Chitrosz, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Czajecka-Szpringer, Sędzia NSA Anna Kwiatek (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Marta Ścibor, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 4 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. T. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...] II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz A. T. kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17.01.2014r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia A. T., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 28.11.2013r. odmawiające zwrotu kosztów egzekucyjnych. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził wobec skarżącego egzekucję na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez ten organ w dniu 11.02.2005r., obejmującego zaległość w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2000 r. oraz odsetki za zwłokę. Jako podstawę prawną należności pieniężnych w tytule wykonawczym wskazano decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 31.12.2004r., utrzymaną w mocy decyzją Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 30.06.2009r. Egzekucja została wszczęta w dniu 30.03.2005r. i zakończona w dniu 18.11.2010r., poprzez wyegzekwowanie należności wraz z kosztami egzekucyjnymi. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 18.08.2010r., wydanym na wniosek skarżącego, określił wysokość kosztów egzekucyjnych. Decyzją z dnia 7.10.2013r. Dyrektor Izby Skarbowej, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2013r. sygn. akt SK 18/09, uchylił własną decyzję z dnia 30.06.2009r. oraz decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 31.12.2004r. i umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe. Pismem z dnia 25.10.2013r., uzupełnionym w dniu 5.11.2013r., skarżący zawnioskował o zwrot pobranych kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia 28.11.2013r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił zwrotu kosztów egzekucyjnych ze wskazaniem na art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2012, poz.1015 ze zm.- dalej: "ustawa"). Wyjaśnił, że w świetle tego przepisu istotny jest fakt, że tytuł wykonawczy został wystawiony prawidłowo i na podstawie decyzji podlegającej wykonaniu, natomiast legalność tej decyzji nie może stanowić kryterium dla oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W zażaleniu skarżący podniósł, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, na podstawie którego ustalono podatek, oznacza że przestała również istnieć podstawa prawna jego egzekucji, stąd jej wszczęcie i prowadzenie okazało się niezgodne z prawem. Organ odwoławczy nie uwzględnił zażalenia i wyjaśnił, że istotą regulacji zawartą w art. 64 § 3 ustawy jest ocena prowadzenia samej egzekucji, przy czym zaznaczył, że nie każde uchylenie decyzji będącej podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego pozwala na stwierdzenie braku podstaw do prowadzenia egzekucji. Zdaniem organu, skoro wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy na podstawie podlegającej wykonaniu decyzji, to tym samym nie spowodował niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji, a zatem koszty egzekucyjne pobrane od skarżącego nie podlegają zwrotowi. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. T. wniósł o uchylenie postanowień wydanych w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych zarzucając naruszenie art. 64c § 3 ustawy, art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 267 § 1 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu kwestionował taką wykładnię prawa, z której wynika, że koszty egzekucyjne są nadal należne pomimo, iż niezgodność z prawem tytułu wykonawczego została stwierdzona przez późniejsze uchylenie decyzji w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego niekonstytucyjność podstawy prawnej decyzji. Niezgodność z prawem tytułu wykonawczego rozciąga się na wszelkie jego skutki, na prowadzone na jego podstawie postępowanie egzekucyjne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 64c § 1 ustawy, koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, z wyjątkiem sytuacji unormowanych w § 2 -4 tego artykułu. Zgodnie z art. 64c § 3 ustawy, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji były niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Z powyższego przepisu wynika, że postępowanie egzekucyjne w przedmiocie zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie obciążenia tymi kosztami wierzyciela oraz, że organ egzekucyjny po zrealizowaniu uprawnienia zobowiązanego do zwrotu kosztów egzekucyjnych, może nie odzyskać od wierzyciela środków pieniężnych z tytułu tych kosztów. Niezasadna jest więc argumentacja, że zwrot kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu uzależnione jest od oceny zgodności z prawem działań wierzyciela. Niezgodność z prawem o której mowa w art. 64 c § 3 ustawy, dotyczy nie tylko niezgodności z prawem czynności wierzyciela lub czynności organu egzekucyjnego, które mogły podlegać ocenie w postępowaniu egzekucyjnym wnioskowanym przez zobowiązanego, ale również niezgodności z prawem postawy prawnej egzekucji. W tym zakresie Sąd podziela pogląd zawarty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.02.2012r. sygn. akt II FSK 1521/10, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji w oparciu o decyzję, która nie była zgodna z prawem było bezpodstawne, a wiec niezgodne z prawem. Choć istniała formalnoprawna podstawa dla wszczęcia egzekucji, bo decyzja była wykonalna, to w postępowaniu dotyczącym tej decyzji okazało się, że nie mogła ona stanowić materialnoprawnej podstawy egzekucji, bo egzekwowany obowiązek nie był należny. W niniejszej sprawie poza sporem jest okoliczność, że decyzja wskazana jako podstawa prawna egzekucji była niezgodna z prawem, co oznacza, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem w rozumieniu art. 64c § 3 ustawy. Z tego względu, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit a oraz art. 200 i art. 205 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.