II FZ 1207/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. B. i P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 337/14 oddające wnioski M. B. i P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. B. i P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Po 337/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA") oddalił wnioski M. B. i P. B. (dalej: "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z ich skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 31 stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu postanowienia WSA wskazał, że pismem z dnia 5 marca 2014 r. Skarżący wnieśli do WSA skargę na wskazane na wstępie postanowienie Dyrektora IS. W dniu 16 maja 2014 r. Skarżący złożyli na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnień tych wniosków wynika, że Skarżący nie posiada znacznych dochodów. Aktualnie utrzymuje się przede wszystkim z wynagrodzenia za pracę w kwocie 1.680 zł brutto. Wcześniej był właścicielem dobrze działającej firmy, jednakże decyzją Starosty K. z dnia 16 lipca 2010 r. zakazano mu prowadzenia działalności gospodarczej w formie stacji kontroli pojazdów, która była jego głównym źródłem utrzymania. Wskazał, że musi obsługiwać zaciągnięte w związku z funkcjonowaniem stacji kontroli pojazdów kredyty i umowy leasingowe (łącznie ok. 900.000 zł). Zobowiązania te spłaca z przychodów z dzierżawy części budynków, w których kiedyś prowadził działalność gospodarczą. Natomiast żona Skarżącego z że nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. W jego związku małżeńskim obowiązuje ustrój wspólności majątkowej. Wskazał, że posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha., a obecnie ze względu na zły stan zdrowia przebywa na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Z udzielonych przez Skarżących odpowiedzi na wezwania z dnia 19 maja 2014 r. do uzupełnienia wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika, że Skarżąca nie osiąga żadnych dochodów i wobec tego nie składa zeznań rocznych podatkowych, nie posiada również rachunków bankowych, nie posiada zarejestrowanych na własne nazwisko środków transportowych, nie jest również zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, gdyż jest współwłaścicielem nieruchomości rolnej. Natomiast Skarżący posiada rachunek bankowy w Banku A, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997, wartość rynkowa 13.000 zł, na którym ustanowiono zastaw bankowy, samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł, samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 55.000 zł, umowa kredytu, do spłaty pozostało 11 rat, ciągnik Białoruś, naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł. Skarżący podał również, że koszt średniomiesięcznych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynosi ok. 2.650 zł, przy czym: gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 150 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, ubezpieczenie mieszkania 70 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.500 zł. Z ich oświadczeń wynika także, że posiadają następujące nieruchomości: w K.: grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw - nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." Sp. z o.o., w B.: grunt o pow. 4.241 m2, budynki o pow. 664,48 m2 - nieruchomość nieużywana, nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha, nieruchomość przy ul. A. nie jest jego własnością, należy do jego matki, Skarżący w niej zamieszkuje. Skarżący podał, że prowadzona obecnie przez niego działalność gospodarcza opiera się na wynajmie pomieszczeń. Oświadczył, że na dzień 30 kwietnia 2014 r. zatrudnia trzech pracowników, przy czym jedna osoba przebywa na zasiłku macierzyńskim. Skarżący wskazał również, że jest zatrudniony na umowę o pracę, jednakże od sierpnia 2013 r. do marca 2014 r. przebywał na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Jednak mimo wezwania, nie określili wysokości kredytów oraz wysokości miesięcznych obciążeń z tego tytułu. Do wniosku Skarżący załączył kserokopie: zawiadomienia Zastępcy Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. o wszczęciu egzekucji na wniosek Banku A z dnia 16 września 2013r., zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. o zajęciu wierzytelności z tytułu zwrotu w podatku dochodowym oraz nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w podatku VAT na wniosek P. [...] S.A. z siedzibą w P., zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 06 marca 2014 r. skierowanego do Urzędu Miasta w S o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank. Skarżący podał, że "B." Sp. z o.o. należy do ich syna K. B., a on jest pracownikiem i prokurentem tej spółki. Spółka "B." wynajmuje od Skarżącego część pomieszczeń, które w przeszłości służyły jemu do prowadzenia działalności gospodarczej. Z tytułu wynajmu tych pomieszczeń uzyskuje dochód w wysokości 5.162,60 zł netto. Skarżący załączył także ewidencję środków trwałych na 2014 r., kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od listopada 2013 r. do kwietnia 2014 r., odpis z książki przychodów i rozchodów – sumy 2014. Załączyli również kopię zeznań rocznych podatkowych za 2012 r. i 2013 r. Ponadto Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność rolniczą w zakresie uprawy zbóż, przy czym na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2013 r. z tego tytułu uzyskał przychód w wysokości 100.000 zł. Poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w 2013 r. w wysokości 142.000 zł, przy czym zasiew 33.000 zł, zbiory 29.000 zł, uprawa 59.000 zł, środki ochrony roślin 12.000 zł, ubezpieczenie 5.000 zł, podatek rolny i od nieruchomości 4.000 zł. Natomiast w bieżącym roku, tj. do kwietnia 2014 r. ponieśli koszty w wysokości 70.000 zł, przy czym: zasiew 30.000 zł, uprawa 20.000 zł, środki ochrony roślin 15.000 zł, ubezpieczenie 3.000 zł, podatki rolny i od nieruchomości 2.000 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 czerwca 2014 r. oddalił wnioski Skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazanego na wstępie postanowienia, powołując się na regulacje art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., WSA wskazał, że Skarżący nie wykazali przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Z uzyskanych od Skarżącego informacji wynika, że prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, oraz że prowadzi gospodarstwo rolne. WSA dokonał analizy zeznań rocznych podatkowych Skarżącego, deklaracji VAT oraz wykazanych obciążeń kredytowych. Po przeanalizowaniu powyższego WSA stwierdził, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy i jego małżonki w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Majątek zgromadzony przez Skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący stwierdził, że nie jest w stanie uiścić opłaty, bo ich dochody drastycznie spadły. Dodał, że są z żoną "bici" z każdej strony, a ich sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu zażaleniowym nie jest więc istota sprawy wpadkowej, a jedynie ocena legalności postępowania przed sądem pierwszej instancji. Punktem odniesienia oceny postępowania pierwszoinstancyjnego, dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu jest ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy. Stosownie do z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, że nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że WSA właściwie ocenił wnioski Skarżących. Jak słusznie podkreślił WSA, sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego i jego małżonki nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazali zatem, że nie są w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych (100 zł na danym etapie postępowania), nie wykazali również, że nie mogą ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych w części. Jak bowiem słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji dane na temat sytuacji majątkowej Skarżącego i jego żony nie obrazują ich rzeczywistej sytuacji majątkowej (deklarowane wydatki przewyższają zgłoszone dochody). Celnie również WSA uznał, że ujemny wynik finansowy z pozarolniczej działalności gospodarczej, istnienie zobowiązań kredytowych, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie są wystarczające dla przyjęcia stanowiska, że Skarżący nie posiadają możliwości zgromadzenia środków finansowych na uiszczenie kosztów sądowych. Nadto, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu Skarżącego i jego rodziny. Oceny tej Skarżący nie podważyli w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Skarżący ograniczyli się jedynie do nierzeczowych stwierdzeń, które nic nie wnoszą do sprawy. Jeśli Skarżący twierdzą, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionują. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego mając na uwadze stan majątkowy Skarżącego i jego żony, wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, sprowadza się w tym wypadku do subiektywnej oceny swojej sytuacji materialnej przez Skarżących i próby swego rodzaju optymalizacji kosztów sporu sądowego. Podkreślić należy, że społeczna funkcja instytucji prawa pomocy nie powinna być nadużywana, w sytuacji gdy możliwości finansowe zobowiązanego na to pozwalają, nawet gdy stałoby się to z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego. Nie sposób nie zauważyć również, że wszczynając postępowania sądowe, Skarżący powinni liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczenia środków finansowych na te koszty. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.