II GZ 617/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 9 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. P. Spółki z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 lipca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 935/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi B. P.Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 25 lipca 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 935/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), odmówił B. P. Spółce z o.o. z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi spółki na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Sąd I instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową, spowodowaną brakiem środków finansowych. Spółka podała, że: 1) nie posiada żadnych środków trwałych, 2) wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł, 3) w 2012 r. poniosła stratę w wysokości 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 zł. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za 2012 r. wskazano, iż na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w roku 2013. Na rachunku bankowym, według stanu na [...] lutego 2014 r., spółka posiadała [...] zł. Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd I instancji stwierdził, że wysokość osiągniętego przez skarżącą przychodu za 2013 r. w stosunku do roku 2012 znacznie wzrosła, co wskazuje, że skala prowadzonej działalności ma tendencję wzrostową. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej z kwoty [...] zł w 2012 r. do kwoty 986 649, 55 zł. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez spółkę wynagrodzeń, które wzrosły od 244.000 zł do ponad 390.000 zł. Również zużycie materiałów zwiększyło się z kwoty 111.000 do kwoty 230.000 zł. Znacznie powiększyła się także wartość kosztów usług obcych z kwoty 123.000 do 224.000 złotych. Wobec powyższego, Sąd uznał, że nie można uznać, by skarżąca nie była w stanie ponieść kosztu wpisu w kwocie 400 zł. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. P. Sp. z o.o. w W., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Strona zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu strona wskazała w szczególności, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", gdyż oparto ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej w pełni funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 206.720,83 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony. Zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2014 r. (wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a.) spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy m.in. poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy. Wykonując to wezwanie, spółka nadesłała wyciągi z jednego rachunku bankowego za okres od grudnia 2013 do lutego 2014 r., a wiec za inny okres niż wskazany w wezwaniu. Z nadesłanych wyciągów wynika, że na koniec wspomnianego okresu saldo wynosiło [...] zł, zaś przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS. Wpłaty na rachunek (na ogół po kilka tysięcy złotych) pochodzą od I. N. – Prezesa zarządu spółki. Tak przedstawiona sytuacja finansowa uniemożliwia stwierdzenie spełnienia przez spółkę przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, tj. że spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób pełny swojej sytuacji finansowej, do czego zobowiazuje ją powołany powyżej przepis. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.