V SA/Wa 55/14
WyrokWSA w Warszawie2014-06-06
Skład orzekający: Michał Sowiński, Izabella Janson, Piotr Kraczowski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy prawidłowo ustalono kwotę nienależnie pobranych płatności finansowych ze środków unijnych w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" w sytuacji, gdy beneficjent nie prowadził samodzielnie gospodarstwa rolnego i uniemożliwił przeprowadzenie kontroli?Ratio decidendi
Sąd uznał, że beneficjent nie prowadził samodzielnie gospodarstwa rolnego, na które przyznano mu pomoc finansową, co stanowi naruszenie warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Dodatkowo, beneficjent uniemożliwił przeprowadzenie kontroli. W związku z tym, zasadne jest żądanie zwrotu całkowitej kwoty przyznanej pomocy.Stan faktyczny
Skarżący otrzymał pomoc finansową w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W trakcie kontroli administracyjnej stwierdzono nieprawidłowości dotyczące użytkowania działek rolnych oraz fakt, że skarżący nie prowadził samodzielnie gospodarstwa, a także uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu. W konsekwencji organy administracji ustaliły kwotę nienależnie pobranych płatności i nakazały jej zwrot. Skarżący wniósł skargę do sądu, kwestionując ustalenia organów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant specjalista - Anna Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2014 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności finansowych ze środków unijnych oddala skargę
Przedmiotem skargi M. B. (dalej też: Strona, Wnioskodawca, Skarżący) jest decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: ARiMR) z ... października 2013 r. nr ... utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR z ... lipca 2013 r. nr ... o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom". Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Skarżący w dniu 13 września 2010 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z ... grudnia 2010 r. nr ... przyznał skarżącemu wnioskowaną pomoc w wysokości ... zł z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. Skarżący w dniu 4 maja 2011 r. złożył wniosek o płatność, a w dniu 9 czerwca 2011 r. pomoc została wypłacona i przekazana na konto wskazane przez Stronę.
Z uwagi na nieprawidłowości wykazane podczas przeprowadzonej kontroli administracyjnej wniosku strony o przyznanie pomocy, dotyczące rozbieżności pomiędzy zadeklarowanymi działkami ewidencyjnymi wchodzącymi w skład jego gospodarstwa, na które przyznano mu pomoc w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", a użytkami rolnym zadeklarowanymi do płatności z tytułu wsparcia bezpośredniego przez A. N., wnioskodawca został wezwany do wyjaśnień. W piśmie z dnia 12 marca 2012 r. oświadczył on, iż "był w stanie zagospodarować tylko część działki nr ... obręb C., ponieważ premia z młodego rolnika wpłynęła na jego konto w czerwcu 2011 r., czyli w okresie gdzie większość prac inwestycyjnych i polowych była już zrealizowana".
W związku z powyższym Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR zwrócił się do Biura Powiatowego ARiMR w Jeleniej Górze o dokonanie analizy w zakresie prawidłowości przyznanych płatności bezpośrednich za rok 2011.
W odpowiedzi Kierownik Biura Powiatowego ARiMR poinformował Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, że M. B. w 2011 roku złożył wniosek obszarowy, deklarując w nim działkę nr ... obręb C. o powierzchni użytków rolnych ... ha. Powyższa działka została również uwzględniona we wniosku o przyznanie płatności obszarowych złożonym w 2011 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Lubaniu przez innego producenta rolnego, A. N. Zadeklarowana powierzchnia użytków rolnych w tym wniosku wynosiła ... ha. Ponadto Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Jeleniej Górze poinformował, że działka nr ... obręb C., także stanowiąca część gospodarstwa M. B., została zadeklarowana w 2011 r., we wnioskach obszarowych dwóch producentów rolnych, a mianowicie M. B. (powierzchnia użytków rolnych ... ha) oraz J. M., który równocześnie był pełnomocnikiem ustanowionym przez M. B. (powierzchnia użytków rolnych 0,20 ha).
Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu ... lipca 2012 r. poinformował M. B. o planowanej kontroli na miejscu w gospodarstwie w dniu ... lipca 2012 r. Powiadomienie o planowanej kontroli zostało doręczone stronie w dniu 16 lipca 2012 r. Brak obecności M. B. lub osoby upoważnionej do jego reprezentacji uniemożliwił przeprowadzenie kontroli na miejscu.
W dniu 17 lipca 2012 r. wpłynął do Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji wniosek o wyłączenie organu od udziału w postępowaniu. Pismem z dnia 3 sierpnia 2012 r. poinformowano stronę o planowanej na dzień 16 sierpnia 2012 r. godz. 10.00 kontroli na miejscu w gospodarstwie. Przedmiotowe pismo zostało doręczone w dniu 8 sierpnia 2012 r.
W dniu 13 sierpnia 2012 r. wpłynęło pismo pełnomocnika strony o zmianę terminu czynności kontrolnych z uwagi na złożony przez stronę wniosek o wyłączenie organu. Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 14 sierpnia 2012 r. poinformował Stronę o braku możliwości zmiany terminu czynności kontrolnych. W czasie kontroli na miejscu w gospodarstwie Strony w dniu 16 sierpnia 2012r. nie stawiła się strona ani jej pełnomocnik i z tego powodu kontrola się nie odbyła.
Raport z czynności kontrolnych został doręczony stronie w dniu 23 sierpnia 2012 r. Nie zostały zgłoszone zastrzeżenia do raportu z czynności kontrolnych, a wniosek o wyznaczenie kolejnego terminu kontroli z dnia 20 sierpnia 2012 r. został rozpatrzony odmownie.
Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w dniu 23 października 2012 r. wystosował informację o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności.
Strona w dniu 14 listopada 2012 r. przesłała odpowiedź na informację o możliwości dokonania dobrowolnego zwrotu nienależnie pobranych płatności.
Następnie w dniu 10 grudnia 2012 r. Dyrektor Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Postanowieniem z dnia ... marca 2013r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wyłączył Dyrektora Dolnośląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od prowadzenia sprawy wnioskodawcy i wyznaczył do prowadzenia tej sprawy Dyrektora Łódzkiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dyrektor Łódzkiego Oddziału Regionalnego ARiMR wydał decyzję z ... lipca 2013 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom" na kwotę ... zł. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji.
W dniu 26 września 2013 r. wystosowano do strony wezwanie do złożenia następujących dokumentów:
- faktury na zakup materiału siewnego w roku 2011 i 2012,
- faktury na zakup środków ochrony roślin w roku 2011 i 2012,
- faktury na zakup nawozów sztucznych w roku 2011 i 2012 r.,
- nakazu płatniczego podatku rolnego za użytkowane grunty za rok 2011 i 2012,
- faktury na zakup w roku 2011 i 2012, maszyn i narzędzi używanych przez Pana do pracy na dzierżawionych działkach rolnych,
- faktury na użytkowanie wynajmowanych w roku 2011 i 2012 pomieszczeń do przetrzymywania maszyn i narzędzi wykorzystywanych przez Pana do pracy w gospodarstwie,
- faktury na użytkowanie środka transportu w roku 2011 i 2012 w celu dojeżdżania do dzierżawionych działek rolnych lub dowód rejestracyjny zakupionego samochodu,
- faktury na paliwo w roku 2011 i 2012.
Pismem tym strona została wezwana do złożenia wyjaśnień w sprawie okoliczności, dotyczących zakresu czynności i terminów w jakich zostały one wykonane przez stronę lub inne osoby na dzierżawionych działkach. Strona została poproszona o przedłożenie faktur na wykonywane czynności na dzierżawionych gruntach jeżeli działania takie zostały podjęte przez osoby trzecie, ze szczegółowym opisem podjętych działań. W dniu 8 października 2013 r. pełnomocnik strony udzielił odpowiedzi na wezwanie.
Prezes ARiMR decyzją z ... października 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że wypłacone nienależnie skarżącemu środki pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 - 2 ustawy. Płatność z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom", przysługuje na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443, ze zm.; dalej: rozporządzenie).
Prezes ARiMR wyjaśnił, że ARiMR nie ma obowiązku informowania rolników o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu, natomiast z uwagi na konieczność weryfikacji spełnienia zobowiązań (przedłożenia dokumentów) wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. niezbędna jest obecność rolnika, któremu przyznano pomoc finansową lub jej pełnomocnika. Organ wyjaśnił, że nie chodzi o ciągły udział w kontroli, ale o umożliwienie osobom kontrolującym wykonywanie swoich obowiązków, tj. udostepnienie miejsc przetrzymywania stosownej dokumentacji i ewentualnie jej dostarczenie. Ponadto, jak wskazał organ, strona uniemożliwiła przeprowadzenie kontroli na miejscu zarówno w dniu 17 lipca 2012 r. jak i w dniu 16 sierpnia 2012 r., podczas gdy o kontrolach tych powiadomiono ją listem poleconym. W przypadku kontroli z dnia 17 lipca 2012 r. strona, do której telefonowano w tym dniu rozłączyła się po powitaniu i dalej nie odbierała telefonu.
Dodatkowo organ wskazał, że w sprawie zachodzą przesłanki, że strona nie prowadziła samodzielnie działalności rolniczej w swoim gospodarstwie. Zgodnie z ww. § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia "...beneficjent powinien samodzielnie prowadzić gospodarstwo, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy.
Przez pojęcie samodzielne prowadzenie gospodarstwa rozumie się zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia prowadzenie gospodarstwa osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa.
W ocenie organu z akt sprawy wynika, że strona posiada jedynie nieruchomości rolne. Należy wyjaśnić, że istnieje zasadnicza różnica pomiędzy nieruchomością rolną a gospodarstwem rolnym. Nieruchomościami rolnymi są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie. Natomiast za gospodarstwo rolne uważa się przede wszystkim grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami i inne.
M. B. w drodze umowy dzierżawy (akt notarialny ... z dnia 1 kwietnia 2011 r.), przejął w użytkowanie następujące działki nr ... obręb O., numer ... i ... obręb C. Zgodnie z umową dzierżawy M. B. dzierżawił nieruchomość, którą stanowiły działki numer ... obręb O. i numer ... i ... obręb C. Z aktu notarialnego ... z dnia 1 kwietnia 2011 r.), wynika, że Strona przejęła nieruchomości niezabudowane. Oznacza to brak na ww. nieruchomościach jakiegokolwiek budynku mieszkalnego i gospodarczego. M. B. mieszka w J., a nieruchomości przezeń przejęte są oddalone od jego miejsca zamieszkania w odległości odpowiednio: działka nr ... - ok. ... km, działka nr ... i ... - ok. ... km. Odległość pomiędzy nieruchomością w miejscowości C. a O. wynosi ok. ... km. Można zatem stwierdzić, że przejęte nieruchomości nie stanowią zorganizowanej całości, zgodnie z brzmieniem art. 553 Kodeksu cywilnego - zatem nie stanowią gospodarstwa. Na brak samodzielności M. B. w prowadzeniu gospodarstwa wskazuje fakt, iż w dniu 10 marca 2011 r., Strona powołała pełnomocnika J. M. Pełnomocnictwo obejmowało uposażenie dla pełnomocnika J. M. do reprezentowania i dokonywania w imieniu M. B. czynności przed organami administracyjnymi, sądami i innymi podmiotami w sprawach dotyczących nieruchomości wchodzących w skład prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego, ale nadto do bieżącego administrowania i zarządu tymi nieruchomościami oraz do odbioru w jego imieniu wszelkich należności pieniężnych, w tym w szczególności dopłat należnych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego lub wskazania konta bankowego, na które maja być przelane pieniądze i do dokonywania wszystkich innych niezbędnych czynności, jakie okażą się niezbędne lub korzystne dla realizacji celu niniejszego pełnomocnictwa, nawet gdyby nie zostało to wyraźnie w nim wymienione. Zważywszy, że oprócz powyższego pełnomocnictwa, Pan J. M. jest właścicielem działek nr ... obręb O., numer ... i ... obręb C., czyli nieruchomości wydzierżawionych M. B., wniosek jaki można wysnuć z powyższych ustaleń jest taki, że to J. M. decyduje o wszystkich sprawach w gospodarstwie rolnika który w ogóle nie prowadzi działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach, do których otrzymał pomoc z tytułu "Ułatwiania startu młodym rolnikom".
M. B. w 2011 r. złożył wniosek obszarowy, deklarując w nim działkę nr ... obręb C., o powierzchni użytków rolnych ... ha. Powyższa działka została również uwzględniona we wniosku o przyznanie płatności obszarowych złożonym w 2011 r. do Biura Powiatowego w Lubaniu przez innego producenta rolnego- A. N. Zadeklarowana powierzchnia użytków rolnych w tym wniosku wynosiła ... ha. Ponadto Biuro Powiatowe w Jeleniej Górze poinformowało, że działka nr ... obręb C., także stanowiąca część gospodarstwa wnioskodawcy, została zadeklarowana w 2011 roku, we wnioskach obszarowych dwóch producentów rolnych, a mianowicie wnioskodawcę (powierzchnia użytków rolnych ... ha) oraz J. M., który równocześnie był ustanowionym przez wnioskodawcą jego pełnomocnikiem (powierzchnia użytków rolnych ... ha). Istotnym w sprawie jest fakt, że J. M., jako pełnomocnik wnioskodawcy złożył podpisy na jego wniosku obszarowym złożonym w 2011 r.
Na podkreślenie zdaniem organu zasługuje oświadczenie złożone przez J. M. złożone podczas śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową dla W. we W. "J. M. w przeszłości nabywał grunty, których część była nieużytkami od Agencji Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, co do których jedynymi z warunków nabycia było zapewnienie ich wykorzystania w działalności rolniczej. J. M. posiada ... ha gruntów. J. M. podnosi, że nie był w stanie samodzielnie przywrócić części gruntów do uprawy. Dlatego też te grunty wydzierżawił i dzięki temu grunty te zostaną przywrócone do stanu pozwalającego na ich wykorzystanie w działalności rolniczej po zakończeniu dzierżaw, bez ponoszenia nakładów na te grunty. Dlatego grunty te wydzierżawił za symboliczną złotówkę." J. M. będąc właścicielem, współwłaścicielem, bądź też pełnomocnikiem właścicieli wydzierżawionych wnioskodawcy gruntów, uzyskując szerokie pełnomocnictwo od wnioskodawcy zapewnił sobie możliwość osobistego prowadzenia gospodarstwa.
Organ wskazał przy tym, iż ustalony stan faktyczny w sprawie wnioskodawcy nie jest sprzeczny z obowiązującym prawem, ponieważ może on działać przez pełnomocnika, jednak powiązania między stroną a osobami, od których wydzierżawił grunty rolne stwarzają wrażenie, że to J. M. prowadzi działalność rolniczą na wydzierżawionym wnioskodawcy gruncie rolnym. Powyższe, zdaniem organu, stoi w sprzeczności z celami działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W ocenie organu natomiast brak samodzielnego prowadzenia gospodarstwa stanowi naruszenie § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i jest bezpośrednią przesłanką do zwrotu pomocy w całości na mocy § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia.
Skarżący wniósł skargę do Sądu na decyzję Prezesa ARiMR, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie § 4 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z dnia 30 października 2007 r.), zwanego dalej Rozporządzeniem, poprzez uznanie, iż skarżący nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa rolnego, podczas gdy gospodarstwo rolne skarżącego jest przez niego prowadzone osobiście, we własnym imieniu i na własny rachunek oraz ponosi on wszelkie koszty i czerpie korzyści w związku z jego prowadzeniem, co potwierdził wymaganym oświadczeniem o podjęciu samodzielnego prowadzenia gospodarstwa, sporządzonym zgodnie ze wzorem udostępnionym przez Agencję,
2. naruszenie § 2. 3, 18 i 20 Rozporządzenia, poprzez błędne uznanie, iż beneficjent nie spełnia warunków przyznania pomocy, o których mowa w § 18 ust. 1 pkt 1. pkt 1 a, pkt 2., pkt 7 i pkt 8 oraz ust. 2 ww. Rozporządzenia, podczas gdy beneficjent spełnił określone w tych przepisach warunki do otrzymania pomocy i brak jest podstaw do ustalenia zwrotu kwoty pomocy;
3. naruszenie art. 21 ust. 2 pkt. 3 Ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U.2013.173 j.t.) i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez:
a. niewyjaśnienie w toku postępowania administracyjnego z jakich przepisów prawa wynika, iż skarżąca strona miała obowiązek gromadzenia i przedstawiania organowi dokumentów innych niż wskazane w treści decyzji nr ... z dnia ...-12-2010 r. o przyznaniu pomocy z tytułu ułatwiania startu młodym rolnikom z zastrzeżeniem dopełnienia warunków (punkt 5 pouczenia strona 2 i 3 decyzji) takich jak faktury VAT, paragony, dowody nabycia materiału siewnego, sprzedaży plonów, itp.,
b. zaniechanie przez organ w toku postępowania administracyjnego pouczenia skarżącego o obowiązku gromadzenia ww. dokumentów i ich udostępnienia na żądanie organu i przeniesienia konsekwencji tego zaniechania na skarżącego;
4. naruszenie art. 55' k.c. poprzez błędne przyjęcie przez organ, iż dla uznania, że grunty rolne posiadane przez skarżącego stanowią gospodarstwo rolne konieczne jest ustalenie, iż na gruntach tych posadowione są zabudowania, a w związku z tym grunty rolne posiadane przez skarżącego nie stanowią gospodarstwa rolnego;
5. naruszenie art. 5 k.c. poprzez nieuprawnione nakazanie zwrotu uzyskanej pomocy, w sytuacji gdy skarżący wypełnił wszelkie warunki do jej uzyskania i w przypadku obowiązku zwrotu kwoty uzyskanej pomocy, Skarżący zostanie pozbawiony możliwości prowadzenia swojego gospodarstwa i jego dalszego rozwoju, jak również zrealizowania biznesplanu w zakresie produkcji rolnej oraz zaplanowanego w biznesplanie zakupu gruntu rolnego, na który to grunt wydatkował środki w kwocie ... zł.
W skardze wniesiono także o dopuszczenie dowodów z dokumentów w postaci umowy sprzedaży z dnia ...-04-2013r. ... na okoliczność wypełnienia obowiązku nabycia gruntów rolnych i wydatkowania z tego tytułu kwoty ... zł.
W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o jej oddalenie.
W trakcie rozprawy w dniu 23 maja 2014 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał zawarty w skardze wniosek o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dotyczących sprawy D. K. - decyzji z dnia ... stycznia 2014 r. oraz z dnia ... kwietnia 2014 r. a Sąd postanowił dowód ten dopuścić.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego (ewentualnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa,v.art.145§1 p.p.s.a.). Zgodnie z art.134§1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami skargi.
Sąd rozpoznając skargę na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). korzystał ze wszystkich dowodów znajdujących się w aktach sprawy, zarówno w aktach administracyjnych jak i sądowych.
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących na podstawie ww. ustaw sądowi administracyjnemu Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Jak wynika z akt sprawy skarżący wystąpił o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" uregulowane zostały, w zakresie przepisów krajowych, w ustawie z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm. dalej: ustawa o wspieraniu). Przepis art.21 ust.1 i 2 pkt 2 i ust.3 tej ustawy wprowadził pewne modyfikacje do określonych w k.p.a. reguł dowodowych, w efekcie czego organ przed którym toczy się postępowanie zobowiązany jest do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, nie ma natomiast obowiązku zbierania materiału dowodowego, bowiem to strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013, zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia "...beneficjent powinien samodzielnie prowadzić gospodarstwo, na które przyznano pomoc, do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy. Przez pojęcie samodzielne prowadzenie gospodarstwa rozumie się zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia, prowadzenie gospodarstwa osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponoszenie kosztów i czerpanie korzyści w związku z jego prowadzeniem. Uznaje się, że osoba fizyczna prowadzi gospodarstwo osobiście, jeżeli pracuje w tym gospodarstwie oraz podejmuje wszelkie decyzje dotyczące prowadzenia tego gospodarstwa. W myśl § 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia "pomoc podlega zwrotowi w całości lub części, jeżeli beneficjent nie spełni warunków, o których mowa w § 18 ust. 1, lub nie przedłoży w Agencji dokumentów, o których mowa w § 19. Zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, "w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 1, 1a, 3, 5, 6, 7 lub 8 zwrotowi podlega 100 % kwoty pomocy.
W rozpoznawanej sprawie słuszna jest ocena organu, że strona nie prowadziła samodzielnie gospodarstwa, na które została przyznana pomoc finansowa do dnia upływu 5 lat od dnia wypłaty pomocy oraz uniemożliwiła przeprowadzenie kontroli, wobec czego zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia zasadne jest żądnie zwrotu całkowitej kwoty przyznanej pomocy. Prawidłowo organ ocenił akta sprawy i wywiódł, że skoro strona przejęła nieruchomości niezabudowane, to oznacza to brak na tychże nieruchomościach jakiegokolwiek budynku mieszkalnego i gospodarczego. Nieruchomości przejęte przez stronę są oddalone od jej miejsca zamieszkania w odległości odpowiednio: działka nr ... - ok. ... km, działka nr ... i ... - ok. ... km . Odległość pomiędzy nieruchomością w miejscowości C. a O. wynosi ok. ... km, zatem można stwierdzić, że przejęte nieruchomości nie stanowią zorganizowanej całości, zgodnie z art. 553 Kodeksu cywilnego - zatem nie stanowią gospodarstwa. Jak twierdzi strona w skardze, ,,o zorganizowanej całości gospodarczej można mówić wówczas gdy w oparciu o poszczególne składniki majątkowe, po zastosowaniu odpowiednich zabiegów organizacyjnych, jest technicznie możliwe podjęcie procesu działalności wytwórczej w rolnictwie". Sąd podziela stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę i wskazuje, że trudno jest uznać, iż w oparciu o posiadane składniki majątkowe, którymi są w niniejszej sprawie wyłącznie rozproszone grunty bez budynków, maszyn, inwentarza, środków transportu można wyłącznie za pomocą zabiegów organizacyjnych podjąć proces działalności wytwórczej w rolnictwie.
Słusznie organ wskazał, że z treści pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącego J. M. wynika, że obejmowało ono reprezentowanie i dokonywanie czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, ale także do bieżącego administrowania i zarządu tymi nieruchomościami oraz do odbioru w jego imieniu wszelkich należności pieniężnych, w tym w szczególności dopłat należnych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego lub wskazania konta bankowego. Zważywszy, że oprócz powyższego J. M. jest właścicielem działek nr ... obręb O., numer ... i ... obręb C., czyli nieruchomości wydzierżawionych skarżącemu, to wniosek jaki organ słusznie wysnuł z powyższych ustaleń jest taki, że Pan J. M. decyduje o wszystkich sprawach w gospodarstwie skarżącego, a skarżący w ogóle nie prowadzi działalności rolniczej na przejętych nieruchomościach, do których otrzymał pomoc ze środków unijnych. Ponadto, działka nr ... zgłoszona we wniosku obszarowym została również uwzględniona we wniosku o płatność złożonym przez innego producenta rolnego – A. N., a działka nr ... została zadeklarowana we wniosku zarówno skarżącego jak też jego pełnomocnika, J. M.. Prawidłowo zatem organ wywiódł, że skarżący w sposób niesamodzielny prowadzi działalność rolniczą na przejętych nieruchomościach rolnych, do których została przyznana pomoc, a otrzymana przez Stronę w takiej sytuacji pomoc finansowa oznacza uzyskanie korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia.
Organ odwoławczy zwrócił się do skarżącego o złożenie wyjaśnień dotyczących zakresu czynności i terminów, w jakich zostały one wykonane przez skarżącego lub inne osoby na dzierżawionych działkach oraz przedłożenie faktur na wykonywane czynności na dzierżawionych gruntach jeżeli działania takie zostały podjęte przez osoby trzecie, ze szczegółowym opisem podjętych działań. Powyższe informacje w ocenie Sądu mogły potwierdzić, że strona prowadzi gospodarstwo osobiście podejmując decyzje dotyczące jego prowadzenia oraz że pracuje w tym gospodarstwie. Natomiast w sytuacji, gdyby działania w gospodarstwie zostały podjęte przez osoby trzecie, faktury potwierdziłyby ponoszenie kosztów związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa. Zdaniem organu drugiej instancji, które to zdanie podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie, gdyby skarżący prowadził samodzielnie gospodarstwo w latach 2011-2012 tj. osobiście, na własny rachunek i we własnym imieniu, ponosił koszty, pracował w tym gospodarstwie oraz podejmował wszelkie decyzje dotyczące jego prowadzenia, posiadałby dokumenty w postaci faktur, o które zwrócił się Prezes ARiMR i złożył stosowne wyjaśnienia dotyczące zakresu czynności i terminów w jakich zostały one wykonane na dzierżawionych działkach.
Sąd nie stwierdził również, aby w toku postępowania prowadzonego w sprawie organy orzekające naruszyły przepisy k.p.a. lub przepisy art.21 ustawy o płatnościach określające zasady prowadzenia postępowania w przedmiocie działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". Organy orzekające rozpatrzyły zebrany w sprawie materiał dowodowy, na jego podstawie właściwie ustaliły stan faktyczny i prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy.
Z przedstawionych przyczyn Sąd na podstawie art.151 p.p.s.a skargę oddalił.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 16.07.2026. · Źródło