II FZ 276/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), , , po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Gl 332/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi kasacyjnej P. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 10 września 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 332/14 w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 21 stycznia 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z 23 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Gl 332/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi kasacyjnej P. G. od wyroku tegoż Sądu z 10 września 2014 r. w sprawie ze skargi P. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 21 stycznia 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. 2. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, że podatnik wnosił o zwolnienie od kosztów sądowych. Oświadczył on, że gospodarstwo domowe tworzy z żoną i małoletnią córką. Jedynym źródłem ich dochodów jest jego wynagrodzenie w kwocie 2.400 zł netto, które obecnie podlega zajęciu. Żona opiekuje się córką i nie pracuje. Na ich majątek składa się: nieruchomość o powierzchni 1.166 m2, która jest obciążona kredytem hipotecznym, oraz samochód ... z 2010 r., na którym ustanowiono zastaw skarbowy. Ponadto skarżący oświadczył, że korzysta z pomocy finansowej rodziny wobec braku pieniędzy na spłatę kredytu hipotecznego. Środki, jakie uzyskał ze zbycia swego poprzedniego mieszkania posłużyły mu jako wkład własny do uzyskania tego kredytu. Natomiast nieruchomość, której adres wskazał jako adres do doręczeń w niniejszej sprawie, stanowi przedmiot własności jego teściów. Skarżący przedstawił też umowę najmu lokalu mieszkalnego dla skarżącego jako zawodnika klubu sportowego (określony w niej czynsz najmu wynosi 2.400 zł), potwierdzenia dokonanych przez właściciela tego mieszkania opłat za energię elektryczną, potwierdzenia przelewu z rachunku bankowego żony skarżącego środków na pokrycie należności związanych z korzystaniem z tego lokalu w kwocie 1.509,12 zł (opłaty za sierpień i wrzesień 2014 r.) oraz 640,59 zł ("wpłata"), zeznanie podatkowe PIT-36L za 2013 r., w którym skarżący wykazał roczny dochód w wysokości 166.814,76 zł, kontrakt sportowy wskazujący miesięczne honorarium skarżącego w kwocie 2.400 zł, elektroniczny wydruk księgi wieczystej potwierdzający obciążenie hipoteką wspomnianej na wstępie nieruchomości skarżącego, umowę kredytu i harmonogram jego spłat (rata w lutym 2014 r. wyniosła 4.161,54 zł), a także dokumenty związane z egzekucją zaległości skarżącego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2009 r. i 2010 r., w tym: tytuły wykonawcze, upomnienia, zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia skarżącego i potwierdzenie blokady jego rachunku bankowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy z uwagi na to, że skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób uniemożliwiający wolną od wątpliwości ocenę jego możliwości płatniczych. Co prawda obszernie udokumentował stan swego zadłużenia, natomiast w kwestii źródeł utrzymania ograniczył się do wykazania wysokości przysługującego mu honorarium i złożenia oświadczenia o tym, że korzysta z finansowego wsparcia rodziny. Wysokość tej pomocy nie została jednak ani udokumentowana, ani nawet sprecyzowana, co pozostawia bez odpowiedzi pytanie o to, jakimi środkami skarżący w rzeczywistości dysponuje. Skoro skarżący ponosi wydatki niewspółmiernie większe od osiąganych wpływów, to wyjaśnienie tej okoliczności tym bardziej jest istotne. WSA podkreślił też, że mimo wezwania skarżący nie przedłożył wyciągu z rachunku bankowego żony skarżącego, z którego nastąpił przelew należności za korzystanie z najmowanego mieszkania. Nie wiadomo zatem, jaki jest stan tego rachunku, jak również jakie inne operacje są dokonywane w jego ramach. Bierna postawa skarżącego w przedstawionym zakresie sprawiła, że poznanie rzeczywistej zdolności płatniczej, w jakiej się on znajduje, jest niemożliwe, co stanowi przeszkodę do pozytywnej weryfikacji jego żądania. 3. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i zwolnienie skarżącego od wpisu w całości. Skarżący zarzucił, że WSA przyjął, że ma on do dyspozycji 800000 (brak waluty) kredytu. Ponadto skarżący zarzucił bezprzedmiotowość wykazywania zbycia pojazdu ..., bezprzedmiotowość okoliczności, czy podatnik wykorzystał możliwość zawieszenia postępowania egzekucyjnego dla oceny zajęcia rachunku, a także brak konieczności wykazywania pomocy rodziny zabezpieczającej jedynie potrzeby egzystencjalne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie bowiem Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trudno uznać, aby skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro nie przedstawił on dokumentów potwierdzających jego rzeczywistą sytuację. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty, jedynie w oparciu o oświadczenia strony i częściowe informacje, dodać trzeba - informacje o charakterze tendencyjnym, co zauważył Sąd pierwszej instancji. Skarżący wskazał bowiem na szczegółowe dane dotyczące jego zadłużenia, ale przemilczał konkrety co do rzeczywistych dochodów jego rodziny, w tym informacji o wysokości pomocy ze strony rodziny. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Wybiórcze informacje wskazane przez stronę nie dały Sądowi pierwszej instancji podstawy do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na etapie zażalenia również nie uzupełniono danych. Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają więc do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego i częściową dokumentację. Strona wyraźnie zaś nie zamierza ujawnić wysokości i źródła finansowania swoich wydatków. Jednakże to strona decyduje, czy dołoży starań i wykaże wymaganą przesłankę przyznania prawa pomocy czy nie. Niezrozumiałe są zarzuty zażalenia dotyczące kwoty kredytu, zawieszenia postępowania egzekucyjnego czy sprzedaży samochodu, bowiem WSA w uzasadnieniu postanowienia nie podnosił tych kwestii. Co do konieczności udzielenia informacji na temat rachunku żony skarżącego czy też pomocy od innych członków rodziny, Sąd pierwszej instancji miał zaś rację. Skoro bowiem strona twierdzi, że potrzebuje pomocy w realizacji jej praw, to istnieje konieczność oceny nie tylko, czy może samodzielnie sfinansować swój udział w postępowaniu, ale i czy pomoc, której mogą udzielić jej inne osoby, jest wystarczająca na zabezpieczenie tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy innych osób (np. rodziny), strona postępowania nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. W sprawie tej chodzi jednak o to, że skarżący uniemożliwił Sądom obu instancji zbadanie tej kwestii, więc brak jest podstaw do obiektywnego i niepozostawiającego wątpliwości orzeczenia w tym przedmiocie zgodnie z żądaniem strony. Z jednej strony skarżący twierdzi, że ma znaczne obciążenia finansowe, których spłata jest możliwa dzięki pomocy rodziny, ale z drugiej strony nic na temat tej pomocy nie wiadomo. Sama zaś spłata kredytu hipotecznego nie świadczy o tym, że skarżący znajduje się na skraju ubóstwa, wręcz przeciwnie, z doświadczenia życiowego wynika, że aby uzyskać kredyt na budowę lub zakup domu konieczne jest uprzednie wykazanie zdolności kredytowej, a więc tak wysokiej wiarygodności finansowej, która pozwala zabezpieczyć na kilkadziesiąt lat terminową spłatę kwoty głównej kredytu, jak i wymaganych odsetek i ewentualnych innych kosztów związanych z umową kredytową. Rata kredytu hipotecznego jest zresztą zobowiązaniem cywilnoprawnym, które nie korzysta z pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi, w tym opłatami sądowymi. W kwestii rachunku żony skarżącego - z jednej strony twierdzi on, że żona nie pracuje, choć to z jej konta są realizowane płatności, a z drugiej nie ujawnił wyciągu z tego rachunku, nie jest więc znane źródło i kwoty wpływów na konto żony skarżącego. W tych okolicznościach dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącego należy uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący zaś, mimo że nie zgadza się z tą oceną, nie zdołał podważyć jej w zażaleniu, bowiem również na etapie postępowania zażaleniowego nie wyjaśnił wskazanych wątpliwości. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.