II GSK 349/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Czarnik (spr.) Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia del. WSA Magdalena Maliszewska Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 29 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 620/14 w sprawie ze skargi R. C. na decyzję Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 października 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 620/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej: Sąd I instancji) oddalił skargę R. C. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor) z dnia [...] marca 2014 r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości na 2013 rok. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że w dniach od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r. w gospodarstwie R. C., dalej: skarżącego, została przeprowadzona kontrola gospodarstwa (metodą inspekcji terenowej) w zakresie programu rolnośrodowiskowego. Stwierdzono nieprawidłowości, co do działek o identyfikatorach A, B, C, D, E, F, G, H, J i zastosowano jako kod nieprawidłowości DR50 – granice upraw wykraczają poza działkę referencyjną (na działce J), DR51 – stwierdzono obszar tymczasowo nie kwalifikujący się do płatności (na działkach A, B, C, D, E, F, G, H), DR52 – stwierdzono zmniejszenie powierzchni PEG (na działkach A,B, C, J), DR53 – stwierdzono zwiększenie powierzchni PEG (na działkach B, C, D, E, F, G, H,), E2 – materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań (na działkach A, B, C, J), E7 – nie utrzymywanie minimalnej obsady drzew i krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady - na działce A, B, C, J). Skarżący wniósł uwagi do raportu z czynności kontrolnych wskazując, że działki rolne A, B, C położone na działce ewidencyjnej nr [...] leżą w kompleksie i przez wzgląd na tę okoliczność spełnione zostały wymagania co do jakości materiału nasadzeniowego. W dniu [...] stycznia 2014 roku Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa poinformował skarżącego o nieuwzględnieniu zastrzeżeń do raportu z czynności kontrolnych w zakresie programu rolnośrodowiskowego. Ponadto w aktach sprawy znajduje się informacja, że Polskie Centrum Badań i Certyfikacji sporządziło i przekazało ARiMR wykaz dotyczący strony w zakresie spełniania wymagania dotyczącego produkcji w rolnictwie ekologicznym w roku 2013. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. orzekł o przyznaniu R. C. na 2013 r. płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie [...] zł (2 - Rolnictwo ekologiczne, środki z budżetu Unii Europejskiej [...] zł, środki krajowe [...] zł), w tym z tytułu: – Wariant 2.3 Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) o stawce [...] zł na powierzchnię uwzględnioną w płatności [...], kwotę w wysokości [...] zł, – Wariant 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) o stawce [...] zł za powierzchnię uwzględnioną w płatności [...], kwotę w wysokości [...]zł. Orzekając na skutek odwołania skarżącego Dyrektor decyzją z dnia [...] marca 2014 roku utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa dla Powiatu [...] z siedzibą w S. z dnia [...] stycznia 2014 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że obszar kwalifikowany obejmował wyłącznie grunty zgłoszone we wniosku o przyznanie płatności, tj. wchodzące w skład zadeklarowanych we wniosku działek rolnych położonych na wskazanych przez stronę działkach ewidencyjnych. W przypadku części działek rolnych (działka J: zadeklarowana pow. [...] ha, ustalona pow. [...] ha) stwierdzono mniejszą od zadeklarowanej powierzchnię. Na działkach rolnych obejmujących drzewka o określonej wymaganej wysokości i szerokości pnia, wykazujących cechy żywotności, a nie obejmująca drzewek martwych, bądź nie spełniających wymagań jakościowych, liczebność wynosiła odpowiednio: – działka A (pow. [...] ha) – stwierdzono [...] szt. / minimalna wymagana ilość [...] szt., – działka B (pow. [...] ha) – stwierdzono [...] szt. / minimalna wymagana ilość [...] szt., – działka C (pow. [...] ha) – stwierdzono [...] szt. / minimalna wymagana ilość [...] szt., – działka J (pow. [...] ha) – stwierdzono [...] szt. / minimalna wymagana ilość [...] szt. Działki rolne (B i C) zmierzone zostały łącznie, stanowiąc kompleks o powierzchni [...] ha i łącznej ilości drzewek jabłoni [...] szt., co wskutek proporcjonalnego rozpisania powierzchni spowodowało i uzasadnia przypisanie tym działkom wskazanej dla każdej z nich ilości jabłoni ([...] szt. + [...] szt. = [...] szt.). Część drzewek nie spełniała wymagań określonych przepisami prawa, tj. stwierdzono jabłonki o wysokości poniżej [...] cm (mierzonej od szyjki korzeniowej) i średnicy pnia nieprzekraczającej [...] mm (mierzonej na wysokości [...] cm powyżej miejsca uszlachetnienia). Ich ilość potwierdzona została sporządzoną dokumentacją fotograficzną i stanowiła odpowiednio: – działka A – [...] szt., – działka B i C – [...] szt., – działka J - [...] szt. Przez utrzymywanie minimalnej obsady krzewów rozumieć należy ciągłe, nieprzerwane utrzymywanie obsady przez cały okres realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego. Skarżący nie spełnił warunków do przyznania pomocy rolnośrodowiskowej w wariancie 2.9 Uprawy sadownicze i jagodowe. Natomiast odnosząc się do oświadczenia producenta sadzonek użytych do obsady, zgodnie z którym strona zakupiła [...] szt. o wysokości [...] cm, organ odwoławczy wskazał, że powyższe oświadczenie nie potwierdza ustaleń kontroli, w której na łącznej powierzchni wszystkich działek rolnych zgłoszonych w ramach upraw sadowniczych ustalono za spełniające wymogi co do wysokości i średnicy pnia jedynie [...] szt. sadzonek spośród wszystkich znajdujących się na spornych działkach w ilości [...] szt. (minimalna wymagana obsada na wszystkich działkach rolnych z uprawą sadowniczą to [...] szt.: [...] ha*100%-5%). Podniesione przez skarżącego negatywne okoliczności (warunki pogodowe, szkody wyrządzone przez zwierzęta dzikie i domowe oraz kradzież), nie zostały przez niego zgłoszone Kierownikowi Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, pomimo istnienia takiego obowiązku. Uzasadniając oddalenie skargi R. C. na powyższą decyzję Sąd I instancji podniósł, że źródłem informacji dotyczących zadeklarowanych działek rolnych jest wniosek skarżącego o przyznanie płatności, a jednym z podstawowych sposobów zweryfikowania podanych danych jest przeprowadzanie kontroli na miejscu obejmującej weryfikację kwalifikujących się powierzchni oraz odpowiadających im uprawnień do płatności. Deklarowane dane powinny być rzetelne i aktualne. Badanie zgodności wniosku o płatność i deklarowanych danych ze stanem rzeczywistym wymaga od organu ustalenia stanu rzeczywistego, co powinno nastąpić przy wykorzystaniu wszystkich dostępnych środków dowodowych. Z protokołów kontroli (raportów z czynności kontrolnych oraz formularzy kontroli działek rolnych) znajdujących się w aktach sprawy wynika, że na działkach A, B, C, J, na których prowadzona jest uprawa drzewek owocowych - jabłoni domowej, stwierdzono naruszenie przez skarżącego obowiązku utrzymania na plantacji minimalnej wymaganej obsady. Liczba drzewek wskazana w załączniku nr 3 do rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. dla gatunku jabłoni domowej wynosi 125 szt./ha. Wskazane wyżej parametry dla poszczególnych działek prezentowały się następująco: – działka A: [...] szt. drzewek spełniających wymagania elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, przy wymaganej minimalnej obsadzie [...] szt. na powierzchni [...]ha; – działka B i C (klasyfikowane łącznie): [...] szt. drzewek spełniających wymagania elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, przy wymaganej minimalnej obsadzie [...] szt. na powierzchni [...]ha; – działka J: [...] szt. drzewek spełniających wymagania elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, przy wymaganej minimalnej obsadzie [...] szt. na powierzchni [...] ha. W ocenie WSA wymagania (cechy żywotności) dla drzewek owocowych, jakie powinny zostać spełnione, by w myśl § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 26 lutego 2009 r. działka, na której są zasadzone mogła otrzymywać dopłaty rolnośrodowiskowe z tytułu prowadzenia rolnictwa ekologicznego, przewidują wysokość drzewek, średnicę pnia oraz stopień ukorzenienia (stan korzenia głównego, korzeni bocznych, wiązki korzeni drobnych). Drzewka, które nie prezentowały wymaganych prawem cech żywotności nie zostały zakwalifikowane do obsady poszczególnych działek rolnych. Przy określeniu ostatecznej liczby sadzonek uwzględniono warunek przewidziany w załączniku 7 do rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. Sąd I instancji wskazał, że w trakcie kontroli przeprowadzonej w dniach od [...] lipca 2013 r. do [...] lipca 2013 r. stwierdzono, że skarżący na obszarze działek objętych uprawą jabłoni domowej nie utrzymuje minimalnej obsady drzewek, a ponadto sadzonki nie posiadają wymaganych cech żywotności. W aktach sprawy znajduje się obszerny materiał graficzny i dokumentacja fotograficzna. Organ dopuścił dowód z oględzin, którego wynik przedstawia raport z [...] lipca 2013 r. Sąd podzielił argumentację organu dotyczącą zaistnienia przesłanek wpływających na pomniejszenie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013. Sąd I instancji nie podzielił argumentacji skarżącego, że na stan i liczbę stwierdzonych sadzonek miało wpływ wystąpienie niekorzystnych warunków atmosferycznych, szkód wyrządzonych przez dziką zwierzynę, kradzieże sadzonek oraz kozy i owce wypasane na sąsiednich polach z uwagi na niepoinformowanie organu o wystąpieniu tych okoliczności zgodnie z zasadami przyznawania płatności oraz warunkach, które należy spełnić, aby nie narazić się na utratę płatności. WSA nie podzielił zarzutu odnoszącego się do dokonania wadliwego ustalenia liczby drzew nie spełniających wymogów, poprzez zastosowanie niewłaściwej techniki pomiarowej (tj. od powierzchni ziemi, a nie od szyjki korzeniowej). Sąd podzielił w tym zakresie wyjaśnienia organu. Niezależnie od zastosowanej techniki pomiaru, sadzonki drzewek jabłonek w drugim roku realizacji programu rolnośrodowiskowego powinny być wyższe niż materiał zastany na plantacji. Argumenty skarżącego nie uzasadniają różnicy w wysokości sadzonek z wymaganymi prawem cechami żywotności, która dochodziła w niektórych przypadkach nawet do [...] cm. Zdaniem Sądu I instancji Jednostka Certyfikująca wykonując działania kontrolne, działa na innej podstawie prawnej i nie weryfikuje działalności rolniczej pod kątem spełnienia wymogów programu rolnośrodowiskowego, w tym również przyznawania płatności rolnośrodowiskowych regulowanych właściwymi przepisami krajowymi i unijnymi. R. C. zaskarżając wyrok w całości domaga się jego uchylenia w całości i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1270 z późn. zm.) dalej: ppsa w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.), przez błędną ich wykładnię polegającą na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego z pominięciem mającej istotny wpływ na wynik sprawy okoliczności, że wadliwy sposób przeprowadzenia czynności kontrolnych oraz wadliwa weryfikacja raportu z czynności kontrolnych pozbawiają ten dowód wartości dowodowej i sprawiają, że nie może on decydować o odmowie przyznania płatności rolnośrodowiskowej, za czym przemawiają następujące powody: - podczas kontroli dokonano wadliwego ustalenia liczby drzew niespełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego określonego w załączniku nr 9 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego, polegające na wadliwym pomiarze wysokości drzewek owocowych, których wysokość nie była określana od szyjki korzeniowej tylko od powierzchni ziemi, - odmowy mocy dowodowej wykazowi Jednostki Certyfikującej, która uznała, iż skarżący dochował wymogów związanych ze spełnieniem norm dotyczących gospodarstwa ekologicznej, w sytuacji gdy zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o rolnictwie ekologicznym z 2009 r., wykaz producentów, którzy spełnili wymagania dotyczące produkcji w rolnictwie ekologicznym, dla celów postępowania dowodowego w postępowaniu prowadzonym w sprawach związanych z udzielaniem pomocy finansowej producentom ekologicznym, na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, stanowi dokument urzędowy w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego; 2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 174 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z § 4 ust. 1 pkt 2 i 3 i § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b) w związku z treścią załącznika nr 3 i 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007, polegającym na ich błędnej wykładni przejawiającej się w uznaniu przez Sąd I instancji, że z treści wskazanych przepisów rozporządzenia rolnośrodowiskowego wymóg utrzymania minimalnej obsady w danym roku oznacza, że prawidłowe uzupełnianie uszkodzonych sadzonek w danym roku zgodnie z terminami agrotechnicznym oznacza brak utrzymania minimalnej obsady, gdy w rzeczywistości przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego wskazują, że obowiązkiem producenta rolnego jest utrzymanie obsady, co oznacza, że w roku w którym wykryte zostały ubytki w ilości sadzonek dla spełnienia wymogu utrzymania obsady wystarczające jest postępowanie zgodnie z zasadami agrotechnicznymi, w zakresie uzupełnienia obsady. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA lub Sąd II instancji) rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły okoliczności skutkujące nieważnością postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem spełnione zostały warunki do rozpoznania skargi kasacyjnej. Zgodnie z treścią art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego, które może polegać na błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna R. C. oparta została na obu podstawach kasacyjnych z art. 174 p.p.s.a. W takiej sytuacji Sąd II instancji w pierwszej kolejności odnosi się do zarzutów kasacyjnych podnoszących naruszenie przepisów postępowania. Przyjęcie takiej kolejności rozpoznania zarzutów kasacyjnych wynika z tego, że ocena stosowania prawa materialnego przez organy i kontrola tego procesu przez Sąd I instancji jest możliwa dopiero wtedy, gdy w postępowaniu zostanie wykazane, że stan faktyczny sprawy jest niesporny albo że nie został skutecznie zakwestionowany w postępowaniu kasacyjnym. Skarga kasacyjna R. C. nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. W ocenie NSA nietrafny jest zarzut kasacyjny wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji art. 174 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegający na błędnej wykładni tych przepisów prowadzącej do nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza przyjęcia jako podstawy faktycznej wyrokowania wadliwych ustaleń dokonanych w oparciu o fakty stwierdzone podczas wadliwie przeprowadzonej kontroli przez organy ARiMR. Zdaniem strony skarżącej kasacyjnie wadliwość czynności kontrolnych, zwłaszcza ustalenie ilości drzew niespełniających wymogów dotyczących kwalifikowanego materiału szkółkarskiego oraz odmowy przyznania mocy dowodowej wykazowi jednostki certyfikującej, który przyznawał skarżącemu status gospodarstwa ekologicznego, stanowi istotne uchybienie, którego skutkiem było wadliwe określenie stanu faktycznego sprawy, a konsekwencją tego było wydanie wyroku naruszającego prawo. Odnosząc się do tak postawionego zarzutu kasacyjnego Sąd II instancji stwierdza, że prezentowane przez stronę stanowisko nie ma prawnego oparcia. Analiza akt sprawy i uzasadnienia Sądu I instancji prowadzi do wniosku, że WSA w Szczecinie poprawnie dokonał kontroli skarżonej decyzji i prawidłowo odniósł się do twierdzeń skarżącego związanych z przebiegiem czynności kontrolnych i dokonanych w ich trakcie ustaleń. Z akt sprawy jednoznacznie wynika i to znajduje potwierdzenie w wyniku kontroli, a nie zostało skutecznie zakwestionowane przez skarżącego kasacyjnie, że na obszarze objętym postępowaniem tylko część nasadzonych drzewek spełnia prawem określone wymogi, co do wysokości oraz średnicy pnia. Organ szczegółowo i obszernie objaśnił sposób prowadzenia pomiarów drzewek z odwołaniem się do zasad agrotechniki, tym samym wykluczył możliwość czynienia w tym zakresie ustaleń w sposób podnoszony w skardze kasacyjnej. Akceptowanie tego postępowania przez Sąd I instancji nie narusza prawa, zatem nie można zgodzić się z argumentacją strony, że skarżony wyrok zapadł w niewyjaśnionym stanie faktycznym, zwłaszcza na skutek błędnych ustaleń kontroli i danych zawartych w raporcie kontrolnym. Sąd II instancji akceptuje i podziela pogląd wyrażony w skarżonym wyroku, zgodnie z którym organy dokonały poprawnego pomiaru sadzonek, a niezależnie od tego prawidłowo przyjęły, że sadzonki nie spełniały wymogów kwalifikacyjnych dla materiału szkółkarskiego określonych przepisami prawa. W podobny sposób należy odnieść się do mocy dowodowej wykazu Polskiego Centrum Badań i Certyfikacji. Przyjęcie w tym wykazie, że skarżący kasacyjnie spełnia wymogi związane z funkcjonowaniem gospodarstwa ekologicznego nie jest równoznaczne, że wykonuje działalność rolniczą w tym gospodarstwie zgodnie z wymogami programu rolnośrodowiskowego i kwalifikuje się do przyznania stosownych płatności. Zdaniem Sądu II instancji nietrafny jest również zarzut kasacyjny wskazujący na naruszenie przez Sąd I instancji § 4 ust. 1 pkt 2 i 3, § 9 ust. 2 pkt 3 lit. b/ w związku z treścią załącznika nr 3 i 7 rozporządzenia z dnia 1 lutego 2007 r. Przede wszystkim należy zauważyć, że jest on formalnie niepełny, bowiem nie wskazuje przepisów stosowanych przez Sąd I instancji, które w ocenie strony zostały naruszone, a tylko odwołuje się do przepisów stosowanych przez organy. Niezależnie od tego wadliwie przyjmuje, że Sąd I instancji oddalił skargę, w sytuacji gdy organy dokonały wadliwej wykładni tych przepisów, skutkiem której było przyjęcie, że utrzymanie minimalnej obsady sadzonek w danym roku jest równoznaczne z utrzymaniem stanu sadzonek, a nie możliwością jego uzupełnienia nowymi nasadzeniami, jeżeli pojawiły się ubytki, a nasadzeń uzupełniających dokonano w sposób i terminach właściwych ze względu na wymogi agrotechniczne. Wadliwość formalna tego zarzutu polega również na tym, że uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wykazuje w jakim zakresie zostały naruszone przepisy powołane w zarzucie i nie wyjaśnia na czym polega to naruszenie. Powyższy brak jest uchybieniem treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. istotnym o tyle, że nie daje podstaw do przeprowadzenia kontroli wyroku z punktu widzenia powołanych w zarzucie przepisów prawa. Sąd II instancji w postępowaniu kasacyjnym jest związany zarzutami kasacyjnymi, bo one wyznaczają kierunki i zakres weryfikacji skarżonego wyroku. Braki w tym zakresie nie dają podstaw do tego, by NSA domniemywał zakres naruszeń wskazanych przepisów i określał ich wpływ na rozstrzygnięcie. Z tego więc powodu w zakresie zarzutu kasacyjnego opartego na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Sąd II instancji może odnieść się do niego tylko w takim zakresie, jaki daje się ustalić na podstawie treści uzasadnienia. Idąc tym tokiem rozumowania przyjąć należy, że zarzut sprowadza się do uznania, że wyrok Sądu I instancji jest wadliwy, bo Sąd przyjmuje w sposób nieuprawniony, że na podmiocie (rolniku) realizującym program rolnośrodowiskowy ciąży obowiązek utrzymywania minimalnej obsady drzewek jabłoni w ciągu trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego. Taki sposób wykładni przepisów jest w ocenie skarżącego kasacyjnie nieuprawniony, gdyż żaden przepis prawa nie wymaga utrzymywania plantacji w takim stanie, skoro z przepisów regulujących zobowiązanie rolnośrodowiskowe wynika, że nasadzenia mogą być uzupełniane, a takie działanie nie pozbawia możliwości uzyskania dopłaty. Odnosząc się do tak stawianego zarzutu stwierdzić należy, że § 9 ust. 2 pkt 3 stanowi, że w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2 (Rolnictwo ekologiczne) płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana do działek rolnych użytkowanych jako sady, w których są uprawiane drzewa lub krzewy z gatunków wymienionych w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli: a) wszystkie uprawiane drzewa są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, b) wszystkie uprawiane krzewy są ukorzenione i spełniają wymagania dotyczące średnicy elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określone dla krzewów jagodowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego. Jak wynika z powyższego, zastosowanie w sprawie miał przepis § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a/, a nie jak błędnie wskazał autor skargi kasacyjnej lit. b/, gdyż skarżący prowadził uprawę drzewek jabłoni domowej. Przechodząc do oceny powyższego zarzutu należy na wstępie zauważyć, że wskazane w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a) wymagania określone zostały w części B poz. II pkt 1 załącznika nr 9 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 lutego 2007 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości materiału siewnego (Dz. U. z 2007 r. Nr 29, poz. 189 ze zm.). W myśl tego przepisu, elitarny i kwalifikowany materiał szkółkarski dla drzewek owocowych powinien spełniać minimalne wymagania jakościowe: 1) wysokość powinna wynosić nie mniej niż 80 cm, mierząc od szyjki korzeniowej; 2) średnica pnia powinna wynosić nie mniej niż 8 mm, mierząc na wysokości 10 cm powyżej miejsca uszlachetniania; 3) powinny mieć korzeń główny i nie mniej niż 3 korzenie boczne albo wiązkę korzeni drobnych, albo korzenie przerastające całą objętość gleby w pojemniku. Stosownie natomiast do § 27 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r., jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej działek rolnych, w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu. W myśl ust. 2 tego paragrafu, wysokość zmniejszeń płatności rolnośrodowiskowej w przypadku, o którym mowa w ust. 1, jest określona w załączniku nr 7 do rozporządzenia. Z tabeli stanowiącej ten załącznik wynika, że "prowadzenie produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowanie dbałości o stan fitosanitarny i ochronę gleby" skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności (we wszystkich wariantach). Ponadto, dla upraw sadowniczych i jagodowych "nieutrzymywanie minimalnej obsady drzew lub krzewów (granica błędu do 5% wymaganej obsady)", również skutkuje zastosowaniem 100% zmniejszenia płatności. W świetle powyższych regulacji, nie podlega dyskusji, że stwierdzone podczas kontroli naruszenia obligowały organ do zastosowania zmniejszenia płatności. W odniesieniu do warunku z § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a/ rozporządzenia z 2009 r. określonego dla uprawy sadowniczej, dotyczącego spełnienia przez wszystkie uprawiane drzewa wymogu, co do ukorzenienia oraz wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, określonych dla drzewek owocowych w przepisach w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania oraz jakości materiału siewnego, ponownie należy wskazać, że zgodnie z przepisem § 50 ust. 3 pkt 1) rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., kolejna płatność rolnośrodowiskowa za realizację pakietu 2. Rolnictwo ekologiczne m.in. w wariancie 2.10 Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania), może zostać przyznana rolnikowi wyłącznie po spełnieniu warunków jej przyznania, a więc także ww. warunku określonego w § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a). Biorąc pod uwagę powyższe, za nieuzasadniony należy uznać argument strony skarżącej kasacyjnie, że niespełnienie minimalnych wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego – na skutek uszkodzeń wywołanych przez zwierzęta leśne – nie stanowi naruszenia wymogu utrzymania minimalnej obsady drzew. Jak już wykazano, nawet przejściowe niezachowanie minimalnych wymagań dotyczących wysokości i grubości elitarnego i kwalifikowanego materiału szkółkarskiego, naprawione następnie poprzez dosadzenie jabłoni stanowi naruszenie § 9 ust. 2 pkt 3 lit. a/ rozporządzenia z 2009 r. Nie może też budzić wątpliwości, że w kontekście zobowiązań podjętych przez rolnika ubiegającego się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej, w tym zobowiązania do przestrzegania ponadpodstawowych wymogów określonych dla danego wariantu, mieści się także respektowanie zakreślonego przez ustawodawcę wymogu utrzymywania minimalnej obsady drzew, której wielkość dla jabłoni domowej określono w załączniku nr 3 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2009 r. na poziomie 125 szt./ha. W konsekwencji przyznanie rolnikowi płatności rolnośrodowiskowej w pełnej wysokości determinowane było spełnieniem przez rolnika powyższego wymogu, zaś niezachowanie minimalnej obsady skutkowało stosownie do treści § 27 ust. 1 i ust. 2 oraz załącznika nr 7 do rozporządzenia zastosowaniem sankcji w postaci 100 % zmniejszenia płatności. Od powyższych zasad wyjątek stanowi uznanie wystąpienia siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Zgodnie z § 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. UE. L. z 2006 r. Nr 368, L. 15 z późn. zm.), państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: śmierć beneficjenta, długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu, wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania, katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa, wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich, choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza. Przypadki siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności powinny być zgłaszane na piśmie do kierownika biura powiatowego ARiMR w terminie do 10 dni od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności. Obowiązkowo do takiego zgłoszenia należy dołączyć odpowiednie dowody potwierdzające ich wystąpienie (ust. 2). Przy czym, co należy podkreślić, w okolicznościach niniejszej sprawy zgłoszenie właściwemu organowi ewentualnej szkody wynikającej z działania zwierzyny leśnej pozostaje bez wpływu na decyzję o płatności rolnośrodowiskowej. Wynika to z faktu, że kategoria siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności dotyczą postępowania w kwestii ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności. Przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 nie stanowi podstawy do przyznania płatności, mimo niespełniania warunków do jej otrzymania, a jedynie zwalnia beneficjenta z obowiązku zwrotu otrzymanej nienależnie pomocy. Mając na uwadze powyższe oraz treść art. 184 p.p.s.a. skarga kasacyjna została oddalona.