II FSK 4057/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Bogusław Woźniak, Protokolant Joanna Bańbura, po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2017 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej I. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 października 2014 r. sygn. akt I SA/Bk 229/14 w sprawie ze skargi I. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za lata 1995-1998. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) odstępuje od zasądzenia od skarżącego I. R. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. 1.1. Wyrokiem z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Bk 229/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę I. R. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 marca 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego w sprawie zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł za 1995, 1996, 1997 i 1998 r. 1.2. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia 9 sierpnia 2001 r. oraz o wznowienie tego postępowania w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt SK 18/09. Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2014 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego, zakończonego decyzją ostateczną Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z 09.08.2001 r. Zdaniem organu, Skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanki z art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej zwana: "Ordynacja podatkowa"), tj. nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. 1.3. Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w Białymstoku, postanowieniem z dnia 26 marca 2014 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie bezsporne jest, że uchybiono terminowi do wniesienia żądania o wznowienie postępowania. Termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania upływał w dniu 27 września 2013 r., podczas gdy wniosek Skarżący złożył w dniu 12 grudnia 2013 r., zaznaczając że jest to następny dzień od powzięcia informacji o orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku wskazywana przez Skarżącego przyczyna niezłożenia wniosku o wznowienie postępowania w terminie, t.j. "nienagłośnienie w mediach" i nieznajomość orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie świadczy o braku winy podatnika. Brak wiedzy podatnika o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu będącego podstawą prawną decyzji, nie mieści się w pojęciu braku winy. 2.1. W skardze na powyższe postanowienie Skarżący zarzucił naruszenie przepisów art. 7 Konstytucji RP oraz art. 120 i art. 170 § 1, a także art. 244 § 1 Ordynacji podatkowej. Skarżący zaznaczył, że w jego ocenie wystarczająco uprawdopodobnił we wniosku z 12 grudnia 2013 r. przyczynę uchybienia terminu do złożenia wniosku. 2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. 2.3. Sąd I instancji stwierdził, że przyczyna, jak ją określił Skarżący, braku wiedzy o możliwości złożenia wniosku o wznowienie postępowania w terminie miesięcznym od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (sygn. akt SK 18/09), nie uprawdopodobniała zaistnienia przesłanki braku winy przy składaniu wniosku o przywrócenie terminu. 3.1. W skardze kasacyjnej pełnomocnik Skarżącego zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Autor skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 2) p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie zamiast zastosowania art. 151 p.p.s.a. oraz naruszenie art. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 2) p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niedokonanie właściwej kontroli sądowej zaskarżonych aktów administracyjnych w zakresie zgodności ich z prawem - a głównie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Białymstoku z dnia 26 marca 2014 r. odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego zakończonego decyzją ostateczną Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia 9 sierpnia 2001 r. ustalającą zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych z nieujawnionych źródeł za lata 1995, 1996, 1997 i 1998, - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie zamiast zastosowania art. 151 p.p.s.a., a tym samym naruszając przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez niewykorzystania przez Sąd I instancji swoich uprawnień ustawowych w zakresie kontroli aktów administracyjnych w zakresie szerszym niż wskazane zarzuty i wnioski skargi na te akty oraz w zakresie szerszym niż wskazana podstawa prawna, ograniczając się jedynie do formalnej poprawności postępowania organu podatkowego i jednocześnie pomijając rażące naruszenie przepisów przez ten sam organ podatkowy przy wydawaniu postanowienia w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania podatkowego przy istnieniu przesłanek ustawowych do uchylenia tego postanowienia, tj. uprawdopodobnienia przez Skarżącego braku winy w uchybieniu terminowi z uwagi na fakt przebywania za granicą i braku informacji o wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt SK 18/09, a wznowienie postępowania jest niezbędne dla ochrony interesu publicznego. 3.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4.1. Skarga kasacyjna ze względu na brak usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu. 4.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art.183 § 2 p.p.s.a. 4.3. Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 1 i art. 3 § 2 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Należy zwrócić uwagę, że art. 1 p.p.s.a. zawiera definicję legalną sprawy sądowoadministracyjnej. Z kolei art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie (...). Przepisy te mają charakter ustrojowy, gdyż art. 1 p.p.s.a. określa zakres regulacji p.p.s.a. i może zostać naruszony tylko wtedy, gdy w sprawie dochodzi do naruszenia podziału kompetencji pomiędzy sądami administracyjnymi a sądami powszechnymi. Z kolei art. art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. mógłby zostać naruszony w sytuacji gdyby np. Sąd I instancji uchylił się od obowiązku dokonania kontroli zaskarżonego postanowienia. Powyższe okoliczności w sprawie jednak nie wystąpiły. Z tego względu zarzut ten nie mógł zostać uwzględniony. 4.4. Przed odniesieniem się do kolejnego zarzutu należy wyjaśnić, że rolą sądu administracyjnego może być tylko badanie (korygowanie) działań lub zaniechań organów administracji publicznej, a nie samodzielne rozstrzyganie spraw z zakresu administracji (por. L. Garlicki, Komentarz do art. 184 (w:) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, 2005, s. 5). W uchwale NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, (publ. ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1), podjętej w pełnym składzie wyjaśniono, że termin "kontrola działalności administracji publicznej", którym posługuje się art. 184 Konstytucji RP, określając właściwość sądów administracyjnych, należy rozumieć jako porównywanie czynności organów administracji publicznej z wzorcem, jakim są normy prawne (zob. s. 28 uzasadnienia cyt. uchwały). Powyższe rozważania mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ponieważ wskazują, że sądy administracyjne dokonując kontroli działalności administracji publicznej nie mogą uwzględnić okoliczności podnoszonych przez stronę skarżącą dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, w sytuacji gdy nie były one podnoszone w postępowaniu przed organami podatkowymi. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że ani we wniosku o przywrócenie terminu z dnia 12 grudnia 2013 r. ani w zażaleniu z dnia 20 stycznia 2014 r. Skarżący nie podał informacji, iż w 2013 r. przebywał za granicą i okoliczność ta uniemożliwiła mu powzięcie wiedzy na temat wydanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Autor skargi kasacyjnej sam przyznał, że informacja ta została przekazana Sądowi I instancji i organowi podatkowemu dopiero w dniu rozprawy przed sądem, tj. w dniu 8 października 2014 r., co oznacza, że okoliczność ta nie mogła zostać uwzględniona wpierw przez organy podatkowe, a następnie zostać poddana kontroli przez WSA w Białymstoku. Podkreślić należy, że ostatnim momentem do przedstawienia takiej informacji jako uprawdopodobniającej, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Skarżącego, był etap postępowania zażaleniowego. Skoro jednak takiej okoliczności nie przedstawiono przed organami to słusznie Sąd I instancji nie uwzględnił jej w swoim rozstrzygnięciu, ponadto prawidłowo wziął pod uwagę jedynie te okoliczności, które zostały podane przez Skarżącego w postępowaniu przed organami, czyli jedynie stwierdzenie o braku wiedzy o wydanym wyroku Trybunału. Całkowicie niezasadne jest twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, iż Sąd I instancji pominął fakt nieuwzględnienia przez organ podatkowy faktu przebywania Skarżącego za granicą w 2013 r. WSA w Białymstoku nie mógł pominąć tej okoliczności ponieważ, jak to zostało wskazane powyżej, Skarżący w ogóle nie przedstawił tej okoliczności w postępowaniu przed organami podatkowymi. W postępowaniu tym ograniczył się jedynie do ogólnych stwierdzeń o braku wiedzy o wydanym wyroku. W konsekwencji zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał, że rozstrzygnięcie organów podatkowych w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu było zasadne. Sama bowiem okoliczność braku wiedzy o wydanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie może zostać uznana za przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu, o której mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2013 r., w sprawie II FSK 1654/11 (publ. LEX nr 1329651), z uwagi na incydentalny, wpadkowy charakterem postępowania uruchamianego wnioskiem o przywrócenie terminu, w stosunku do toku postępowania zasadniczego, wprowadzono do niego środek w postaci uprawdopodobnienia. Ustawodawca przewidział w tym postępowaniu jedynie namiastkę dowodu, a weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. W ramach tego postępowania organ powinien jedynie ocenić prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń, a przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ograniczyć do niezbędnego minimum. Brak było zatem podstaw do prowadzenia przez organy podatkowe z urzędu postępowania, które miałoby na celu wyjaśnienie czy Skarżący w okresie pomiędzy publikacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do wznowienia postępowania podatkowego przebywał w Polsce, czy też za granicą, skoro tego rodzaju okoliczności nie były podane przez samego wnioskodawcę. Z uwagi na powyższe również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., i art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. art. 162 § 1 nie zasługiwał na uwzględnienie. 4.5. Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstępując od ich zasądzenia na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w całości z uwagi na sytuację materialną Skarżącego.