II OZ 770/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. w W. na postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zawarte w pkt 3 sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Po 245/14 w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania wznowieniowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z dnia 11 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi [...] Sp. z o.o. w W., uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty Wolsztyńskiego z dnia [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania wznowieniowego (pkt 1 sentencji) oraz umorzył postępowanie w zakresie zarzutów dotyczących bezczynności i przewlekłości postępowania (pkt 2 sentencji). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w punkcie trzecim sentencji wyroku zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej kwotę 234,10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w świetle art. 85 ust. 1 w zw. z art. 91 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.), znajdującego odpowiednie zastosowanie w sprawach sądowoadministracyjnych na mocy art. 205 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w związku z udziałem w postępowaniu sądowym przedstawicielowi strony będącej osobą prawną przysługuje zwrot kosztów podróży z miejsca siedziby tej osoby prawnej do siedziby sądu, przed którym toczy się postępowanie, w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu. W ocenie Sądu pierwszej instancji, w przypadku istnienia dogodnego, bezpośredniego połączenia środkami transportu publicznego "racjonalnym i celowym kosztem przejazdu odpowiednim środkiem transportu" w rozumieniu art. 85 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jest, co do zasady, koszt przejazdu takim właśnie środkiem transportu publicznego, w klasie ekonomicznej. Tym samym skoro pomiędzy siedzibą Spółki w W., a siedzibą Sądu w Poznaniu istnieje połączenie kolejowe, to zwrot kosztów podróży wynosi 34,20 zł (tyle ile przejazd koleją na trasie W.-Poznań w obie strony - odległość: 80 km; przewoźnik: [...] sp. z o.o.; bilet jednorazowy, taryfa normalna, klasa 2). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny zasądził od Wojewody Wielkopolskiego na rzecz skarżącej Spółki kwotę 234, 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (200 zł – zwrot wpisu, 34,10 zł – koszt dojazdu na rozprawę) Na zawarte w punkcie 3 sentencji wyroku postanowienie w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania skarżąca Spółka wniosła zażalenie, podnosząc, że należny zwrot kosztów przejazdu na rozprawę wynosi 187,46 zł, albowiem skarżąca korzystała z własnego samochodu. W art. 85 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w pierwszej kolejności został wymieniony samochód, a następnie, jeżeli strona nie korzysta z samochodu, został dopuszczony inny odpowiedni środek transportu. Zdaniem skarżącej Spółki przyjęte przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, że co do zasady należy korzystać z publicznych środków transportu jest zbieżne z treścią art. 4 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 ze zm.), którego niezgodność z Konstytucją stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt SK 13/08. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest oparte na usprawiedliwionych podstawach. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 P.p.s.a.). Wyjątki od tej zasady zostały określone w art. 200, 201, 203 i 204 P.p.s.a. i tylko w tych przypadkach sąd może orzekać o zwrocie kosztów postępowania między stronami (art. 209 P.p.s.a.). Wyjątek co do zwrotu kosztów postępowania określony w art. 200 P.p.s.a. podyktowany jest tym, że skarga jest środkiem kontroli działalności administracji publicznej i wobec tego w razie uwzględnienia skargi, skarżącemu przysługuje od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Oznacza to, że żądanie zwrotu kosztów postępowania przed sądem pierwszej instancji może być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli strona poniosła określone koszty postępowania. Stawiennictwo strony w sądzie w związku z dochodzeniem swoich praw wiążę się z koniecznością poniesienia przez stronę kosztów podróży. Łączy się to z określonym uszczerbkiem w zakresie praw majątkowych strony, zasługujących na zwrot w świetle art. 200 P.p.s.a. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie (art. 205 § 1 P.p.s.a.). Stosownie do art. 205 § 3 P.p.s.a. przysługujące stronie należności z tytułu kosztów przejazdów oraz utraconego zarobku lub dochodu ustala się i wypłaca według zasad określonych w przepisach działu 2 tytułu III ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Zgodnie z zasadami określonymi w art. 85 ust. 1 w związku z art. 91 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 sierpnia 2012 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1101), przedstawicielowi strony będącej osobą prawną przysługuje zwrot kosztów podróży w wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu własnym samochodem lub innym odpowiednim środkiem transportu. W poprzednim brzmieniu (przed dniem 5 listopada 2012 r.) art. 85 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie wskazywał na rodzaj środków transportu, przy skorzystaniu z których przysługuje zwrot kosztów podróży. Obecnie przepis ten, wprost dopuszcza korzystanie z samochodu będącego w dyspozycji strony, jako środka transportu, co stanowi jasne odejście od wcześniejszej regulacji. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 31 sierpnia 2012 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (druk 270) ustawodawca wskazując na zmiany, jakie zaszły zarówno w sferze społecznej, jak i gospodarczej, w tym w zakresie rozpowszechnienia się indywidualnych środków transportu, uznał, że niecelowe byłoby dalsze utrzymywanie zwrotu wydatków tylko do kosztów podróży środkiem transportu masowego. Zmiana ta ma zapewnić dostosowanie zwrotu kosztów podróży do obecnych warunków społeczno-gospodarczych, a tym samym przynieść większe poszanowanie praw majątkowych stron. Jednocześnie w art. 85 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych została ustalona górna granica przyznawanych kosztów, którą stanowi wysokość kosztów przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. W przypadku podróży samochodem kwota ta wynosi 0,8358 zł za 1 km przebiegu pojazdu samochodu osobowego o pojemności silnika powyżej 900 cm3 (§ 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy; Dz. U. nr 27, poz. 271 ze zm.). Mając powyższe względy na uwadze należy uznać, że zaprezentowana przez Sąd pierwszej instancji wykładnia art. 85 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie jest prawidłowa, albowiem w istocie zmierza do wyłączenia możliwości ubiegania się przez stronę zwrotu kosztów przejazdu własnym samochodem. Nie można przyjąć, że tylko z tego powodu, iż istnieje możliwość przejazdu publicznym środkiem transportu, nieracjonalny i niecelowy jest przejazd własnym samochodem. Taka wykładnia art. 85 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych nie uwzględnia celu zmian wprowadzonych ustawą z dnia 31 sierpnia 2012 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw, w szczególności zapewnienia większego poszanowania praw majątkowych stron. We współczesnych warunkach społeczno-gospodarczych samochód jest powszechnie wykorzystywanym środkiem transportu. Tym samym, skoro prezes skarżącej Spółki w dniu 28 maja 2014 r. stawił się na rozprawie w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu, korzystając z samochodu, będącego własnością skarżącej Spółki, to za koszt przejazdu do Sądu należy uznać rzeczywiście poniesiony koszt przejazdu tym samochodem. Należy jednak podnieść, że zgodnie z art. 85 ust. 4 w związku z art. 91 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, to na stronie spoczywa ciężar wykazania wysokości poniesionych kosztów. Oznacza to, że nie można automatycznie przyjmować, iż stronie należy się zwrot kosztów przejazdu według maksymalnej wartości (maksymalna stawka za kilometr 0,8358 zł) przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy. Strona zobowiązana jest wykazać rzeczywiście poniesione koszty dojazdu do Sądu w dniu rozprawy. We wniosku strona podała jedynie, że koszt przejazdu do Sądu wyniósł "187, 46 zł (93 km x 0,8358 zł = 77,73 zł + 16 zł opłata A2 = 93,73 x 2 = 187,46 – Kia [...] – nr rej. [...] – poj. Silnika 3500 cm3)". Twierdzenia strony odnośnie poniesionych kosztów przejazdu wymagają oceny Sądu pod względem ich racjonalności i celowości, w szczególności co do wyboru trasy. Do celowych i racjonalnych kosztów podróży nie można zaliczyć opłaty za przejazd autostradą, jeżeli dojazd z W. (siedziba skarżącej Spółki) do Poznania (siedziba Sądu) możliwy byłby krótszą i bezpłatną drogą krajową nr [...]. Mając powyższe względy na uwadze Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając wniosek skarżącej o zwrot kosztów postępowania dokona oceny wysokości rzeczywiście poniesionych, racjonalnych i celowych kosztów przejazdu przedstawiciela skarżącej na rozprawę w dniu 28 maja 2014 r. samochodem skarżącej. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.